ضربه جنگ به بازار کار

بازار کار ایران در بهار1405 یکی از سخت‌ترین فصل‌های خود در سال‌های اخیر را تجربه کرد. تازه‌ترین آمارهای مرکز آمار نشان می‌دهد تعداد شاغلان کشور نسبت به بهار سال گذشته حدود 450هزار نفر کاهش یافته، نرخ بیکاری با رشد 1.8واحد درصدی به 9.1درصد رسیده و به بالاترین سطح چهار سال اخیر صعود کرده است.

به گزارش دنیای اقتصاد، همزمان، نرخ مشارکت اقتصادی نیز از 41.2درصد به 40.7درصد کاهش یافته؛ موضوعی که از ناامیدی بخشی از نیروی کار و خروج آنها از بازار اشتغال حکایت دارد.

از بهار 1404 تا بهار 1405، جمعیت افراد غیرشاغل در سن کار، بیش از یک‌میلیون و 300 هزار نفر افزایش یافته و به نزدیکی 42‌میلیون نفر رسیده است. به نظر می‌رسد که ضعف بازار کار در بهار 1405، در پی نااطمینانی‌های اقتصادی، جنگ، تعدیل‌های گسترده نیروی کار، محدودیت‌های اینترنتی و آسیب به برخی زیرساخت‌ها و کارخانه‌ها رخ داده باشد.

طبق آمارهای منتشرشده، نرخ بیکاری در بهار1405 با رشد 1.8واحد درصدی نسبت به بهار 1404، به رقم 9.1درصدی رسیده است. نرخ بیکاری طی چهار سال اخیر، معمولا در سطوح زیر 9درصد قرار داشت. اگرچه طی سال‌های اخیر، نرخ بیکاری روندی کاهشی را طی کرده است، اما از نظر کارشناسان، فراتر از نرخ بیکاری، کیفیت مشاغل شاهد افت چشم‌گیری شده است.

طبق تحلیل اقتصاددانان کار، بحران اصلی بازار کار ایران نه نرخ بیکاری، بلکه نبود «کار شایسته» است؛ شغلی که بتواند زندگی آبرومندانه‌ای برای خانوار فراهم کند. در حال حاضر، بسیاری از شاغلان با وجود چند شیفت کاری، توان تامین هزینه‌های زندگی را ندارند.

همچنین بسیاری از افرادی که پیش‌تر در مشاغل تخصصی فعالیت می‌کردند، امروز به رانندگی در تاکسی‌های اینترنتی یا دست‌فروشی روی آورده‌اند که نشان‌دهنده تنزل کیفیت اشتغال است. رشد تورم، کاهش فرصت‌های شغلی رسمی و گسترش اقتصاد پلتفرمی، بازار کار ایران را به سمت مشاغل غیررسمی سوق داده است.

این روند بیشترین آسیب را به جوانان، زنان و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی وارد کرده است. افزایش شمار جوانانی که نه شاغلند، نه تحصیل می‌کنند و نه مهارت می‌آموزند، همراه با کاهش قدرت خرید، نااطمینانی اقتصادی و افزایش میل به مهاجرت، نشان می‌دهد بحران بازار کار ایران بیش از آنکه بحران کمبود شغل باشد، بحران کاهش کیفیت و پایداری اشتغال است.

با وجود روند کاهشی نرخ بیکاری در فصل‌های گذشته، بروز جنگ باعث آسیب به زیرساخت‌ها، تعدیل‌های گسترده نیروی کار و کاهش فعالیت مراکز صنعتی شد. همین امر به افزایش نرخ بیکاری به سطح 9.1درصدی انجامید؛ نرخی که بالاترین سطح از تابستان 1401 محسوب می‌شود.

بررسی داده‌ها نشان می‌دهد تعداد جمعیت غیرشاغل در سن کار طی سال‌های اخیر روندی صعودی داشته است. در ابتدای سال 1400 تعداد افراد غیرشاغل در سن کار، حدود 39‌میلیون نفر به ثبت رسیده بود.

با گذشت پنج سال، تعداد این افراد به نزدیکی 42‌میلیون نفر رسیده است. روند افزایشی جمعیت غیرفعال در سن کار نشان می‌دهد که طی سال‌های اخیر افراد بیشتری از بازار کار خارج شده یا اساسا وارد آن نشده‌اند.

طبق آمارها، در فصل بهار امسال بیش از 450هزار فرصت شغلی از بین رفته است. این افت به‌دلیل کاهش تعداد افراد شاغل در بخش صنعت رخ داد. در این فصل، نزدیک به 630هزار نفر از افراد شاغل در بخش صنعت، شغل خود را از دست داده‌اند.

با این حال، در این دوره حدود 69هزار نفر به تعداد شاغلان بخش کشاورزی و 111هزار نفر به شاغلان بخش خدمات افزوده شد.