اهرم طناب دار در قصاص؛ روایت حقوقی یک صحنه از فیلم «زندهشور»
در فیلم «زندهشور»، سرباز اهرم طناب دار را میکشد؛ صحنهای که به گفته یک وکیل دادگستری، باید میان حق قصاص اولیای دم و اجرای فیزیکی حکم تفکیک قائل شد.
خبرگزاری مهر، گروه جامعه - مهسا حیدری: فیلم سینمایی «زندهشور» با روایت زندگی محکومان به قصاص در واپسین ساعات پیش از اجرای حکم، مخاطب را با یکی از حساسترین موضوعات حقوق کیفری، یعنی «حق قصاص» و نقش اولیای دم مواجه میکند؛ با این حال، نمایش صحنه اجرای حکم در این فیلم، پرسشی حقوقی را برای بسیاری از مخاطبان به وجود آورده است.
یکی از پرسشهایی که پس از تماشای این فیلم برای برخی مخاطبان مطرح شده، این است که اگر در پرونده قصاص، اولیای دم صاحب حق قصاص هستند، چرا در صحنه اجرای حکم، سرباز طناب را میکشد و خود ولیدم این کار را انجام نمیدهد؟
برای پاسخ به این پرسش و بررسی ابعاد حقوقی موضوع، خبرنگار قضایی خبرگزاری مهر، با علی حدادی، وکیل پایه یک دادگستری گفتگو کردیم.
حدادی، درباره جایگاه ولیدم در اجرای حکم قصاص اظهار کرد: در قصاص نفس، حق قصاص برای اولیای دم مقتول به رسمیت شناخته شده است و به همین دلیل، اولیای دم در سرنوشت اجرای قصاص نقش اساسی و تعیینکننده دارند.
وی افزود: اولیای دم میتوانند در چارچوب قانون درخواست اجرای قصاص کنند یا از حق خود گذشت کرده و با دریافت دیه یا بدون دریافت دیه، نسبت به محکوم رضایت دهند.
این وکیل دادگستری با اشاره به تفاوت میان «حق قصاص» و «اجرای فیزیکی حکم» گفت: اینکه اولیای دم صاحب حق قصاص هستند، لزوماً به این معنا نیست که شخصاً باید عملیات فیزیکی اجرای حکم را انجام دهند. اجرای حکم قصاص یک فرآیند قضایی است که تحت نظارت مقام قضایی و مطابق تشریفات قانونی انجام میشود.
حدادی ادامه داد: بنابراین، ممکن است عملیات فیزیکی اجرای حکم توسط مأموران مسئول اجرای احکام انجام شود، در حالی که حق قصاص همچنان متعلق به اولیای دم است. به عبارت دیگر، باید میان صاحب حق بودن و مجری فیزیکی حکم تفاوت قائل شد.
وی درباره صحنهای از فیلم «زندهشور» که در آن یک سرباز اقدام به کشیدن اهرم طناب میکند، بیان کرد: صرف اینکه اجرای فیزیکی حکم توسط سرباز یا مأمور مسئول انجام شود، به این معنا نیست که ماهیت حکم تغییر کرده یا حق اولیای دم نادیده گرفته شده است. آنچه اهمیت دارد، تصمیم و اراده اولیای دم نسبت به استیفای حق قصاص یا گذشت از آن است.
حدادی همچنین درباره تفاوت قصاص با جرایمی مانند محاربه گفت: قصاص نفس از این جهت با جرایمی که مجازات آنها جنبه عمومی و حاکمیتی دارد، متفاوت است؛ چراکه در قصاص، یک حق خصوصی برای اولیای دم وجود دارد و آنان میتوانند در چارچوب قانون نسبت به استیفای این حق یا گذشت از آن تصمیم بگیرند.
وی افزود: بنابراین نباید «قصاص» را صرفاً با نحوه اجرای فیزیکی حکم تعریف کرد. موضوع اصلی در قصاص، حق قانونی اولیای دم و اختیار آنان برای اجرای این حق یا گذشت از آن است.
این وکیل دادگستری در پاسخ به این پرسش که «پس چرا در فیلم، سرباز اهرم طناب دار را میکشد؟» گفت: ولیدم صاحب حق قصاص است، اما لزوماً مجری فیزیکی حکم نیست. اجرای فیزیکی حکم میتواند طبق تشریفات قانونی و با درخواست اولیای دم، توسط مأموران مسئول انجام شود و این مسئله بهخودیخود منافاتی با قصاص بودن حکم ندارد.
حدادی در پایان خاطرنشان کرد: آنچه در قصاص اهمیت اساسی دارد، حق قانونی اولیای دم و اراده آنان برای استیفای قصاص یا گذشت از آن است، نه اینکه شخصاً عملیات فیزیکی اجرای حکم را انجام دهند.
