بازخوانی سیمای عقیله بنیهاشم در قلم «بنتالشاطی»
کتاب «زینب، بانوی قهرمان کربلا» (بطله کربلاء)، نوشته عایشه عبدالرحمن، فراتر از یک مقتلخوانی ساده، تصویری ادبی و تاریخی از نقش کلیدی حضرت زینب کبری (س) در حفظ پیام نهضت حسینی ارائه میدهد.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: کتاب «زینب، بانوی قهرمان کربلا» (بطله کربلاء)، نوشته عایشه عبدالرحمن، مشهور به «بنتالشاطی»، از جمله آثار ماندگار در حوزه ادبیات دینی است که با نگاهی زنانه، روایی و عاطفی به واقعه عاشورا میپردازد. این اثر که حاصل قلم پژوهشگر و ادیب برجسته مصری است، فراتر از یک مقتلخوانی ساده، تصویری ادبی و تاریخی از نقش کلیدی حضرت زینب کبری (س) در حفظ پیام نهضت حسینی ارائه میدهد.
عایشه عبدالرحمن (1913-1998م)، ملقب به «بنتالشاطی»، از چهرههای شاخص علمی و ادبی در مصر بود که همزمان در حوزههای ادبیات عرب و مطالعات قرآنی صاحبنظر به شمار میآمد. او در این اثر، با تکیه بر دانش ادبی و سبک روایی خاص خود، به سراغ چهرهای رفته است که در تاریخ اسلام به عنوان نماد شجاعت و صبر شناخته میشود. نکته حائز اهمیت در خوانش این کتاب، توجه به خاستگاه فکری نویسنده است؛ بنتالشاطی به عنوان نویسندهای اهلسنت، با نگاهی متفاوت به شخصیت حضرت زینب (س) نگریسته و این اثر را میتوان مجالی برای گفتوگوی بینمذهبی در بستر تاریخ اسلام دانست.
کتاب با رویکردی ساختاریافته، مسیر زندگی حضرت زینب (س) را از دوران کودکی در بیت نبوت تا نقشآفرینی سترگ ایشان در کربلا و وقایع پس از آن دنبال میکند. نویسنده در سه بخش کلیدی، مخاطب را با ابعاد وجودی این بانوی بزرگ آشنا میکند: دوران نشو و نما، توصیف فضای پرورش حضرت زینب در کانون محبت پیامبر (ص) و خاندان اهلبیت (ع)؛ سیره و فضایل: بررسی ابعاد اخلاقی و جایگاه والای ایشان در نقل روایات؛ تداوم پیام: تحلیل خطبههای آتشین کوفه و شام که به عنوان ابزاری برای روشنگری جامعه عمل کرد.
سبک روایی؛ بازسازی فضای عاطفی کربلا
تفاوت جوهری این کتاب با متون صرفاً تاریخی، در «ادبی بودن» آن نهفته است. بنتالشاطی با بهرهگیری از زبانی عاطفی و توصیفی، از نقلِ صرفِ حوادث پرهیز کرده و میکوشد فضای حاکم بر کاروان حسینی و رنجهای اسارت را برای مخاطب ملموس سازد. او با برجسته کردن گفتوگوها و ترسیم صحنههای دراماتیک، حضرت زینب (س) را نه فقط به عنوان یک شخصیت منفعل، بلکه به عنوان «سخنگوی کربلا» و معمارِ روایتِ عاشورا در برابر دستگاه خلافت، تصویر میکند.
اهمیت کتاب برای مخاطب عام در نثر ساده و روان کتاب است، که آن را به گزینهای مناسب برای آشنایی اولیه و عاطفی با شخصیت حضرت زینب (س) تبدیل کرده است. باید توجه داشت که این اثر بیشتر ماهیت «زندگینامهای ادبی» دارد تا یک «پژوهش انتقادی - سندی». بنابراین، علاقهمندان به مطالعات دقیق تاریخی بهتر است آن را در کنار منابع اصیل شیعی و کتب مقاتل معتبر (مانند لهوف ابنطاووس یا نفسالمهموم محدث قمی) مطالعه کنند تا از دقت اسناد و جزئیات تاریخی نیز اطمینان یابند.
«زینب، بانوی قهرمان کربلا» فارغ از محدودیتهای روششناختیاش، اثری خواندنی برای درک نقش یک زن در تبدیل «رنج» به «ایستادگی» است. بنتالشاطی در این کتاب، تصویری از یک شخصیت مستقل، آگاه و شجاع را به تصویر کشیده است که نه تنها حافظ میراث عاشورا، بلکه الگویی برای کنشگری اخلاقی و اجتماعی در تاریخ اسلام است. مطالعه این کتاب برای کسانی که به پیوند میان ادبیات و تاریخ دین علاقهمندند، تجربهای تأملبرانگیز خواهد بود. این اثر سه بار به فارسی ترجمه شده است، که ترجمه حبیب چایچیان (حسان) و مهدی آیتاللهزاده نائینی را انتشارات امیرکبیر منتشر کرده و بارها تجدید چاپ شده است.