خسرو دهقان: مشکل اقتباس در ایران از کتابها نیست، از فیلمنامههاست / اقتباس موفق نیازمند فیلمنامهنویس و فیلمساز خوب است
خسرو دهقان با اشاره به تجربههای موفق اقتباس در سینما و تلویزیون ایران، تاکید کرد: نباید ضعف برخی فیلمهای امروز را به حساب ناتوانی ادبیات گذاشت، چرا که مسئله اصلی در نحوه اقتباس و شرایط تولید شکل میگیرد.
خسرو دهقان منتقد فیلم و مدرس سینما در گفتوگو با میزان درباره اینکه چرا بسیاری از کتابها به فیلمهای موفق تبدیل نمیشوند، گفت: مشکل کتابها نیست، بلکه مسئله در نگارش فیلمنامهنویسها و شیوه اقتباس آنهاست.
وی ادامه داد: اثار ادبی ما از نظر محتوا و ظرفیت دراماتیک ارزشمندند، اما در اقتباس سینمایی نتیجه مطلوب به دست نمیآید؛ باید اشکال را در شیوه نگارش فیلمنامه و نحوه تبدیل متن ادبی به زبان سینمایی دید.
دهقان تاکید کرد: اینکه اثری خوب نوشته شده باشد، لزوما به این معنا نیست که اقتباس از آن نیز به همان اندازه موفق از کار دربیاید.
تقریبا هر اثر ادبی قابلیت اقتباس دارد
دهقان درباره ویژگیهای یک اثر ادبی برای تبدیل شدن به فیلم گفت: تقریبا هر اثر ادبی قابلیت اقتباس دارد، حتی کتابهایی وجود داشتهاند که بیشتر بر مبنای روانشناسی شکل گرفتهاند و نه قصه و رمان به معنای متعارف، اما از دل آنها فیلمنامههای بسیار خوبی بیرون آمده است و آنچه در این میان اهمیت تعیینکننده دارد، توانایی فیلمساز و فیلمنامهنویس است، این قدرت و توانایی نویسنده و کارگردان است که میتواند هر قطعه ادبی را به اثری سینمایی و موثر تبدیل کند.
اقتباس نیازمند مجموعهای از شرایط است
این مدرس سینما در پاسخ به این پرسش که آیا ادبیات ایران میتواند به نجات فیلمهایی که امروز درگیر گیشه هستند کمک کند، گفت: حتما میتواند و باید در این زمینه تلاش کنیم و نباید کمکاری کنیم. البته نباید مسئله را به کمکاری در یک بخش تقلیل داد، چون موضوع اقتباس و نسبت آن با سینما به مجموعهای از عوامل وابسته است و شرایط اجتماعی و سیاسی، نحوه مدیریت و همچنین میزان توانایی نویسندهها، همه در کنار یکدیگر بر نتیجه نهایی اثر میگذارند. این یک مسئله پیچیده و چند وجهی است و نمیتوان تنها یک عامل را مسئول وضع موجود دانست.
سابقه اقتباس در سینما و تلویزیون ایران
دهقان درباره جایگاه اقتباس در فیلمهایی همچون «سووشون» و «بامداد خمار» گفت: اقتباس در سالهای اخیر با آثاری که شما گفتید شروع نشده، بلکه سینما و تلویزیون ایران از سالها قبل تجربههای اقتباسی مهمی مثل آثار ناصر تقوایی داشته است.
وی افزود: نمونههایی مانند «دایی جان ناپلئون» و بسیاری از فیلمها و سریالهای اقتباسی خیلی بهتر از «سووشون» و «بامداد خمار» نشان میدهند که این مسیر پیشینهای طولانی در فرهنگ تصویری ایران دارد.
وی ادامه داد: برخی آثار اقتباسی نیز در سینمای ایران به شکل موفقی ساخته شدهاند و نمیتوان تصور کرد که اقتباس پدیدهای تازه در سالهای اخیر باشد.
دهقان تصریح کرد: برای مثال بهمن فرمانآرا از «شازده احتجاب» اقتباسی ساخته که فیلم بسیار خوبی است و توانسته قوت ادبی اثر را در قالب سینمایی حفظ کند.