فرهنگ ایران را با عروسکهای آئینی معرفی کنیم
کارشناس اسباببازی گفت: عروسکهای آئینی ساده و دستساز هستند اما در انتقال فرهنگی غنی هستند زیرا حامل بسیاری از بخشهای فرهنگ ایران هستند.
کارشناس اسباببازی گفت: عروسکهای آئینی ساده و دستساز هستند اما در انتقال فرهنگی غنی هستند زیرا حامل بسیاری از بخشهای فرهنگ ایران هستند.
پوپک عظیمپور مدیر بخش عروسکهای آئینی و اقوام دهمین جشنواره اسباب بازی در گفتوگو با خبرنگار مهر، گفت: در نگارخانه اصلی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، نمایشگاهی با موضوع «عروسک، بازی و فرهنگ» در کنار دهمین جشنواره اسباببازی برگزار شده است. تمرکز این نمایشگاه بر روی عروسکها و بازیچههای اقوام ایرانی است. این آثار در سه دستهبندی «بازیچه»، «آیینی» و «مردمشناسی» چیدمان شدهاند.
وی ادامه داد: هدف از برپایی این نمایشگاه، معرفی فرهنگ ایرانی به مخاطبانی است که معمولاً به همراه خانوادههای خود میآیند. در چند متر آنسوتر، دهمین جشنواره اسباببازی با هیاهو و سروصدای زیادی برگزار میشود، اما مخاطبان در اینجا با آرامش مواجه میشوند؛ با مجموعهای از عروسکهای مادرساخت و دستدوز که صنعتی و تجاری نشدهاند، اما از نظر فرهنگی بسیار ارزشمند هستند. این عروسکها حامل لباس، پوشش و آئینهای اقوام ایرانی هستند و داستانهای مختلفی که برای این عروسکها وجود دارد، توسط همکاران برای مخاطبان بازگو میشود تا توضیحات و توصیفات آنها را بشنوند و ببینند.
170 عروسک در بخش عروسکهای آئینی جشنواره اسباب بازی وجود دارد
مدیر بخش عروسکهای آئینی و اقوام دهمین جشنواره اسباببازی خاطرنشان کرد: در این بخش 170 عروسک شامل عروسکهای بازی، عروسکهای آئینی و عروسکهایی با نگاه مردمشناسانه به نمایش گذاشته شده است. البته در این بخش ما برای فروش چیزی نداریم و این عروسکها صرفاً برای نمایش هستند.
وی افزود: این نهضت اهدای عروسکها و نگاه به گذشته و عروسکهای اقوام، تقریباً از سال 1393 با ساخت اولین عروسک «دوتوک» شکل گرفت. هدف این بود که این عروسکها وارد سبد فرهنگی خانوادهها شوند؛ چرا که بچههای نسل الان (نسل صفر و یک) یا با بازیهای دیجیتالی سروکار دارند یا با واقعیتهای مجازی. این موضوع بیش از آنکه یک نمایشگاه سالیانه بخواهد، شبکههای ارتباطی میطلبد. شبکهای که حافظ این زنان باشد؛ زنانی که الان دوباره شروع کردهاند و حافظه تاریخی خود را به یاد آوردهاند، از مادربزرگها و ریشسفیدها و گیسسفیدها شنیدهاند. افرادی به مناطق میروند و تشویق میکنند، اما این فعالیتها بسیار محدود و پراکنده است. عدهای فروش را در اختیار دارند یا خود این زنان از طریق صفحات اجتماعیشان اقدام به فروش میکردند. این کار یک نمایشگاه 10 روزه نیست که بخواهیم فقط در آن بفروشیم.
عظیمپور خاطرنشان کرد: بارها در نشستهای علمی جشنواره اسباببازی گفتهام که اگر این عروسکها را درنیابیم و فقط به ثبت ملی اکتفا کنیم، بدون اینکه اقداماتی برای نگاهداری و حفاظت از این عروسکها انجام دهیم که عروسک نیستند، بلکه بخشی از فرهنگ هستند، انگار آب در هاونگ کوبیدن است. ضرورت این کار آن است که موزههای متعددی در سراسر کشور و فروشگاههای آنها، بخشی از فروش را به این عروسکها اختصاص دهند؛ نه عروسکهای باربی که دامن پلیسه تن کرده و به عنوان عروسک بختیاری فروخته میشود.
وی ادامه داد: وقتی در خیابان نجاتاللهی قدم میزنید و به ویترین فروشگاههای صنایع دستی سر میزنید، یک عدد از این عروسکهای اصیل را نمیبینید، در حالی که نزدیک به یک دهه است من و همکارانم در روستاها و شهرستانها در تلاش هستیم و در این مسیر فعالیت میکنیم. اما این موضوع یک نگاه فرهنگی مقتدری را میطلبد که مثلاً وزارت میراث فرهنگی مسئولیت آن را برعهده بگیرد یا پژوهشگاه مردمشناسی یا آموزش و پرورش؛ تا این عروسکها در کتابهای درسی بیایند، در کلاسهای هنر شناسانده شوند، در کتاب میراث فرهنگی ثبت شوند و فرهنگ عروسکبازی ایرانی نهادینه شود.
عروسکهای آئینی بسیار ساده اما از فرهنگ غنی برخوردار هستند
این کارشناس اسباببازی گفت: هم اکنون این عروسکها بسیار ساده و دستساز هستند، اما در انتقال فرهنگ غنیاند؛ چرا که آرایههای صورت، لباس، خردهفرهنگها، افسانهها و اساطیر، حامل بسیاری از بخشهای فرهنگ ایران هستند.
وی یادآور شد: یک اسباببازی در خود جشنواره دیدم که یک کپی نازل از یک اسباببازی غربی بود. آن کمپانی ایرانی زحمت کشیده و شکل و شمایل زشتی را روی آن گذاشته است، بدون هیچ خلاقیتی از فرهنگ ایرانی خودمان. دوباره چشم به غرب و خارج است و حتی بومی هم نکردهاند. این در حالی است که عروسکهای بخش آئینی ساده و معصوم هستند و انرژی خاصی دارند، هرچند خانوادهها این عروسکهای ساده و آئینی را نمیشناسند. برای فروش عروسکها باید سیاستگذاریهای فرهنگیاش ریلگذاری شود تا مردم بشناسند و برای آن پول پرداخت کنند.
عظیمپور گفت: مطمئنم کار آهسته و پیوسته بسیار اهمیت دارد و نتیجه بخش است و اطمینان قلبی دارم که این عروسکها یک روز مثل یک چشمه زلال بیرون خواهد زد. اما اگر نجنبیم، تنها برگزاری جشنواره راه به جایی نخواهیم برد. البته از خانم بابایی دبیر جشنواره اسباببازی بسیار قدردانی میکنم که گوشه چشمی به عروسکها داشتند. ما همه تلاشمان را انجام دادیم تا بهترین گردآوری را داشته باشیم. به هر حال سازوکار فروش عروسکها پیچیده است.
وی افزود: عروسک در همه جای دنیا مهم است و هر کشور برای خودش عروسک دارد. در جشنوارهها و المپیکها، ورزشکاران و هنرمندان با عروسکها برمیگردند و سعی میکنند آیکونهای فرهنگیشان را اینگونه ترویج دهند. اما اینها در کشور ما حتی به سوغات فرهنگی نمیرسند. یا سازمانها این را به عنوان سوغات فرهنگی میبینند که در مقطعی هیجانی انجام میدهد اما بعد تعطیل میشود. اینها باید شبکهای و انجمنی باشد و یکی حامی منافع آن باشد. زنان از روستاها و شهرهای مختلف این عروسکها را میسازند و اگر این یکپارچگی زیر نظر میراث فرهنگی بیاید و فروشگاه موزههایش به این عروسک اختصاص دهد، بسیار مؤثر خواهد بود.
این کارشناس اسباببازی خاطرنشان کرد: متأسفانه عروسکهای آئینی حمایت و تشویق نمیشود. این بخش در جشنواره اسباببازی یک ویترین از داشتههای غنی ایرانی در یک ابعاد کوچک است. شما در این بخش یک ایران کوچک یکپارچه همراه با اسطوره، آئین، بازی، کودکی خیلی سالم و خیلی صمیمی میبینید. الان آمار دقیقی از عروسکهای آئینی وجود ندارد، در حالی که آمار از بازیهای دیجیتال وجود دارد. نگاه مردمشناسانه و نگاه هویت ایرانی که دارند، میتواند عروسکها را زنده نگه دارد تا به فراموشی سپرده نشود و هر کسی از زیبایی این عروسکها لذت ببرد.