«لیلا» شاهکار بازیگری لیلا حاتمی / مخالفت اولیه علی حاتمی با بازی دخترش در این فیلم

عصر ایران؛ علی نجومی بی گمان داریوش مهرجویی جایگاهی مهم و غیرقابل انکار در سینمای ایران دارد. از دومین فیلمش گاو که ترکیب بی نظیری از سینمای ناتورالیستی و سورئالیستی بود تا دایره مینا که تاریخ سینمای اجتماعی را ورق زد و بعد اجاره نشین ها که مطمئنا سینمای کمدی ایران بدون او چیزی کم داشت. هامون هم کالت چند نسل از سینمارو های ایران زمین است.

اما مهرجویی در دوره ای از فیلم سازی خود که نیمه اول دهه 1370 را در بر می گیرد به طور مشخص علاقه مند به قهرمانان زن شد و اول بانو را ساخت که البته سال ها توقیف بود و بعدم هم سارا و پری را با بازی نیکی کریمی ساخت اما به اعتقاد من شاهکار دهه 1370 مهرجویی فیلم لیلا است. مهرجویی که استاد روایت ظریف مسائل و چالش های بزرگ است با مهارتی مثال زدنی تبدیل یک مشکل کوچک به بحرانی بزرگ را در این فیلم استادانه روایت می کند.

پیرنگ قصه

فیلم بر اساس داستانی از مهناز انصاریان ساخته شد و داستان زنی به نام لیلا با بازی لیلا حاتمی است که با مردی به نام رضا با بازی علی مصفا ازدواج می کند. از سکانس ابتدایی فیلم که روایت عاشق شدن این زوج دوست داشتنی در مراسم شله زرد پزون 28 ام ماه صفر است، مهرجویی تکلیفش را با ما روشن می کند، فیلمی که در آن نگاه ها جای کلمات با ما حرف می زنند.

خب زوج دوست داشتنی باهم ازدواج می کنند اما بعد از مدتی مشخص می شود که بچه دار نمی شوند و ایراد کار هم از لیلا است. رضا موضعی بسیار روشن و صریح می گیرد از این قرار که این مساله اصلا برایش اهمیتی ندارد و او با داشتن لیلا بدون بچه هم خوشبخت ترین مرد روی زمین است اما مادر رضا با بازی بی نقص  جمیله شیخی که برای آن سیمرغ بلورین هم به خانه برد وارد بازی می شود و به قول معروف دیگر آب خوشی از گلوی هیچ کس پایین نمی رود.

سکانس ماندگار

سکانس پایانی فیلم که بازهم تصویر گر یک مراسم شله زرد پزون است حد اعلای سینمای مهرجویی است. میزانسن استادانه او در قراردادن لیلا پشت پنجره و نریشن آهنگینش و بعد آمدن یک به یک شخصیت ها به درون قاب و بازگشت شکوه مند لیلا که با باز کردن پنجره اعلام می شود، عیار کار مهرجویی را نشان می دهد. همه این ها را مهرجویی و فیلم بردارش محمود خان کلاری با ترکیب بی نظیری از نور و رنگ روایت می کنند و تدوین مصطفی خرقه پوش هم که غوغا می کند.

اهمیت فیلم

چرا باید لیلا را فیلم مهمی بشمریم؟ داستان بسیار گفته شده اش که دیگر نخ نما شده است. اما مگر غیر از این است که همه قصه ها یی که می خوانیم و می شنویم قبلا گفته شده اند و به قولی دیگر با داستانی تازه رو به رو نیستیم بلکه این نحوه روایت ها است که تغییر را رقم می زند. لیلای مهرجویی را از هر طرف که ببینید هنوز بعد از 30 سال رنگ تازگی دارد.

در این میان بازی لیلا حاتمی مهم ترین رکن موفقیت فیلم به شمار می آید لیلای او به طرز عجیبی معصوم و بی آزار است و بیزار از مکدر ساختن خاطر کوچک ترین جنبنده ای و در عین حال بسیار هم سرزنده و شاداب اما بحران بچه دار نشدن او را اسیر یک دیدگاه سنتی می کند که گویا خودش هم قبول دارد که بدون بچه یک جای کار می لنگد. در کل فیلم روایت مهرجویی و بازی لیلا لحظه ای به ما اجازه نمی دهد تا در صداقت او در اعمالش شک کنیم در نتیجه می توانیم به راحتی اعمل او را به قضاوت بنشینیم که او با اراده کامل مسیر پیش روی خود را انتخاب می کند و شاید همین هم باعث شود خیلی هم دلمان برای کاراکترش نسوزد.

موخره

نقل شده است که علی حاتمی کارگردان بزرگ ایران زمین راضی به بازی کردن دخترش لیلا حاتمی در فیلمی که خودش کارگردان آن نباشد نبود، اما داریوش مهرجویی در ایامی که حاتمی به علت سرطان در شرف مرگ بود رضایت او را برای بازی لیلا گرفت و در میانه فیلم برداری فیلم لیلا، علی حاتمی درگذشت و مدتی بعد از پایانی فیلم برداری هم لیلا با علی مصفا هم بازی خود در این فیلم ازدواج کرد.