نولان منجی سینما

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد - حسین موسوی: تصور کنید: به سینما می‌آیید، روی صندلی می‌نشینید، چراغ‌ها خاموش می‌شود و روی پرده‌ای به اندازه‌ی یک ساختمان هشت‌طبقه، تصویری پخش می‌شود که جزئیاتش حتی برای مدرن‌ترین حسگرهای دیجیتال هم دست‌نیافتنی است. نه پیکسلی دیده می‌شود، نه «صابون‌زدگی» (مات و بیکیفیت بوودن) تصویر؛ فقط یک فیلم زنده و تپنده. این همان فرمت IMAX 70mm است (یا از نظر فنی IMAX 15/70mm).

به گزارش سایت Mezha، در حالی که تمام دنیا بهطور گسترده به دیجیتال «راحت و کم هزینه» روی می‌آورد، این هیولای دوران آنالوگ می‌توانست به سادگی منقرض شود. اما اکنون شاهد یک رنسانس بالقوه در سینمای فیلم هستیم و کاتالیزور اصلی این فرآیند کریستوفر نولان بود که فیلم حماسی پرفروش او «ادیسه» که کاملاً با دوربین‌های IMAX فیلمبرداری شده بود، سرانجام جایگاه این فرمت را بهعنوان ابزاری منحصر به فرد برای هنر والا تثبیت کرد. پس بیایید بفهمیم که این جادو چگونه کار می‌کند و چرا مکانیک‌های سینما هنوز مجبورند قرقره‌هایی با وزن تقریباً 300 کیلوگرم را بکشند.

ریشه IMAX 15/70

همه چیز از اواخر دهه 1960 در کانادا شروع شد. گروهی از مخترعان به رهبری گراهام فرگوسن تصمیم گرفتند مشکل سیستم‌های پانورامای آن زمان مانند سینه‌راما را حل کنند. آنها همزمان با چندین پروژکتور کار می‌کردند و درزهای بین تصاویر همیشه روی پرده قابل مشاهده بود. ایده آی‌مکس به طرز درخشانی ساده و در عین حال اجرای آن فوق‌العاده دشوار بود: بزرگترین فیلم موجود را بردارید و آن را به صورت افقی پخش کنید.

راز ماجرا در علامت «15/70» نهفته است. این یعنی فیلم 70 میلی‌مترپهنا دارد و هر فریمبا 15 سوراخ (پرفوریشن) کشیده می‌شود. سطح کاریِ چنین فریمی رقم شگفت‌انگیز 69.6 × 48.5 میلی‌متراست. برای اینکه مقیاس را بهتر تصور کنید: این اندازه تقریباً 10 برابر بزرگ‌تراز سطح یک فریم کلاسیک فیلم «35 میلی‌متری» است. اما در این مرحله یک مشکل بنیادیِ فیزیکی پدید آمد. فیلمی با این اندازه بسیار سنگیناست. اگر آن را با یک پروژکتور استاندارد و با سرعت 24 فریم بر ثانیهپخش کنیدیعنی حدود 1.7 متر در ثانیهسوراخ‌های فیلم زیر این فشار به‌سادگی پاره می‌شوند.

مهندسان برای حل مشکل، سازوکاری به نام «حلقه چرخشی» طراحی کردند. در این روش، فیلم به‌صورت موجی وارد پروژکتور می‌شود. هر فریم برای لحظه‌ای روی پایه‌های مخصوص کاملاً ثابت نگه داشته می‌شود و بعد یک مکشِ خلأ واقعاً آن را می‌کِشد و کاملاً صاف و تخت جلوی لنز قرار می‌دهد. روی فیلم هیچ نوار صوتی یا لایه اضافه‌ای وجود ندارد؛ تمام سطح فریم فقط برای نمایش تصویر استفاده می‌شود. صدا هم جداگانه پخش می‌شود و با تصویر هماهنگ می‌گردد.

وقتی پخش می‌شود، تصویری با نسبت تصویر 1.43:1 به دست می‌آید که تمام دید محیطی فرد را پر می‌کند. شما فقط در حال تماشای یک فیلم نیستید، بلکه تقریباً از نظر فیزیکی درون آن هستید.

چرا فیلم هنوز برنده است؟

اگر از مهندسان بپرسید که وضوح فیلم IMAX 15/70 میلی‌متری چقدر است، اعداد دیوانه‌واری به شما خواهند گفت: از 14K تا 18K. و این یک ترفندِ بازاریابی نیست.

این شاخص، ظرفیت اطلاعات یک نگاتیو آنالوگ را توصیف می‌کند، اما تفاوت اساسی آن با سیستم‌های دیجیتال در ساختار فیزیکی تشکیل تصویر نهفته است. دوربین‌های فیلم دیجیتال از حسگرهایی با فیلترهای بایر استفاده می‌کنند، که در آن هر پیکسل تنها یکی از سه رنگ اصلی را ثبت می‌کند و تصویر تمام رنگی با استفاده از الگوریتم‌های de-Bayerization بازیابی می‌شود. در نتیجه، جزئیات مکانی واقعی برای هر کانال رنگی کمتر از وضوح اسمی ماتریس است.

فیلم رنگی از سه لایه امولسیون عکاسی روی هم تشکیل شده است که هر کدام به محدوده طیفی مربوطه حساس هستند. در طول نوردهی، نور به طور همزمان در کل ناحیه فریم در هر لایه بدون جداسازی فضایی در یک شبکه پیکسلی ثبت می‌شود. این گفته مهندسان IMAX را توضیح می‌دهد که فریم 15/70 وضوحی معادل 14K تا 18K را در هر لایه رنگی فراهم می‌کند. ساختار آشفته دانه آنالوگ هالیدهای نقره، ظاهر مویر دیجیتال را از بین می‌برد و بازتولید طبیعی انتقال‌های تُن و نور و سایه را تضمین می‌کند.

حتی پیشرفته‌ترین پروژکتورهای دیجیتال IMAX GT Laser به وضوح 4K محدود هستند. وقتی 4K دیجیتال را روی یک صفحه نمایش 30 متری می‌کشید، می‌توانید شبکه پیکسل‌ها را ببینید. با فیلم IMAX 15/70، تصویر در هر مقیاسی شفاف و عمیق باقی می‌ماند.

کابوس یک تدارکاتچی و برنامه‌ریز

حالا روی دیگر سکه را ببینید. نمایش فیلم با فرمت IMAX 70mm واقعاً دشوار است. تمام دنیا به تنها آزمایشگاه FotoKem در کالیفرنیا وابسته است که قادر به چاپ چنین نسخه‌هایی است. ساخت یک نسخه از فیلم حدود 80 هزار دلار هزینه دارد. فیلم در ده‌ها جعبه آهنی به سینما می‌رسد. به عنوان مثال، فیلم 3 ساعته اوپنهایمر یا اودیسه بیش از 50 حلقه است.

پروژکتور محلی و این یک حرفه رو به زوال است، زیرا امروزه همه چیز خودکار شده است و متخصصان بسیار کمی وجود دارند که می‌دانند چگونه با «حلقه چرخشی» کار کنند، باید این رول‌ها را با نوار مخصوص به هم بچسبانند. نسخه نهایی کمتر از 300 کیلوگرم وزن دارد و طول نوار از 18 کیلومتر فراتر می‌رود. این قرقره غول‌پیکر روی «پنکیک» های افقی می‌چرخد و نور توسط یک لامپ زنون 15 کیلوواتی با خنک‌کننده آب از آن عبور می‌کند.

جای تعجب نیست که تنها حدود 40 سینما در جهان باقی مانده است که از نظر فیزیکی قادر به اجرای یک IMAX واقعی آنالوگ 15/70 هستند. 25 سینما در ایالات متحده، 9 سینما در کانادا، 3 سینما در بریتانیا، و هر کدام در استرالیا، فرانسه، بلژیک و جمهوری چک یک سینما. بقیه همه سالن‌های دیجیتال هستند که اغلب به دلیل صفحه نمایش‌های کوچکتر و نسبت تصویر برش خورده، به طعنه «LieMAX» نامیده می‌شوند. مثلا همه IMAX های اوکراین دیجیتال هستند و پس از دیجیتالی شدن کامل تولید فیلم شروع به ساخت کردند.