رکورد اسقاط خودرو شکست

سازمان محیط زیست اعلام کرد: از سال 1403 تاکنون بیش از 600 هزار خودروی فرسوده اسقاط شده است؛ رقمی که به گفته این سازمان یک رکورد محسوب می‌شود. با این حال، همچنان بیش از 20 میلیون خودرو و موتورسیکلت در کشور در مرز فرسودگی قرار دارند؛ ناوگانی که علاوه بر تشدید آلودگی هوا، سهم قابل توجهی در افزایش مصرف سوخت دارد.

قانون هوای پاک برای خروج وسایل نقلیه فرسوده از چرخه تردد تکالیف مشخصی تعیین کرده است. بر اساس ماده 8 این قانون، مالکان وسایل نقلیه پس از رسیدن خودرو یا موتورسیکلت به سن فرسودگی باید آن را از رده خارج کنند. این قانون همچنین تردد، خرید و فروش، نقل‌وانتقال، صدور معاینه فنی و تخصیص بیمه شخص ثالث برای وسایل نقلیه فرسوده را ممنوع کرده است.

با وجود این الزامات قانونی، روند اسقاط خودرو طی سال‌های گذشته با کندی قابل توجهی همراه بود. شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، پیش‌تر گفته بود از زمان تصویب قانون تا سال 1402 تنها حدود 200 هزار خودرو اسقاط شده است؛ این در حالی است که قانون برنامه هفتم توسعه، اسقاط سالانه 500 هزار دستگاه را هدف‌گذاری کرده است.

اسقاط خودرو شتاب گرفت

در سال 1403 حدود 350 هزار دستگاه خودرو اسقاط شد و مجموع اسقاط از ابتدای سال 1403 تاکنون به بیش از 600 هزار دستگاه رسیده است.

همزمان دولت تلاش کرده با اصلاح مقررات، روند اسقاط و نوسازی ناوگان را سرعت ببخشد. سازمان حفاظت محیط زیست از تدوین آیین‌نامه اجرایی اسقاط و نوسازی ناوگان دیزلی با ظرفیت بالای 20 تن با استفاده از سازوکار گواهی صرفه‌جویی و تصویب آن در هیئت دولت خبر داده است.

همچنین آیین‌نامه اجرایی ماده 10 قانون ساماندهی صنعت خودرو اصلاح شده تا برخی موانع مربوط به تعداد خودروهای اسقاطی به ازای تولید وسایل نقلیه برطرف شود.

بر اساس مصوبه اخیر هیئت وزیران، خودروسازان و موتورسیکلت‌سازان داخلی باید به ازای تولید هر چهار خودرو یا موتورسیکلت، یک گواهی اسقاط معادل دریافت کنند. شماره‌گذاری خودروها و موتورسیکلت‌های تولیدی نیز به ارائه گواهی اسقاط از سوی تولیدکنندگان منوط شده است.

گواهی اسقاط گران‌تر شد

در کنار اصلاح مقررات، نرخ گواهی اسقاط نیز پس از سه سال به‌روزرسانی شده است. بر اساس نرخ‌های اعلام‌شده، ارزش گواهی اسقاط خودروی سواری 60 میلیون تومان، دیزل سبک 120 میلیون تومان و دیزل سنگین نیز 120 میلیون تومان تعیین شده است.

مالکان خودروهای فرسوده‌ای که از 22 اردیبهشت 1405 خودروی خود را در مراکز اسقاط پذیرش کرده‌اند، مشمول نرخ‌های جدید گواهی اسقاط خواهند بود.

نیمی از ناوگان در مرز فرسودگی

با وجود افزایش سرعت اسقاط، ابعاد ناوگان فرسوده کشور همچنان گسترده است. بر اساس آخرین آمارها، از مجموع حدود 42 میلیون خودرو و موتورسیکلت در حال تردد، بیش از 20 میلیون دستگاه، یعنی نزدیک به نیمی از ناوگان، در مرز فرسودگی قرار دارند.

تا امروز حدود سه میلیون خودرو از چرخه حمل‌ونقل خارج و اسقاط شده‌اند. بیشترین سهم ناوگان فرسوده نیز به موتورسیکلت‌ها، خودروهای سواری و وانت‌ها اختصاص دارد؛ وسایلی که سهم قابل توجهی در آلودگی هوا دارند.

در بخش خودروهای سنگین نیز وضعیت قابل توجه است. انصاری پیش‌تر از وجود حدود 110 هزار کشنده فرسوده در کشور خبر داده و گفته بود حدود 12 هزار کشنده با عمر بیش از 50 سال همچنان در جاده‌ها تردد می‌کنند.

در همین راستا مقرر شده است به ازای واردات هر کشنده، یک کشنده فرسوده اسقاط شود.

اسقاط خودرو چقدر در مصرف بنزین صرفه‌جویی می‌کند؟

اسقاط خودروهای فرسوده تنها مسئله‌ای زیست‌محیطی نیست و با بحران مصرف سوخت نیز ارتباط مستقیم دارد. بر اساس آمارهای ارائه‌شده، اسقاط حدود 500 هزار دستگاه خودرو در سال‌های 1403 و 1404 تاکنون، به صرفه‌جویی نزدیک به 1.5 میلیارد لیتر بنزین و حدود 8 درصد کاهش انتشار گازهای آلاینده و گلخانه‌ای منجر شده است.

طبق این آمار، خودروهای فرسوده سواری و وانت سالانه حدود 8.3 میلیارد لیتر بنزین مصرف می‌کنند. تنها 2.6 میلیون خودروی فرسوده سالانه حدود 3.2 میلیارد لیتر بنزین مازاد مصرف دارند.

در صورت جایگزینی این خودروها با خودروهای دوگانه‌سوز، برقی یا هیبریدی، میزان صرفه‌جویی می‌تواند به بیش از 7 میلیارد لیتر بنزین برسد.

با این حال، باقی ماندن بیش از 20 میلیون خودرو و موتورسیکلت در مرز فرسودگی نشان می‌دهد که با وجود رکوردشکنی اخیر، مسیر نوسازی ناوگان همچنان طولانی است؛ مسیری که از یک سو با کاهش آلودگی هوا و از سوی دیگر با مدیریت مصرف سوخت و کاهش ناترازی بنزین گره خورده است.