سعید پیردوست و پایان نیم قرن هنرمندی / از گوزنها تا شبهای برره
بامداد روز شانزدهم دی ماه 1404، سینما و تلویزیون ایران یکی از چهرههای آشنا و محبوب خود را از دست داد.
سعید پیردوست، بازیگر پیشکسوت پس از تحمل دورهای از بیماری و بستری شدنهای مکرر در آستانه 85 سالگی در منزل شخصی خود درگذشت. این اتفاق تلخ در روز تولد 85 سالگی او رخ داد و چراغ زندگی هنرمندی را خاموش کرد که بیش از پنج دهه بخشی از خاطره جمعی چند نسل ایرانی را شکل داده بود.
علیرضا پیردوست معروف به سعید در شانزدهم دی 1319 در محله بازارچه حمام نواب تهران متولد شد. پدرش کارمند اداره پست بود و به دلیل شرایط اقتصادی نامناسب خانواده، سعید نوجوان ناگزیر پس از اخذ دیپلم به بازار کار وارد شد. او پیش از گام نهادن به عرصه هنر در بانک و سپس در شرکت ماک در سمتهای مالی و اداری مشغول به کار شد، اما سرنوشت مسیر دیگری برایش رقم زد.
از رفاقت دبیرستانی تا ورود به سینما
داستان ورودش به سینما روایتی از یک دوستی دیرینه است. او از دوران دبیرستان با مسعود کیمیایی همکلاس و همسایه بود. این رفاقت عمیق در نهایت به دریچهای برای پا نهادن به دنیای سینما تبدیل شد. نقل میکرد که در سالهای 1351 یا 1352 زمانی که کیمیایی تصمیم به ساخت فیلم «خاک» گرفت از او خواست تا برای یکی از نقشها تست بازیگری بدهد. این درخواست نتیجه داد و نخستین تجربه سینمایی پیردوست با ایفای نقشی کوتاه در فیلم «خاک» در سال 1352 کلید خورد.
اگر چه این اثر آغاز راه محسوب میشد، اما نام سعید پیردوست با نقشی کوتاه و به یادماندنی در فیلم «گوزنها» (1353) بر سر زبانها افتاد. حضورش در سکانس کلانتری، تأثیری ماندگار بر جای گذاشت و بسیاری از منتقدان و مخاطبان این نقش را به عنوان شناسنامه اولیه سینمایی او به خاطر سپردند. این حضور کوتاه، آغازی بر راهی طولانی در سینمای جدی ایران شد. پیردوست در فیلمهای دیگری از کیمیایی مانند «غزل» (1355)، «سفر سنگ» (1356) و پس از انقلاب در «خط قرمز» (1360) و «دندان مار» (1368) ظاهر شد. کارنامه سینماییاش نشان از همکاریهای مکرر و وفادارانه با این کارگردان صاحبسبک دارد.
تلویزیون؛ از نقشهای پلیسی تا تثبیت محبوبیت
با این حال او خود را به سینمای کیمیایی محدود نکرد و فعالیت در تلویزیون وجه دیگری از توانمندیهایش را عیان ساخت. شروع کارش در تلویزیون با سریال پلیسی «کارآگاه علوی» (1374) به کارگردانی حسن هدایت رقم خورد. درباره انتخابش برای این نقش گفته است که احمد نجفی، دوست قدیمیاش او را به حسن هدایت پیشنهاد داده است. نقش رئیس کلانتری در این سریال برایش خاطرهانگیز شد و از آن به عنوان لحظاتی ماندگار یاد میکرد.
در ادامه مسیر هنری، او در آثار کارگردانان مطرح دیگری نیز درخشید. سیروس الوند از جمله کارگردانانی بود که پیردوست در فیلمهایی مانند «دستهای آلوده» (1378) و «آنجا همان ساعت» (1397) با او همکاری کرد. همچنین کیانوش عیاری در سریال «هزاران چشم» (1380) از بازی او بهره برد. این همکاریها نشان میدهد که در ژانرهای مختلف درام، اجتماعی و پلیسی، بازیگری قابل اعتماد برای کارگردانان به شمار میرفت.
همراهی با مهران مدیری و تولد «سردار خان»
با این حال بیتردید نام سعید پیردوست در ذهن اکثر مخاطبان ایرانی با طنزهای مهران مدیری و خندههای صمیمی که به خانهها آورد، گره خورده است. این همکاری پرثمر از سال 1381 و با سریال «پاورچین» آغاز شد. نقش «آقای رئیس» در این مجموعه، تصویری گرم و دوستداشتنی در ذهن مخاطبان ثبت و او را به یکی از چهرههای ثابت مجموعههای طنز مدیری بدل کرد.
در سالهای 1382 و 1383 در مجموعه «نقطهچین» نقش آقای پیردوست را ایفا کرد و سال بعد در «جایزه بزرگ» در نقش آقای سعادتی ظاهر شد. اوج این همکاریها به مجموعه محبوب «شبهای برره» در سال 1384 بازمیگردد؛ جایی که شخصیت «سردار خان» را خلق کرد و نامش برای همیشه با این نقش ماندگار شد. پس از آن در «باغ مظفر»، «مرد هزارچهره» و در نهایت مجموعه «قهوه تلخ» در شبکه نمایش خانگی با مهران مدیری همراه بود. خود با افتخار از این دوران یاد میکرد و صمیمیت گروه و کیفیت کار را دلیل ماندگاری این آثار میدانست.
سالهای سکوت، حسرتها و نگاه انتقادی
در سالهای اخیر، فعالیتهای هنری پیردوست کمرنگتر شد. خودش دلیل این موضوع را نه بیمهری، بلکه حفظ حریم حرفهای و شأن پیشکسوتان بیان میکرد. درباره توقف همکاری با مدیری نیز با صراحت توضیح داد که پس از «قهوه تلخ» پیشنهادی دریافت نکرده و هرگز نخواسته است خود را به کسی تحمیل کند. یکی از دغدغههای جدیاش در سالهای پایانی، سرنوشت سریال «87 متر» به کارگردانی کیانوش عیاری بود؛ پروژهای که هرگز فرصت پخش نیافت و این حسرت را تا پایان عمر با خود داشت.
پیردوست به عنوان بازیگری که هم سینمای جدی را تجربه کرده بود و هم طنز اصیل را، نگاه تحلیلی روشنی به وضعیت موجود داشت. فقدان تخصص در طنز امروز، فیلمنامههای سطحی و بیتوجهی به معیشت پیشکسوتان از مهمترین نقدهای او به شرایط سینما و تلویزیون بود.
سعید پیردوست در زندگی شخصی، فردی محجوب و خانوادهدوست شناخته میشد. ثمره ازدواجش دو فرزند به نامهای شهرزاد و نیما است. او در بیش از 50 سال فعالیت هنری در بیش از 40 فیلم سینمایی و حدود 50 مجموعه تلویزیونی و تلهفیلم حضور یافت و ثابت کرد میتوان حتی با نقشهای کوتاه نیز ماندگار شد؛ از کبوترباز «گوزنها» تا سردار خان «شبهای برره».
امروز با درگذشت او، سینمای ایران یکی از اعضای صمیمی، مردمی و وفادار خود را از دست داده است؛ هنرمندی که خاطره نقشآفرینیهایش برای همیشه در حافظه جمعی مخاطبان باقی خواهد ماند.