سقوط آزاد قدرت خرید کارگران در 15 سال / رفاه ایرانی‌ها به دهه 70 برگشته است

عبدالناصر همتی، اخیرا در همایشی با عنوان «چشم‌انداز اقتصادی ایران» به کاهش قدرت خرید مردم اشاره کرد و از روند کاهنده آن خبر داد. رییس کل بانک مرکزی با اشاره به کاهش رفاه خانوارها، تأکید کرد نباید افت قدرت خرید مردم را صرفاً به تورم نسبت داد.

به گفته وی، بخش مهمی از این کاهش ناشی از افت درآمد واقعی سرانه است. او با استناد به شاخص درآمد ناخالص داخلی واقعی (GDI) اعلام کرد درآمد واقعی سرانه کشور بر پایه قیمت‌های ثابت سال 1400، از حدود 141 میلیون تومان در سال 1390 به حدود 75 میلیون تومان در سال 1403 کاهش یافته؛ موضوعی که به معنای تقریباً نصف شدن درآمد واقعی هر ایرانی طی 13 سال و بازگشت سطح رفاه به دهه 1370 است.

یک نگاه اجمالی به قدرت خرید طبقه کارگر و مزدبگیران هم نشان می‌دهد اعلام همتی مبنی بر کاهش چشمگیر قدرت خرید نسبت به ابتدای سال 90 واقعی است. هر چند همتی در این رابطه به بررسی شاخص درآمد ناخالص داخلی واقعی افراد و سرانه کشور پرداخت اما قدرت مزد هم موید این نکته است که در مقایسه با ابتدای دهه 90 به شکل چشمگیری از قدرت خرید کارگران و حقوق بگیران کشور به نحوی محسوس کاسته شده است.

در سال 1390 حداقل دستمزد معادل 330 هزار و 300 تومان بود. در آمن زمان این رقم معادل 305 دلار یا 7.2 گرم طلای 18 عیار بود. شورای عالی کار، حقوق پایه ماهانه را در حالی به 16 میلیون و 625 هزار تومان افزایش داد که در سال 1404 حقوق پایه ماهانه 10 میلیون و 390 هزار تومان بود. در روز 26 اسفند ماه 1404، حداقل دستمزد مصوب برای 1405 معادل 116 دلار بود. حال آن‌که در حداقل دستمزد 1404 در بهمن ماه 84 دلار ارزش داشت. این افزایش اما تا میانه اردیبهشت امسال هم دوام نیاورد زیرا نرخ هر دلار آمریکا به شکل محسوسی افزایش یافت و در مقاطعی حتی به 190 هزار تومان رسید تا حداقل مزد معادل 87.5 دلار باشد. بدون تردید مهم‌ترین عامل این تغییر وضعیت، کاهش قدرت خرید و درآمد واقعی مردم، تضعیف پی در پی ارزش پول ملی بود. در سال 90 قیمت هر دلار حدود هزار تومان بود.

حداقل دستمزد براساس ارزش طلا هم در این مدت به شدت کاهش یافته است. در روز 26 فروردین و دو روز بعد تصویب مزد 1405، هر گرم طلای 18 عیار 16 میلیون و 400 هزار تومان بود، که معادل ارزش حداقل حقوق پایه را به اندکی بیش از یک گرم طلا می‌رساند. هر گرم طلای 18 عیار در سال جاری تا 21 میلیون تومان هم افزایش یافت که بر این اساس، حداقل حقوق پایه تقریبا 0.8 گرم طلا است.

15 سال کاهش قدرت مزد

در 15 سال گذشته قوی‌ترین قدرت دلاری دستمزد در سال 90 تجربه شد؛ در آن زمان که سال تشدید تحریم‌ها است، حداقل دستمزد 330 هزار تومانی معادل 305 دلار ارزش داشت حال آن‌که اکنون قدرت خرید دستمزد 16 میلیون و 625 هزار تومانی تنها 87.5 دلار است؛ به زبان ساده‌تر یعنی مزد به طور اسمی بیش از 50 بار بزرگ‌تر از سال 90 شده اما قدرت خرید مزد در سال 90 حدود 3.5 برابر امروز بوده است.

در بررسی قدرت خرید مزد به طلا هم تقریبا همین وضعیت را داشته و در طول دهه 90 تا به امروز دائم از ارزش مزد بر مبنای طلا کاسته شده است. بالاترین ارزش مزد براساس طلا در سال 94 به‌دست آمده که حداقل دستمزد 712 هزار تومانی آن زمان معادل 7.6 گرم طلای 18 عیار بود. در سال 90 حدافل دستمزد معادل 7.2 گرم طلا بود و در انتهای سال گذشته هم حداقل دستمزد به ارزش 0.67 گرم طلا بود. به عبارت ساده‌تر قدرت خرید مزد به دلار در اردیبهشت امسال معادل 10.6 درصد قدرت خرید مزد 1394 است.