محمدرضا مقدسیان: دوره رفتارهای ملوکالطوایفی و توهم پدرخواندگی در سینما به پایان رسیده است / شعارهای فرهنگی بدون اصلاح اقتصاد سینما به جایی نمیرسد
محمدرضا مقدسیان با نقد شدید توهم پدرخواندگی در سینمای ایران، جریانهای انحصارطلبی را که به واسطه تملک سالن یا شبکه توزیع، حق تصمیمگیری انفرادی برای کل سینما قائلند، عامل اصلی کندی مسیر اصلاحات اقتصادی دانست و تأکید کرد بدنه سینما پیش از نقد ساختارها، باید به نقد رفتارهای خود بپردازد و از منفعتطلبی شخصی فاصله بگیرد.
محمدرضا مقدسیان، منتقد و مدرس سینما، در ارزیابی تاثیر طرح تسهیم از مبدا فروش بلیت بر کیفیت فیلمهای آینده سینمای ایران گفت: روی کاغذ و بر مبنای تئوری، این اتفاق حتما باید رخ بدهد چون اگر پول فروش فیلمها سریعتر از سوی سینمادار به دست تهیهکننده برسد و تهیهکننده بتواند پروژههای خود را سریعتر به ثمر برساند و در عین حال متعهد باشد که دستمزد بازیگران، عوامل فنی و همه نیروهای ریز و درشتی را که در هر پروژه فعال هستند، بهموقع پرداخت کند، طبیعتا بازیگرها دیگر بهانهای نخواهند داشت که همزمان در چند پروژه حضور پیدا کنند و عوامل فنی هم ناچار نخواهند بود چند پروژه را همزمان پیش ببرند، فقط به این دلیل که زندگیشان نمیچرخد و پولشان بهموقع پرداخت نمیشود.
وی افزود: این وضعیت میتواند به شکلگیری یک فرآیند حرفهای و متمرکز در فیلمسازی منجر شود و در نتیجه، هم تمرکز بر نگارش فیلمنامه بیشتر شود و هم تمرکز بر ساخت فیلم افزایش پیدا کند، چرا که فیلمنامهنویس هم دستمزد خود را بهموقع دریافت میکند و در نهایت، این زنجیره میتواند به ارتقای کیفیت فیلمها بینجامد. تسهیم از مبدا، شرط لازم است نه شرط کافی
مقدسیان ادامه داد: البته این به آن معناست که همه اجزای این پازل باید درست عمل کنند، اگر فقط پول را سریعتر از سینمادار بگیریم و به تهیهکننده و پخشکننده منتقل کنیم، اتفاق خوبی افتاده است، اما اگر پخشکننده و تهیهکننده بخواهند همان نقشی را ایفا کنند که پیشتر سینمادار ایفا میکرد و پول را نزد خود نگه دارند و آن را به عوامل نپردازند، دوباره به مانع دیگری برمیخوریم.
وی افزود: واقعیت این است که این قدم باید برداشته میشد، اما در ادامه باید گامهای بعدی هم طراحی شود تا تهیهکنندهها و پخشکنندهها نیز ملزم شوند دستمزد عوامل و گروههایی را که با آنها همکاری میکنند، سریعتر بپردازند و این قدم برای شروع بسیار مهم است، اما نباید قدم آخر تلقی شود. آغاز یک اصلاح مهم در مناسبات اقتصادی سینما
این منتقد سینما درباره اینکه آیا میتوان طرح تسهیم از مبدا را آغاز اصلاحات گسترده در مناسبات اقتصادی سینمای ایران دانست، خاطرنشان کرد: این اتفاق میتواند چنین جایگاهی داشته باشد چون اگر بخواهیم منصف باشیم، این کار بسیار ارزشمند است و واقعیت این است که هر مدیری جرأت نمیکند وارد چنین بازیای شود، چون این تصمیم طبیعتا یک گروه را خوشحال میکند و گروهی دیگر را ناراحت و چه بسا آنهایی که ناراحت میشوند در ادامه بخواهند به بدنه سینما لطمه بزنند یا به گونهای رفتار کنند که مدیران سینمایی از انجام این کار پشیمان شوند.
وی ادامه داد: نخست باید بابت این اقدام تبریک گفت و دوم اینکه به نظر میرسد باید پای این کار ایستاد و مدیران با جسارت آن را ادامه دهند و این روند نباید صرفا محدود به دوره و مدیریان فعلی بماند، اگر این نگاه که گردش مالی سینما باید هر روز شفافتر شود، در بلندمدت استمرار یابد، قطعا به نفع سینما خواهد بود.
در نگاه کلان، همه بخشهای سینما منتفع میشوند
مقدسیان در پاسخ به این پرسش که این طرح در نهایت به نفع کدام بخش از سینماست، اظهار کرد: در نگاه کلان، به نفع همه است و حتی سینمادار نیز از آن سود خواهد برد. شاید در نگاه اول اینطور به نظر برسد که سینمادار با از دست دادن بخشی از پولی که پیشتر در اختیار داشت و میتوانست با آن رفتارهای اقتصادی مشخصی انجام دهد، متضرر میشود، اما اگر کمی صبوری به خرج دهیم و گردش مالی و اقتصادی سینما به مسیر درست هدایت شود، در نهایت ممکن است فیلمهای بهتری ساخته شوند که فروش بیشتری دارند و همین مسئله به افزایش آورده سینمادار، پخشکننده و فیلمساز منجر میشود.
وی ادامه داد: در بلندمدت همه سود میکنند، شاید در نگاه ابتدایی تصور شود که قدرت اقتصادی سینمادار کاهش پیدا میکند، اما این برداشت، سطحی و اولیه است، اگر عمیقتر نگاه کنیم، این فرآیند به نفع همه خواهد بود، به شرط آنکه درست اجرا شود و در نهایت به ارتقای کیفیت در سینمای ایران بینجامد.
شفافیت زمانی موثر است که به رونق تولید منجر شود
این مدرس سینما تصریح کرد: اگر گردش مالی محدود سینما، صرفنظر از اینکه در اختیار سینمادار، پخشکننده یا هر بخش دیگری باشد، نتواند به ساخت فیلمهای بهتر، رونق سینمای ایران و ایجاد رضایتمندی میان سینماگران و مخاطبان منجر شود، بهتنهایی کارکرد تعیینکنندهای نخواهد داشت و این شفافیت زمانی مهم است که مقدمهای برای ساخت فیلمهای بهتر و رونق در سینمای ایران باشد، اگر چنین اتفاقی بیفتد، در بلندمدت میتواند به نفع کل سینما تمام شود. راهحل، دستور و بخشنامه نیست
این مدرس سینما درباره امکان نظارت نهادی مانند سازمان سینمایی بر کیفیت آثار در ازای اصلاح سازوکار مالی گفت: واقعیت این است که نمیتوان انتظار داشت همهچیز با نظارت دستوری، بخشنامه، حکم و توبیخ پیش برود. اتفاق خوبی که در طرح تسهیم افتاده این است که به جای آنکه بخواهند با دستور و بخشنامه کار را جلو ببرند، تلاش کردهاند فرآیند را سالمتر کنند، وقتی فرآیند سالم شود، در نهایت میتواند به اتفاقات بهتر منجر شود. وی ادامه داد: آنچه در این میان اهمیت دارد، نقش نهادهای صنفی و حرفهای است. هم سازمان سینمایی و هم خود بدنه سینما، بهویژه خانه سینما، باید به این جمعبندی برسند که این مسیر را دنبال کنند و نظارتی که خود سینماگران بر خودشان و بر همصنفیهایشان اعمال میکنند، میتواند بسیار موثرتر از نظارتهای صرفا اداری باشد و اگر بدنه سینما نسبت به این طرح همراهی نشان ندهد، تجربه ثابت کرده است که مانند بسیاری از حوزههای دیگر، همه متضرر خواهند شد.
مقدسیان افزود: متاسفانه اگر همچنان با این نگاه پیش برویم که فقط منافع شخصی خودمان مهم است، نتیجهای جز آسیب جمعی نخواهیم گرفت. این نوع نگاه، نگاهی کودکانه و خودمحور است و در قرن بیست و یکم دیگر نمیتوان با چنین ذهنیتی پیش رفت.
وی ادامه داد: اگر بپذیریم طرحها باید منفعت عمومی داشته باشند و منافع همه وجوه و همه صنوف سینما را تامین کنند، آنوقت میتوانیم مطمئن باشیم که در بلندمدت منافع همه حفظ خواهد شد، امروز اگر قرار است منفعتی طلب کنیم، تنها در صورتی محقق میشود که منفعت جمعی را هم در نظر بگیریم. دوره نگاه فردی و قبیلهای به پایان رسیده است.
لزوم نگاه عمیق و عبور از رفتارهای دلالمسلکانه
این منتقد سینما با ابراز امیدواری نسبت به اینکه همه صنوف سینمایی به باور عمیقی درباره لزوم نگاه مدرن به سینما برسند، گفت: خروجی نگاه سطحی و کوتاهمدت، وضعیت فعلی سینما است و چارهای جز تحمل، مکث و عمیقتر دیدن مسائل وجود ندارد و بدنه سینما باید از رفتارهای کودکانه، منفعتطلبانه و بازاری فاصله بگیرد، زیرا سینما هرچند عرصهای فرهنگی و هنری است، اما تا زمانی که اقتصاد آن به شکل سالم رقم نخورد، به جایگاه واقعی خود نخواهد رسید. وی ادامه داد: نمیتوان همزمان از وضعیت اقتصادی کشور و سینما گلایه کرد، اما به محض اینکه نهاد یا مدیری برای شفافسازی و اصلاح اقتصادی تصمیمی میگیرد، خود اهالی سینما به مانع اولیه اجرای آن تبدیل شوند. تضاد رفتاری اهالی سینما در مواجهه با شفافیت
این منتقد سینما با انتقاد از رفتارهای دوگانه در بدنه سینمایی کشور، خاطرنشان کرد: اگر خواهان رخ دادن اتفاقات مثبت هستیم، باید با جریان شفافیت همراه شویم؛ در غیر این صورت، اگر در مصاحبهها و مقابل دوربین شعار حمایت سر داده شود اما در پشت صحنه به دلیل تامین نشدن منافع شخصی، کارشکنی صورت گیرد، اهالی سینما با دست خود تیشه به ریشه این هنر میزنند.
وی افزود: دوره رفتارهای قبیلهمحور، ملوکالطوایفی و منفعتطلبیهای شخصی به پایان رسیده و تداوم این نگاه سطحی در وهله نخست به ضرر خود افراد و سپس به ضرر کل سینمای ایران تمام خواهد شد.
هزینه تصمیمگیری و ضرورت پایداری صنوف
مقدسیان با اشاره به پایداری مدیران در مسیر اجرای این طرح، گفت: مدیران سازمان سینمایی برای اجرای طرح تسهیم از مبدأ خطر کردهاند، چرا که چنین تصمیماتی میتواند برای بانیان آن دشمنتراشی کند و انتظار میرود اهالی سینما و صنوف مختلف، همانطور که در مراسم رونمایی حضور یافتند، در عمل نیز پای کار بایستند و میان حرف و عمل خود هماهنگی ایجاد کنند.
وی ادامه داد: اگر اهالی سینما از این طرحهای مبتنی بر پژوهش و شفافسازی حمایت نکنند، دیگر هیچکدام از فعالان بخشهای مختلف حق ندارند نسبت به وضعیت سینما معترض باشند، زیرا خود مانع اصلاح فرآیندهای مالی شدهاند.
توهم پدرخواندگی در سینمای ایران
این مدرس سینما با انتقاد از جریانهای انحصارطلب در سینما، گفت: متأسفانه گروهها و افرادی در سینمای ایران حضور دارند که زیادی تحت تاثیر فیلم «پدرخوانده» قرار گرفتهاند و هنوز فکر میکنند باید یک حال دون کورلئونهای داشته باشند. متاسفانه برخی از جریانات سینمایی به شکل توهمآلود دچار حالت پرخواندگی هستند و تصور میکنند به دلیل تملک سالن، هدایت شبکه توزیع یا تولید چند اثر پرفروش، حق تصمیمگیری انفرادی برای کل سینمای ایران را دارند.
مقدسیان در پایان تاکید کرد: برای حرکت سینما به سمت بهبود، نخست باید روحیه خودمحور و منفعتطلبانه کنار گذاشته شود و اهالی سینما ابتدا باید نقدهای ساختاری را به رفتارهای خود وارد کنند و پس از اصلاح درونی، به نقد دیگران بپردازند.