مهمترین ریسک سهامداران خرد در بورس چیست؟/ تحلیل یک تحلیلگر بازار سرمایه را بخوانید
یک تحلیلگر بازار سرمایه معتقد است خطای اطلاعاتی، رفتارهای هیجانی و اتکای بیش از حد به شنیدهها، مهمترین ریسک سهامداران خرد در بورس است.
فاطمه زارعی در اقتصادنیوز گفت و گویی با شاهین شایان آرانی، تحلیلگر بازار سرمایه درباره مهمترین ریسک سهامداران خرد در بورس داشته است که در ادامه می خوانید؛
تشخیص زمان مناسب برای فروش سهام، همواره یکی از چالشبرانگیزترین تصمیمها در بازار سرمایه بوده است؛ تصمیمی که برای سرمایهگذاران خرد و غیرحرفهای بهمراتب پیچیدهتر و پرریسکتر از بازیگران حرفهای بازار است.
شاهین شایان آرانی، تحلیلگر بازار سرمایه در این باره به این نکته اشاره میکند که سهامداران حرفهای و نهادی، تخصص لازم را برای استخراج، تحلیل و تعدیل آمارها دارند، تا دقت اطلاعاتی خود را افزایش دهند. اما سهامدار خرد معمولاً فاقد این توانمندی تخصصی است.
گفتگو با شاهین شایان آرانی در ادامه میخوانید.
*****
*آقای شایان آرانی! سرمایهگذاران خرد و غیرحرفهای برای تصمیمگیری در خصوص اینکه چه زمانی سهام خود را بفروشند، چه پارامترهایی را باید رصد کنند؟
مهمترین فاکتور برای این کار، دستیابی به اطلاعات دقیق و بهروز در خصوص آینده سهام است. این اطلاعات، باید فاقد هرگونه خدشه و ابهام باشد. تفاوت اصلی در اینجاست که سهامداران حرفهای و نهادی، تخصص لازم را برای استخراج، تحلیل و تعدیل آمارها دارند، تا دقت اطلاعاتی خود را افزایش دهند. اما سهامدار خرد معمولاً فاقد این توانمندی تخصصی است.
سهامداران خرد با ریسک خطای اطلاعاتی مواجه هستند
به همین دلیل، سهامداران خرد همواره با ریسک خطای اطلاعاتی مواجه هستند که این موضوع به ویژه در محیط ایران، ریسک سرمایهگذاری را برای آنها افزایش میدهد. علاوه بر نقص در دسترسی به اطلاعات، موضوع نحوه تحلیل نیز مطرح است. سازمانها و سرمایهگذاران عمده، دارای تیمهای کارشناسی هستند که بر مبنای دانش تخصصی، ارزیابیها را انجام میدهند تا خطا در محاسباتشان به حداقل ممکن برسد.
اما سهامدار خرد به دلیل نداشتن این توانمندی، یا اساساً تحلیل نمیکند و یا به تحلیل دیگران اکتفا میکند که قضاوت درباره دقت آن تحلیلها نیز به مسئلهای تازه تبدیل میشود. این خلاء باعث میشود، سهامداران خرد دچار حرکات موجی و رفتارهای هیجانی در خرید و فروش شوند که معمولا هم به حرکات موجی گرایش پیدا میکنند.
پیشنهاد من این است که سهامداران خرد تا حد امکان به صورت مستقیم وارد بازار نشوند. بازار سرمایه پیچیدگیها، نوسانات و ریسکهای اطلاعاتی و تحلیلی خاص خود را دارد. بهتر است این افراد از طریق صندوقهای سرمایهگذاری یا ETFها اقدام کنند. در این صندوقها، یک لایه حرفهای مدیریت سبد را بر عهده دارد که اگرچه ممکن است بازدهی کمتری نسبت به حالت رویایی داشته باشد، اما ریسک آن به مراتب کمتر است. این روشی است که در اکثر نقاط جهان نیز مرسوم است.
مکانیسم اصلی برای خروج از بازار
البته اگر فردی دارای تحصیلات، فهم اقتصادی و قدرت تحلیل باشد و بداند کدام اطلاعات را چگونه تحلیل کند، میتواند مستقیماً به خرید و فروش بپردازد. مکانیسم اصلی در بورس، شناسایی ارزش ذاتی سهم است؛ یعنی شناسایی پتانسیلهای نهفتهای که هنوز فعلیت نیافتهاند. اگر قیمت بازار، از ارزش ذاتی محاسبه شده به صورت حرفهای بالاتر باشد، نشاندهنده وقوع حباب و زمان فروش است و یعنی قیمت بازار بیجهت بالا رفته است.
ملاک مهم برای خرید یا فروش سهام
برای همین، برآورد ارزشیابی که خودشان با قیمت بازار انجام میدهند، ملاک برای تصمیم به خرید یا فروش میشود. فرقی نمیکند فرد سهامدار عمده باشد یا خرد. مهم این است که ارزش ذاتی که پیدا میکنند درست است یا نه.
دیدگاههای مختلف سرمایهگذاری بر ارزشیابی سهم هم مؤثر است. کسی که با نگرش یکماهه وارد بازار میشود با کسی که دیدگاه پنجساله دارد، محاسبات متفاوتی خواهد داشت. یک سهم ممکن است برای نگاه پنجساله یک نفر ارزشمند باشد، اما برای معاملهگر کوتاهمدت، ارزش دیگری پیدا کند. اینها قواعد کلی است که باید رعایت شود و هر مورد را باید به صورت مجزا بررسی کرد.
اتفاق سال 99 بورس نتیجه تزریق هیجان به بازار بود
*با توجه به تجربه بدی که مردم از بورس سال 99 دارند، الان دوباره این شک و تردید ایجاد شده است که مبادا اتفاق آن سال دوباره تکرار شود. به نظر شما، مردم چهطور باید تشخیص بدهند که وقت خروج از بورس چه زمانی است؟
در سال 1399 و حتی پیش از آن، شاهد بودیم که مسئولان دولتی برای نمایش رونق اقتصادی، شروع به تزریق پیامهای مثبت و پمپاژ هیجان به بازار کردند. آنها سعی کردند از طریق نهادهای وابسته، قیمت سهام برخی شرکتها را به طور کاذب و حمایتی، بالا نگه دارند که این اقدام باعث ایجاد حباب در بازار شد و قیمتها را از ارزش واقعی خود دور کرد.
وقتی هیجان بر بازار حاکم شود، سهامداران خرد بر اساس رفتارهای جمعی و شنیدهها عمل کرده و تصور میکنند رشد قیمتها ابدی است. این رشد کاذب در نهایت، منجر به سقوط ناگهانی میشود که در گذشته بارها شاهد ضرر سنگین مردم به دلیل این پیامهای غلط از سوی مسئولان بودیم. مسئولان باید اجازه دهند بازار مسیر خود را پیدا کند. در یک بازار سالم، قیمتها باید طبق مکانیسم عرضه و تقاضا تعیین شود، نه اینکه بازیگران عمده یا دولتی قیمتها را به صورت مصنوعی بالا ببرند.
سهامداران خرد در شرایط فعلی بورس مراقب باشند
وقتی قیمتها بالا میرود، رگولاتور تنها باید در سقفها و کفهای قیمتی برای مهار تندرویها و رعایت قواعد دخالت کند. در حال حاضر نیز احتمال شکل گرفتن حباب وجود دارد و سهامداران خرد باید به شدت مراقب باشند.
* آیا میتوان به تارگتهای 8 و 10 میلیون واحد که این روزها برای شاخص کل مطرح میشود، فکر کرد و شاخص کل توان رشد تا این محدودهها را دارد؟
با قاطعیت میگویم که مطرح کردن چنین ارقامی در شرایط فعلی، بسیار خطرناک است. اگر بخواهیم یک سناریو را تصور کنیم که در آن وضع اقتصاد عالی باشد، تورم پایین بیاید، روابط بینالملل در بهترین سطح باشد و سرمایه خارجی به کشور سرازیر شود، در این حالت، شاخص بورس پتانسیل رسیدن به ارقام بسیار بالا را هم دارد.
اما در واقعیت موجود که با تحریم، تورم بالا، نوسانات ارزی، ریسک های سیستماتیک و بلاتکلیفیهای مدیریتی مواجه هستیم، سرمایهگذاری بسیار پرمخاطره است. در چنین فضایی، مطرح کردن آن اعداد بیربط و دور از واقعیت است.
سرمایهگذاری روی تک سهمها برای مردم خطرناک است
*از نگاه شما چرا در رشد اخیر بازار، بازدهی نمادهای شاخصساز بسیار بیشتر از بازدهی نمادهای کوچک بازار بوده؟
باید توجه داشت که شاخص، میانگین وزنی کل بازار است و طبیعتاً نمادهای بزرگ تأثیر بیشتری بر آن دارند. رشد شاخص را باید با نرخ تورم و نرخ ارز مقایسه کرد. محاسبات بنده نشان میدهد که رشد کلی بازار، تقریباً همتراز با رشد نرخ ارز و تورم بوده و اتفاق خارقالعادهای رخ نداده است. برخی سهمها ممکن است به دلیل نداشتن قدرت درآمدزایی یا نبود خریدار رشد نکرده باشند و برخی دیگر که بزرگتر و سودآورتر بودند، رشد بهتری را تجربه کردند.
اما تکرار میکنم، برای عموم مردم که تخصص ندارند، بازی کردن روی تکسهمها بسیار خطرناک است. بورس مانند بازار طلا نیست که همگان به راحتی روند آن را درک کنند؛ سرمایهگذاری در سهام به قدرت تحلیل بالا نیاز دارد و گوش دادن به حرف این و آن در این بازار بسیار پرریسک است.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.