کتابهایی که در شب قدر نوشته شدهاند
عالمان دین ما در بهترین و برترین شب سال که مقدرات یکسال آینده عمر انسان رقم میخورد، علاوه بر عبادت و قرائت قرآن و تفکر، دستی به کتابت هم داشتند.
به گزارش مشرق، «قدر» معانی متعددی همچون قدرت، تقدیر و اندازهگیری، تنگگرفتن، مساویبودن یک چیز با چیز دیگر بدون کم و زیاد دارد اما در اینکه چه شبی از شبهای ماه رمضان، شب قدر است اختلاف دیدگاه وجود دارد. آنچه موافق با سنت پیامبر گرامی اسلام (ص) و روایات امامان معصوم (ع) است، اینکه شب قدر در دهه آخر ماه رمضان قرار دارد و طبق نقل، یکی از شبهای نوزدهم، بیست و یکم، و بیست و سوم است و در بین این سه شب نیز شب بیست و سوم احتمالش بیشتر است؛ چنانکه امام صادق (ع) فرمود: شب نوزدهم شب تقدیر است و شب بیست و یکم شب بستن و احکام و شب بیست و سوم شب حتمی شدن و امضای آن است.
در مورد فضایل شب قدر باید گفت که شب نازل شدن دفعی و یکجای قرآن در بیتالمعمور است که به طور تدریجی طی 23 سال بر قلب نازنین پیامبر گرامی اسلام (ص) نازل شده است. همچنین عبادت و کارهای نیک، در شب قدر، بهتر است از عبادت و کارهای نیک در هزار ماه که شب قدر نباشد. از فضایل دیگر شب قدر آنکه این شب، شب نزول و پایین آمدن فرشتگان خداوند، خصوصا بزرگترین فرشته خداوند، به زمین است و این شب، شب تقدیر و سرنوشت یک سال انسان است. خدای تعالی در آن شب حوادث، یک سال یعنی از آن شب تا شب قدر سال آینده را تقدیر میکند، زندگی، مرگ، رزق، سعادت، شقاوت و چیزهایی دیگر از این قبیل را مقدر میسازد که فرشتگان به امر پروردگار، آن را انجام میدهند. در این شب، درهای جهنم بسته و درهای بهشت، گشوده میشود و شیطان در این شب بیرون نمیآید تا صبح آن طلوع کند و درهای آسمان و رحمت الهی روی بندگانش گشوده میشود و شب قبولی اعمال است.
اسلام عزیز تنها دینی است که معجزهاش کتاب بزرگی به نام قرآن کریم است. شکی نیست که نزول کتاب قرآن حکیم، تاکید بر اهمیت دین مبین اسلام بر کتاب و خواندن است چرا که در نخستین آیهای که نازل شد، به پیامبر فرمان خواندن میدهد. (اقرا باسم ربک الذی خلق) و در ادامه خداوند از میان نعمتهای بیشمارش فقط به دو نعمت اشاره کرده است: آفرینش و آموزش. * خلق الانسان (آفرینش انسان) *علم بالقلم (انسان را با قلم آموخت)
شاید دغدغه مهم همه ما این باشد: این شبهای عزیز که سرنوشت یکساله انسان در آن مقدر میشود را چگونه بگذرانیم؟ مخصوصا که احیا و شب زندهداری در این شبها از مستحبات است. تا به صبح چه کنیم و چه بگوییم؟ بزرگان ما چه میکردند؟ سیره عالمان دین ما در این شبها چه بوده؟ آیا باید فقط دعا خواند و نماز و قرآن؟ کار دیگری هم میشود کرد؟ صرف نظر از اعمال وارده در این شبهای باعظمت و نورانی، جالب است بدانیم برخی از عالمان برجسته دین ما در شب قدر مشغول علم بودند و کتاب مینوشتند. اشتباه نکنید هیچ منافاتی میان علم و عبادت نیست. چهبسا همان عالمانی که در شب قدر به تالیف اشتغال داشتند و کتابت میکردند، بخشی از شب را نیز به عبادت و دعا اختصاص میدادند.
سخن کوتاه اینکه عالمان دین ما در بهترین و برترین شب سال که مقدرات یکسال آینده عمر انسان رقم میخورد، علاوه بر عبادت و قرائت قرآن و تفکر، دستی به کتابت هم داشتند. از آسمان نور معرفت گرفته و زمینیان را با کتابها و نوشتههایشان نورانی میکردند. هرچند عالمان بسیاری در تاریخ بودند که در شب قدر کتاب نوشتند و تاریخ آنها را ثبت نکرد اما در خاتمه به کتابهایی اشاره میکنیم که نویسندگان آنها در پایان کتابهایشان تاکید کردهاند آن کتابها را در شب 19یا 21 یا 23 ماه مبارک رمضان به اتمام رساندهاند:
1- کشف الغمه فی معرفه الصحابه از بهاءالدین اربلی، شب 21رمضان687 2- جام جم از رکنالدین اوحدیمراغی، شب قدر 732 3- تفسیر القطب الشاهی از محمدشاه قاضییزدی، شب قدر1021 4- بحارالانوار ج 22از علامه محمدباقر مجلسی، شب 21رمضان 1084 5- جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام از شیخ محمدحسن نجفی، شب 23رمضان 1254 6- عیونالوصول الی علمالاصول از محمدمهدی کلباسیاصفهانی، شب قدر 1256 7- نفسالرحمان فی فضائل سلمان از میرزا حسین نوری، شب 23رمضان 1283 8- تحفهالاحباب فی نوادر آثارالاصحاب از شیخ عباس قمی، شب19رمضان1331 9- الاحکام الشرعیه فی مواریث الجعفریه از محمدحسن بیک، شب 23رمضان1349 10- منتهیالآمال فی تواریخالنبی و الآل از شیخ عباس قمی، شب 23رمضان1350 11- تصحیح کشفالاسرار و عدهالابرار از علیاصغر حکمت، شب 23رمضان1380 12- معجم رجالالحدیث و تفصیل طبقاتالرواه از آیتالله سیدابوالقاسم خویی، شب19رمضان1389 13- تصحیح مانقه عبدالوهاب فی شرح کلمات امیرالمومنین از میر جلالالدین حسینیارموی، شب23رمضان1389 14- المیزان فی تفسیر القرآن از علامه طباطبایی، شب 23رمضان1392 15- حدیثالافک آیتالله جعفر مرتضی عاملی، شب 21رمضان 1399 16- اصولالحدیث و احکامه فی علمالدرایه از آیتالله شیخ جعفر سبحانی، شب 21رمضان1411 17- تفسیرالقرآن المجید المستخرج من تراث الشیخ المفید از حجتالاسلام سید محمدعلی ایازی، شب قدر 1413 18- ترجمه قرآن از استاد بهاءالدین خرمشاهی، شب 23رمضان1415 و حکایت کتابت عالمان و بزرگان در شبهای قدر همچنان باقی است.
*صبح نو