گیتار من؛ عباس مهرپویا (+ صدا)

عصر ایران؛ علی نجومی نسیم، مردی افغان، برای تأمین هزینه درمان همسرش در بیمارستان، بر سر توانایی خود برای یک هفته دوچرخه‌سواری مداوم با یک مرد دوره‌گرد شرط می‌بندد.

این، خط داستانی فیلم ارزشمند بایسیکل‌ران، ساخته محسن مخملباف در سال 1366 است.

نوای پرسوز و گداز سیتار در موسیقی‌ای که مجید انتظامی برای این فیلم ساخت، بسیاری را به یاد تم آهنگ‌های یکی از هنرمندان برجسته موسیقی ایران، عباس مهرپویا، انداخت.

پادکست را این‌جا بشنوید

تمام قطعاتی که در این متن از آن‌ها نام برده می‌شود، به‌جز یک اثر، ساخته خود عباس مهرپویا هستند؛ بنابراین نام او به‌عنوان آهنگساز تکرار نمی‌شود.

«فانوس» با شعری از محمد بهلول، نخستین تصنیفی است که از عباس مهرپویا شناخته می‌شود. پس از آن، تصنیف «صدا کن مرا» با شعری از پرویز وکیلی قرار دارد.

عباس مهرپویا در سال 1306 در خیابان ایران تهران متولد شد. از نوجوانی به موسیقی علاقه‌مند شد و نواختن عود را نزد استادی عرب‌تبار آموخت. سپس در پیش‌پرده‌خوانی‌های تئاترهای تهران به نوازندگی پرداخت و به‌تدریج نامش در میان علاقه‌مندان موسیقی شناخته شد.

از دیگر آثار او می‌توان به «قبیله لیلی» با شعری از پرویز وکیلی و «هرگز دوباره عاشق نخواهم شد» با شعری از وحید ادبی اشاره کرد.

مهرپویا بعدها به محفل استاد مهرتاش در جامعه باربد راه یافت و در چند فیلم نیز به ایفای نقش پرداخت. او سپس نواختن گیتار الکتریک را نزد اروین موره، موسیقیدان آلمانی، فرا گرفت و در میانه دهه 1330 به نخستین ایرانی تبدیل شد که گیتار الکتریک را به‌صورت رسمی در انجمن‌های هنری ایران نواخت.

از دیگر آثار او، «قایقران» با شعری از پرویز وکیلی است. همچنین قطعه «غروب پاییز» با شعر تورج نگهبان و آهنگسازی اروین موره ساخته شد.

از مجموعه پادکست خوانندگان جاودانه موسیقی ایران، پادکست بی تو مهتاب شبی باز از آن کوچه گذشتم؛ بیژن بیژنی را این‌جا بشنوید

در اواسط دهه 1340، مهرپویا برای فراگیری نوازندگی سیتار راهی هندوستان شد و نزد راوی شانکار، نوازنده و آهنگساز نامدار هندی، آموزش دید. او پس از بازگشت، سیتار را بیش از پیش به مخاطبان ایرانی معرفی کرد و معتقد بود این ساز، قرن‌ها پیش به دست امیرخسرو دهلوی از ایران به هندوستان رفته و از همین رو ریشه‌ای ایرانی دارد. همین نگاه، پذیرش این ساز را در میان ایرانیان آسان‌تر کرد.

در میان آثار ماندگار عباس مهرپویا، «مرگ قو» جایگاه ویژه‌ای دارد؛ اثری که بر اساس شعر مشهور دکتر حمیدی شیرازی ساخته شد و به یکی از خاطره‌انگیزترین تصنیف‌های موسیقی ایران تبدیل شد.

قطعاتی که در این پادکست می‌شنوید را این‌جا کامل بشنوید

«کولی گل‌فروش» با شعری از پرویز وکیلی و «جام چشم» با شعری از بیژن ترقی نیز از دیگر آثار شناخته‌شده او هستند.

عباس مهرپویا در سال 1357 با یکی از شاگردانش ازدواج کرد و چند سال بعد صاحب پسری شد که او نیز عباس مهرپویا نام گرفت.

این هنرمند در سال 1371 بر اثر ابتلا به سرطان درگذشت و در امامزاده عبدالله شهرری به خاک سپرده شد.

«گیتار من» با شعری از عادل خلعتبری، از آخرین آثار ماندگار عباس مهرپویا به شمار می‌رود؛ هنرمندی که با تلفیق موسیقی ایرانی و سازهای شرقی و غربی، نقشی مهم در گسترش موسیقی نوین ایران ایفا کرد و نامش در تاریخ موسیقی کشور ماندگار شد.