اعمال آغاز ماه ربیعالاول؛ آغاز فصل شادی و بندگی در تقویم شیعیان
همزمان با آغاز ماه ربیعالاول، انجام اعمالی چون غسل، روزه، زیارت و دعا در منابع معتبر شیعه تاکید شده است.
به گزارش تسنیم، ماه ربیعالاول در فرهنگ اسلامی، سرآغاز فصلی از رحمت، امید و سرور برای مسلمانان و دوستداران اهلبیت (ع) به شمار میرود. این ماه که پس از روزهای اندوهبار محرم و صفر فرا میرسد، یادآور رخدادهای مهمی در تاریخ اسلام و فرصتی برای تجدید عهد با پیامبر اکرم (ص) و خاندان مطهر ایشان است.
در منابع معتبر شیعه از جمله مفاتیحالجنان، زادالمعاد و اقبالالاعمال، اعمال و آداب ویژهای برای روز نخست ربیعالاول نقل شده است؛ اعمالی که با هدف تقویت ارتباط معنوی، شکرگزاری از نعمتهای الهی و بهرهمندی از فضیلتهای این ماه مورد سفارش علما و بزرگان دین قرار گرفتهاند و شرح آن بدین صورت است:
1- روزه
روزه روز اول ربیعالاول نیز از اعمال مستحب این روز به شمار میرود. در روایات آمده است که این روزه به شکرانه سلامت پیامبر اکرم (ص)، ناکام ماندن توطئه مشرکان مکه و ایثار حضرت علی (ع) در ماجرای لیلهالمبیت توصیه شده است.
2- غسل
یکی از اعمال سفارششده، غسل و پوشیدن لباس پاکیزه است. علما این عمل را نشانهای از طهارت ظاهری و آمادگی روحی برای ورود به ماهی دانستهاند که با رخدادهای مهم تاریخ اسلام همراه است.
3- خواندن زیارت پیامبر اکرم (ص)
قرائت زیارت رسول الله از دور و نزدیک در این روز، از توصیه های بزرگان دین است. به این شرح که چنانچه به زیارت حضرت رسول نائل آمدی، زیارت نامه حضرت محمد صلوات الله را بخوان که مطلع آن چنین است:
«السَلامُ عَلَیکَ یَا رَسُولَ اللهِ، السَلامُ عَلَیکَ یَا نَبِیَ اللهِ، السَلامُ عَلَیکَ یَا مُحَمَدَ بنَ عَبدِاللهِ، السَلامُ عَلَیکَ یَا خاتَمَ النَبِیِینَ، أَشهَدُ أَنَکَ قَد بَلَغتَ الرِسالَهَ، وَأَقَمتَ الصَلَاهَ، وَآتَیتَ الزَکَاهَ، وَأَمَرتَ بِالمَعرُوفِ، وَنَهَیتَ عَنِ المُنکَرِ، وَعَبَدتَ اللهَ مُخلِصاً حَتَی أَتاکَ الیَقِینُ، فَصَلَواتُ اللهِ عَلَیکَ وَرَحمَتُهُ وَعَلَی أَهلِ بَیتِکَ الطَاهِرِینَ و...» سلام بر تو ای فرستاده خدا، سلام بر تو ای پیامبر خدا، سلام بر تو ای محمد بن عبدالله، سلام بر تو ای خاتم پیامبران، شهادت میدهم که تو پیامهای خود را رساندی و نماز را بپا داشتی و زکات را پرداختی و به معروف امر نموده و از منکر نهی کردی و خدا را خالصانه عبادت کردی تا مرگ به سویت آمد، درودهای خدا و رحمتش بر تو و اهلبیت پاکیزهات.
و چنانچه موفق به زیارت از نزدیک نشدی، زیارت حضرت رسول از بعید را بخوان. علامه مجلسی در «زاد المعاد» در اعمال ربیع الاول اینگونه می نویسد که: شیخ مفید و شهید و سید ابن طاووس علیه الرحمه، گفته اند: چون بخواهی در غیر مدینه طیبه، حضرت رسول الله را زیارت کنی، غسل کن و چیزی شبیه قبر در برابر خود بساز و نام مبارک آن حضرت را بر آن بنویس، سپس بایست و دل خود را متوجه آن حضرت کن و بگو:
أَشهَدُ أَن لَااِلهَ اِلا اللهُ وَحدَهُ لَاشَرِیک لَهُ، وَأَشهَدُ أَنَ مُحَمَداً عَبدُهُ وَرَسُولُهُ، وَأَنَهُ سَیدُ الأَوَلِینَ وَالآخِرِینَ، وَأَنَهُ سَیدُ الأَنبِیاءِ وَالمُرسَلِینَ. اللهُمَ صَلِ عَلَیهِ وَعَلَی أَهلِ بَیتِهِ الأَئِمَهِ الطَیبِینَ و...
گواهی می دهم که معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی شریک است و گواهی می دهم که محمد بنده و رسول اوست و آقای پیشینیان و پسینیان و سرور پیامبران و رسولان است، خدایا بر او و اهل بیتش، آن امامان پاک درود فرست. این زیارتها به مناسبت حفظ جان این دو بزرگوار مستحب است.
4- خواندن زیارت حضرت علی (ع)
چنانچه توفیق زیارت یافتی، یا نیافتی، زیارت مطلقه امیر المؤمنین که به زیارت امین الله معروف است را بخوان. مطلع نخست آن چنین است:
«السَلامُ عَلَیکَ یَا أَمِینَ اللهِ فِی أَرضِهِ، وَحُجَتَهُ عَلَی عِبادِهِ، السَلامُ عَلَیکَ یَا أَمِیرَ المُؤمِنِینَ، أَشهَدُ أَنَکَ جاهَدتَ فِی اللهِ حَقَ جِهادِهِ، وَعَمِلتَ بِکِتابِهِ، وَاتَبَعتَ سُنَنَ نَبِیِهِ صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ حَتی دَعاکَ اللهُ اِلی جِوارِهِ فَقَبَضَکَ اِلَیهِ بِاختِیارِهِ، وَأَلزَمَ أَعداءَکَ الحُجَهَ مَعَ مَا لَکَ مِنَ الحُجَجِ البالِغَهِ عَلَی جَمِیعِ خَلقِهِ و...»
سلام بر تو ای امین خدا بر روی زمینش و حجت او بر بندگانش، سلام بر تو ای امیر مؤمنان، گواهی میدهم که تو در راه خدا آن چنانکه باید جهاد کردی و به کتابش عمل نمودی و روشهای پیامبرش (درود خدا بر او و خاندانش) را پیروی کردی تا خدا تو را به جوارش خواند و با اختیارش تو را به سوی خود قبض روح نمود و دشمنانت را ملزم به دلیل کرد، با آنچه تو راست از دلیلهای رسا بر همه مخلوقاتش.
5- خواندن زیارت امام حسن عسکری (ع)
شیخ طوسی رحمه الله در کتاب ارزشمند مصباح اینطور نوشته است که: «در روز اول این ماه امام حسن عسکری علیه السلام به عالم بقا رحلت نمود و حضرت مهدی عجل الله به مقام امامت رسیدند، بنابراین زیارت آن دو امام عالی مقام در این روز نیز مناسب است»
6- دعای آغاز ماه ربیعالاول
در کتاب «المختصر من المنتخب» دعای اول ماه ربیع الاول به این صورت است:
اللَهُمَ لَا اِلَهَ اِلَا أَنتَ یَا ذَا الطَولِ وَ القُوَهِ وَ الحَولِ وَ العِزَهِ
خداوندا، معبودی جز تو نیست، ای بخشنده و نیرومند و دگرگون کننده و سربلند،
سُبحَانَکَ مَا أَعظَمَ وَحدَانِیَتَکَ وَ أَقدَمَ صَمَدَانِیَتَکَ وَ أَوحَدَ اِلَهِیَتَکَ
پاکی تو و چقدر یگانگی تو عظیم و بی نیازی ات دیرینه و معبودیتت یگانه
وَ أَبیَنَ رُبُوبِیَتَکَ وَ أَظهَرَ جَلَالَکَ وَ أَشرَفَ بَهَاءَ آلَائِکَ وَ أَبهَی کَمَالَ صَنَائِعِکَ [کرم بها صنائعک] وَ أَعظَمَکَ فِی کِبرِیَائِکَ
و پروردگاری ات روشن و جلالت آشکار و زیبایی نعمت هایت والا و کمال ساخته های تو زیبا [ارزشمند] و بزرگمنشی ات باعظمت
وَ أَقدَمَکَ فِی سُلطَانِکَ وَ أَنوَرَکَ فِی أَرضِکَ وَ سَمَائِکَ وَ أَقدَمَ مُلکَکَ وَ أَدوَمَ عِزِکَ
و سلطه ات دیرینه است و چقدر در زمین و آسمان نورانی هستی و فرمانروایی ات دیرینه و عزتت جاودانه
وَ أَکرَمَ عَفوَکَ وَ أَوسَعَ حِلمَکَ وَ أَغمَضَ عِلمَکَ وَ أَنفَذَ قُدرَتَکَ وَ أَحوَطَ قُربَکَ
و گذشتت کریمانه و بردباری ات گسترده و دانشت همراه با اغماض و قدرتت نافذ و نزدیکی ات محیط و فراگیر است!
أَسأَلُکَ بِنُورِکَ القَدِیمِ وَ أَسمَائِکَ الَتِی کَوَنتَ بِهَا کُلَ شَیء أَن تُصَلِیَ عَلَی مُحَمَد وَ [عَلَی] آلِ مُحَمَد
به نور دیرینه ی تو و به آن اسم هایت که همه ی اشیا را با آن پدید آوردی، از تو خواستارم که بر محمد و آل محمد درود فرستی،
کَمَا صَلَیتَ وَ بَارَکتَ وَ رَحِمتَ وَ تَرَحَمتَ عَلَی اِبرَاهِیمَ وَ عَلَی آلِ اِبرَاهِیمَ
چنان که درود، برکت، رحمت و مهربانی خود را بر حضرت ابراهیم و خاندان او فرستادی،
اِنَکَ حَمِید مَجِید وَ أَن تَأخُذَ بِنَاصِیَتِی اِلَی مُوَافَقَتِکَ وَ تَنظُرَ اِلَیَ بِرَأفَتِکَ وَ رَحمَتِکَ
به راستی که تو ستوده و بلندپایه ای و این که [موی] پیشانی مرا بگیری و به سوی موافقت با خود بکشانی و با نظر رأفت و رحمت به من بنگری
وَ تَرزُقَنِی الحَجَ اِلَی بَیتِکَ الحَرَامِ وَ أَن تَجمَعَ بَینَ رُوحِی وَ أَروَاحِ أَنبِیَائِکَ وَ رُسُلِکَ
و حج خانه ی محترمت را روزی ام کنی و روح من و ارواح پیامبران و فرستادگانت را در یکجا گرد هم آوری
وَ تُوصِلَ المِنَهَ بِالمِنَهِ وَ المَزِیدَ بِالمَزِیدِ وَ الخَیرَ بِالبَرَکَاتِ وَ الاِحسَانَ بِالاِحسَانِ
و بخشش خود را به بخشش دیگر و افزونی ات را به افزونی دیگر و خیرت را به برکاتت و نیکی ات را به نیکی دیگر بپیوندی،
کَمَا تَفَرَدتَ بِخَلقِ مَا صَنَعتَ وَ عَلَی مَا ابتَدَعتَ وَ حَکَمتَ وَ رَحِمتَ
چنان که ساخته هایت را به تنهایی و براساس نوآفرینی، حکمت و رحمتت خلق کردی.
فَأَنتَ الَذِی لَا تُنَازَعُ فِی المَقدُورِ وَ أَنتَ مَالِکُ العِزِ وَ النُورِ
بنابراین، تویی خدایی که کسی نمی تواند در آنچه تقدیر کرده ای، با تو ستیزه کند و تویی مالک عزت و نور
وَسِعتَ کُلَ شَیء رَحمَهً وَ عِلماً (سوره غافر، آیه 7) وَ أَنتَ القَائِمُ الدَائِمُ المُهَیمِنُ القَدِیرُ
که رحمت و آگاهی ات همه ی اشیا را فراگرفته است و تویی خداوند پایدار، جاودانه، نگاه بان چیره و توانمند.
اِلَهِی لَم أَزَل سَائِلًا مِسکِیناً فَقِیراً اِلَیکَ
معبودا، من همواره درخواست کننده، بیچاره و نیازمند درگاه تو بوده ام،
فَاجعَل جَمِیعَ أمری [أُمُورِی] مَوصُولًا بِثِقَهِ الِاعتِمَادِ عَلَیکَ وَ حُسنِ الرُجُوعِ اِلَیکَ
پس همه ی امورم را به اطمینان اعتماد بر خود و بازگشت نیک به درگاهت
وَ الرِضَا بِقَدَرِکَ وَ الیَقِینِ بِکَ وَ التَفوِیضِ اِلَیکَ
و خشنودی به مقدراتت و یقین به خود و واگذاری امور بر خود، بپیوند.
سُبحانَکَ لا عِلمَ لَنا اِلَا ما عَلَمتَنا اِنَکَ أَنتَ العَلِیمُ الحَکِیمُ (سوره البقره، آیه 32)
پاکی تو و جز آنچه را که به ما آموخته ای نمی دانیم و تو آگاه و حکیمی.
سُبحانَهُ بَل لَهُ ما فِی السَماواتِ وَ الأَرضِ کُل لَهُ قانِتُونَ(سوره البقره، آیه 116)
منزه و پاک است خدا، آری همه ی آنچه در آسمان ها و زمین هستند، فرمانبر اویند.
سُبحانَکَ فَقِنا عَذابَ النَارِ(سوره آل عمران، آیه 191)
پاکی تو ای خدا، پس ما را از عذاب آتش جهنم نگاه دار.
سُبحانَکَ تُبتُ اِلَیکَ وَ أَنَا أَوَلُ المُؤمِنِینَ (سوره اعراف، آیه 143)
پاکی تو و من به درگاهت توبه نمودم و اولین مؤمن هستم.
سُبحانَکَ أَنتَ وَلِیُنا مِن دُونِهِم (سوره سبا، آیه 41)
پاکی تو ای خدا و تو خود سرپرست ما از میان همه ی آنان [آفریده ها] هستی.
سُبحانَ اللَهِ رَبِ العالَمِینَ (سوره نمل، آیه 8)
منزه و پاک استخدا پروردگار جهانیان
سُبحانَ اللَهِ وَ ما أَنَا مِنَ المُشرِکِینَ(سوره یوسف، آیه 108)
منزه و پاک است آن خدایی که و من هرگز از مشرکان نیستم
سُبحانَ اللَهِ عَمَا یُشرِکُونَ (سوره طور، آیه 43)
منزه و پاک است آن خدایی که از آنچه شریک او قرار می دهند
سُبحانَ الَذِی أَسری بِعَبدِهِ لَیلًا مِنَ المَسجِدِ الحَرامِ اِلَی المَسجِدِ الأَقصَی الَذِی بارَکنا حَولَهُ لِنُرِیَهُ مِن آیاتِنا اِنَهُ هُوَ السَمِیعُ البَصِیرُ (سوره اسراء، آیه 1)
منزه و پاک است آن خدایی که شبی بنده اش [محمد (ص)] را از مسجدالحرام به مسجد الاقصی که پیرامونش را برکت دادیم، سیر و حرکت داد، تا بخشی از نشانه هایِ عظمت و قدرت خود را به او نشان دهیم؛ یقیناً او شنوا و داناست.
سُبحَانَ اللَهِ حِینَ تُمسُونَ وَ حِینَ تُصبِحُونَ وَ لَهُ الحَمدُ فِی السَماواتِ وَ الأَرضِ وَ عَشِیًا وَ حِینَ تُظهِرُونَ یُخرِجُ الحَیَ مِنَ المَیِتِ وَ یُخرِجُ المَیِتَ مِنَ الحَیِ وَ یُحیِ الأَرضَ بَعدَ مَوتِها وَ کَذلِکَ تُخرَجُونَ(سوره روم، آیه 17-19)
منزه و پاک است خدا هنگامی که شام و صبح می کنید و ستایش خدا را در آسمان ها و زمین و به هنگام شامگاه و آن گاه که ظهر می کنید. زنده را از مرده و مرده را از زنده بیرون می کشد و زمین را بعد از مرگ، زنده می گرداند و شما نیز [در قیامت] این چنین بیرون آورده می شوید.»
سُبحانَهُ وَ تَعالی عَمَا یُشرِکُونَ (سوره یونس، آیه 18)
خداوند پاک و متعالی است از آنچه شریک او قرار می دهند
سُبحانَهُ وَ تَعالی عَمَا یَقُولُونَ عُلُوًا کَبِیراً(سوره اسراء، آیه 43)
پاک و بسیار منزه و متعالی است خدا از آنچه درباره ی او می گویند.
سُبحانَ رَبِنا اِن کانَ وَعدُ رَبِنا لَمَفعُولًا(سوره اسراء، آیه 108)
منزه و پاک است پروردگار ما و وعده ی او حتما به وقوع خواهد پیوست
سُبحَانَ الَذِی بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِ شَیء وَ اِلَیهِ تُرجَعُونَ(سوره یس، آیه 83)
منزه و پاک است خدایی که ملکوت هر چیز به دست او است و شما به سوی او بازگردانده می شوید.
سُبحانَهُ بَل عِباد مُکرَمُونَ (سوره انبیاء، آیه 26)
منزه و پاک است خدا و [فرشتگان] بندگان گرامی هستند
سُبحانَهُ هُوَ اللَهُ الواحِدُ القَهَارُ(سوره زمر، آیه 4)
منزه و پاک است خدای یگانه و چیره
سُبحانَ رَبِنا اِنَا کُنَا ظالِمِینَ (سوره قلم، آیه 29)
گفتند: پروردگارا! تو را به پاکی می ستاییم، مسلماً ما ستمکار بوده ایم.
سُبحانَ رَبِکَ رَبِ العِزَهِ عَمَا یَصِفُونَ(سوره صافات، آیه 180)
پروردگارت که دارای عزت است از آنچه او را به آن توصیف می کنند، منزه است.
وَ سَلام عَلَی المُرسَلِینَ وَ الحَمدُ لِلَهِ رَبِ العالَمِینَ(سوره صافات، آیه 180-182)
و درود بر فرستاده شدگان و ستایش خدا را که پروردگار جهانیان است.
اللَهُمَ صَلِ عَلَی مُحَمَد وَ آلِ مُحَمَد وَ عَرِفنَا بَرَکَهَ هَذَا الشَهرِ وَ یُمنَهُ وَ ارزُقنَا خَیرَهُ وَ اصرِف عَنَا شَرَهُ وَ اجعَلنَا فِیهِ مِنَ الفَائِزِینَ بِرَحمَتِکَ یَا أَرحَمَ الرَاحِمِین
خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و ما را با برکت و فرخندگی این ماه آشنا گردان و خیر آن را روزی مان کن، و از شر آن بازدار و از رستگاران در آن قرار ده، به رحمتت ای مهربان ترین مهربانان.
عالمان دینی تأکید دارند که بهرهگیری از اعمال و آداب ماه ربیعالاول، علاوه بر افزایش معنویت و تقویت پیوند با خداوند، فرصتی برای تجدید میثاق با پیامبر اکرم (ص) و اهلبیت (ع) و آغاز زندگی معنوی تازه در ماهی سرشار از رحمت، برکت و امید است.
