جهش 8 برابری صادرات دانش‌بنیان در 4سال؛ تجارت 80 درصدی با کشورهای آسیا

به گزارش خبرنگار مهر، آمارهای رسمی گمرکی از جهشی بی‌سابقه در تجارت خارجی شرکت‌های دانش‌بنیان حکایت دارد. میزان صادرات این شرکت‌ها در چهار سال اخیر از 296 میلیون دلار به 2 هزار و 690 میلیون دلار رسیده است که رشدی نزدیک به 8 برابری را نشان می‌دهد.

در مقابل، واردات نیز با رقم 4 هزار و 436 میلیون دلاری، اگرچه بیشتر از صادرات است، اما کارشناسان معتقدند بخش عمده‌ای از این واردات به «مواد اولیه» اختصاص دارد که در نهایت مانع از خروج ارز برای واردات محصول نهایی می‌شود.

با این حال، نگاهی به جزئیات این آمار نشان می‌دهد که «تمرکز گرایی» در صادرات و «پیچیدگی پایین» محصولات، دو چالش جدی پیش روی اکوسیستم دانش‌بنیان کشور است.

جهش در صادرات شرکت های دانش بنیان در 4 سال

براساس جدیدترین گزارش زیست بوم دانش بنیان، صادرات شرکت‌های دانش‌بنیان در چهار سال اخیر از 296 میلیون دلار به 2,690 میلیون دلار رسیده است. بخش عمده‌ای از این رشد، مربوط به دانش‌بنیان شدن برخی شرکت‌های بزرگ صادراتی در سال 1402 بوده و کاهش نرخ رشد صادرات در سال 1403 گویای این مسئله است.

از طرف دیگر، میزان واردات شرکت‌های دانش‌بنیان 4,436 میلیون دلار بوده است که نشان‌دهنده بهبود تراز تجاری دانش‌بنیان است. لازم به ذکر است که این آمار مربوط به 1,513 شرکت واردکننده و 489 شرکت صادرکننده است و سایر شرکت‌ها فعالیت گمرکی نداشته‌اند.

تخمین صادرات محصولات دانش‌بنیان بر اساس شاخص پیچیدگی محصول، رقمی معادل 544 میلیون دلار (21 درصد از کل صادرات) در سال 1403 نشان می‌دهد.

65 شرکت دانش‌بنیان نیز برای نخستین بار تجربه صادرات پیدا کردند

مقایسه وضعیت شرکت‌ها از رشد 7 درصدی در میزان صادرات آنها در سال 1403 حکایت دارد که با توجه به سهم بالای شرکت‌های با افزایش صادرات، می‌توان آن را به رشد واقعی صادرات این شرکت‌ها نسبت داد. از طرفی، 65 شرکت دانش‌بنیان نیز برای نخستین بار تجربه صادرات پیدا کرده‌اند.

تدوین برنامه‌ای حمایتی برای شرکت‌های صادرات‌اولیه، همچنین رفع موانع شرکت‌هایی که میزان صادرات آنها کاسته شده است، می‌تواند در افزایش سهم صادرات دانش‌بنیان در کشور راهگشا باشد.

تحلیل آمار صادراتی نشان می‌دهد که 84 درصد از مجموع صادرات دانش‌بنیان توسط 36 شرکت با صادرات بالای 10 میلیون دلار انجام می‌شود. این در حالی است که بیشتر شرکت‌های صادراتی (حدود 70 درصد)، مجموع سهمی 3 درصدی از صادرات دانش‌بنیان دارند.

لازم به ذکر است که بر اساس اطلاعات رسمی گمرکی، این آمارها صرفاً مربوط به صادرات و واردات رسمی بوده و شامل صادرات و واردات غیررسمی یا واسطه‌ای و نیز صادرات خدمات‌محور نمی‌شود.

67 درصد از کل واردات دانش‌بنیان توسط 119 شرکت صورت می‌گیرد

در بخش واردات، 67 درصد از کل واردات دانش‌بنیان توسط 119 شرکت صورت می‌گیرد. در مقابل، بخش عمده‌ای از شرکت‌های وارداتی (حدود 65 درصد) مجموع سهمی 6 درصدی از کل واردات دانش‌بنیان دارند.

لازم به ذکر است که بخش قابل‌توجهی از واردات 4.5 میلیارد دلاری شرکت‌های دانش‌بنیان به عنوان مواد اولیه در زنجیره ارزش تولید محصولات نهایی کاربرد داشته و علاوه بر ایجاد ارزش افزوده، موجب جلوگیری از واردات محصول نهایی و کاهش ارزبری نیز شده است. هرچند بررسی سهم دقیق این موضوع نیاز به مطالعه بیشتر دارد.

شاخص پیچیدگی محصول که توسط دانشگاه هاروارد توسعه یافته است، میزان پیچیدگی تولیدات کشورها را با مقیاسی بین 3- تا 3+ برای هر کد گمرکی می‌سنجد. محصولات با امتیاز بالاتر، به دلیل دشواری در کپی‌برداری، توسط شرکت‌های محدودتری در جهان تولید می‌شوند.

تطبیق این شاخص با داده‌های گمرکی نشان می‌دهد که بخش بزرگی از صادرات شرکت‌های دانش‌بنیان، محصولاتی با پیچیدگی پایین است. در مقابل، بخش زیادی از واردات دانش‌بنیان از کالاهایی با پیچیدگی بالا تشکیل شده است.

با در نظر گرفتن کالاهای با امتیاز بالاتر از 0.5 به عنوان محصولات دانش‌بنیان، میزان صادرات این محصولات حدود 544 میلیون دلار تخمین زده می‌شود که 21 درصد از کل صادرات شرکت‌های دانش‌بنیان را شامل می‌شود.

80 درصد تجارت خارجی دانش بنیان ها با کشورهای اسبایی انجام می شود

حدود 80 درصد از تجارت خارجی شرکت‌های دانش‌بنیان با کشورهای آسیایی انجام می‌شود که نیمی از آن با امارات متحده عربی و چین است.

با توجه به شرایط تحریمی، به نظر می‌رسد بخش عمده‌ای از تجارت با امارات شامل صادرات مجدد محصولات از مبدأی دیگر و واردات مجدد به مقاصد کشورهای غیرآسیایی است. همچنین عمده صادرات به چین نیز مربوط به دو شرکت بزرگ صادراتی در حوزه مواد شیمیایی است.