خدیجه (س)، دستیار صادق پیامبر خاتم (ص)
دهم ماه مبارک رمضان روز درگذشت خدیجه همسر پیامبر اعظم (ص) و مادر فاطمه (س) است. سال رحلت این بانوی بزرگ اسلام را دهم بعثت و سه سال پیش از هجرت نوشته اند.(تذکره الخواص، ص 274) در پاسداشت این بانوی جاودانه تاریخ، چند نکته تقدیم می دارد:
1. خدیجه پیش از اسلام در دوران جاهلیت به طاهره شهرت داشت (طبقات الکبری، ج8، ص12)؛ یعنی زنی پاک و پاکیزه، هم پاکیزگی اخلاقی، هم جسمی. سبب شهرت آن است که رفتارهایی که زنان جاهلیت انجام می دادند، او ترک می کرد. شاخصه ای که هم در دوران جاهلیت مورد احترام، هم در دوران مدرن، مورد نیاز است. همین راز جاودانگی و فرازمانی اوست. زنان و مردان امروز در دوران معاصر بیش از هر زمانی، نیازمند گمشده ای همچون طهارتند.
2. مورخان، خدیجه را زنی با هوش و خردمند، با اراده، شریفه، دارای اخلاق فاضله (طبقات الکبری،، ج1، ص131)، توانمند در ضبط و ثبت کارهایش و دارای مدیریت عالی در امور اقتصادی دانسته اند. از این رو، افزون بر طاهره بودن، به وی لقب «سیده قریش» دادند. (دانشنامه فاطمی (س)، ج 1،ص 79). در منابع کهن آمده است: پیامبر اعظم (ص) به او عشق می ورزید، احترامش می کرد و در تمام امور با وی مشورت می نمود. "و کانت وزیر صدق" او دستیار صادقی برای آن حضرت بود.(تذکره الخواص، ص 272)
3. با این که زنی ثروتمند و مرفه بود و بسیاری از اشراف، خواهان ازدواج با او بودند، اما به همه آنها پاسخ منفی داد و محمد امین (ص) نادار و با معنویت و اخلاق را بر ثروتمندان قریش ترجیح داد.
4. خدیجه نخستین زنی است که به محمد امین (ص) ایمان آورد و او را در حالی که دیگران تکذیب می کردند، تصدیق نمود و غبار از چهره اش زدود. به همین سبب او را صدیقه نامیده اند (ابن کثیر،البدایه و النهایه، ج2، ص 74) شبیه مریم (س) که قرآن کریم (مائده / 75) او را صدیقه معرفی کرده است. خدیجه یکی از مصادیق بارز «السابقون السابقون اولئک المقربون» است. رسول خدا (ص) او را یکی از چهار زن بهشتی معرفی کرد.(الاستیعاب، ج 4، ص383)
5. نخستین همسر پیامبر (ص) تمام ثروت و دارائی خود را در راه اهداف بعثت هزینه کرد. بخصوص زمانی که بنی هاشم در تحریم اقتصادی و اجتماعی در شعب ابی طالب محاصره بودند، خدیجه از هیچ گونه حمایت مالی دریغ نکرد.(ذهبی،تاریخ الاسلام، ج 2، ص 117) با این که می توانست در قبیله خود بماند و زندگی مرفهی داشته باشد، اما او تمام اموالش را در راه خدا و گسترش اسلام هزینه کرد.(تاریخ یعقوبی، ج2، ص 31) برخی مفسران گفته اند: آیه «و وجدک عائلا فأغنی» (الضحی / 8) یعنی «و تو را فقیر یافت و بینیاز نمود»، به حمایت مالی خدیجه از پیامبر اشاره دارد.(مجمع البیان، ج10، ص 384) او بهترین الگوی رزمایش مؤاسات و همدلی با محرومان است.
6. پیامبر اعظم (ص) بسیار به خدیجه عشق می ورزید و تا او زنده بود با زن دیگری ازدواج نکرد. پس از درگذشت او نیز به وی وفادار بود و فراوان از او یاد می کرد و می فرمود: کجاست مانند خدیجه؟(اربلی، کشف الغمه، ج1،ص 370) هر گاه او را یاد می کرد بیادش می گریست. به احترام او، با دوستان و خویشاوندانش بسیار مهربانی می کرد. هر گاه گوسفندی ذبح می کرد، بخشی از آن را برای دوستان خدیجه می فرستاد.(تذکره الخواص، ص 273) سال درگذشت او را که اندکی پیش از درگذشت عمویش ابوطالب رخ داد،"عام الحزن" نام نهاد. فقدان این دو شخصیت تاثیرگذار در صدر اسلام را مصیبتی بزرگ برای امت اسلام نامید.(تاریخ یعقوبی، ج1، ص355)
7. خدیجه (س) در گفتار و کردار ثبات کرد که جنسیت (زن یا مرد بودن) فقط در چارچوب زندگی زناشوئی و عمل کردن به مسئولیت پدری و مادری است؛ اما عیار انسانها فارغ از جنسیت، با انسانیت سنجیده می شود و انسانیت مذکر و مؤنث نمی شناسد. ان أکرمکم عند الله أتقاکم (الحجرات / 13)
* دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان