آئین سه هزار ساله در نوای خوش نوروزخوانان / نغمه‌هایی که مژده بهار می‌دهد

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از بلاغ، نوروز خوانی آیین سه هزار ساله‌ای است که از اسفندماه در مناطق مختلف استان مازندران اجرا می‌شود و نوروز خوانان، با حضور در محلات و روستاها، شادباش آمدن بهار را می‌دهند. نوروزخوانان که در قالب گروه‌های سه نفره، خواننده، نوازنده و بارکش مسیر محلات را پیاده طی می‌کنند، اشعاری در مدح امامان، ترانه‌های محلی می‌خوانند و مژده آمدن بهار را به اهالی روستا می دهند و صاحب خانه نیز با دادن پول، شیرینی، گردو، تخم مرغ و نخود، و کشمش از آنان پذیرایی می‌کند. در نوروزخوانی افرادی که به آنها نوروز خوان گفته می‌شد پیش از آغاز فصل بهار به صورت دوره گردی به شهرها و روستاهای مختلف می‌رفتند و اشعاری در مدح بهار یا با ذکر مفاهیم مذهبی به صورت بداهه یا از روی حافظه می‌خواندند، این اشعار به زبان فارسی و یا زبان‌های محلی بود و پس از اسلام اغلب پس از ستایش خدا در مدح امامان شیعه گفته می‌شد. نوروزخوانی، گونه‌ای از آوازخوانی ایرنی است که در گذشته‌های دور در سرزمین پهناور ایران اسلامی رواج داشت و در حال حاضر این آیین بیشتر در استان‌های مازندران و گیلان اجرا می‌شود و به تاکید کارشناسان، دلیل اصلی اجرای این آیین بشارت نوروز به مردم بود که متاسفانه به دلایل مختلف شاهد از میان رفتن آن در جامعه هستیم. نوروزخوانان" پیام آوران شادی و بهار هستند که در آستانه سال نو و روزهای پایانی سال، بساطشان در مناطق مختلف مازندران گسترده می‌شود و از گذشته دور با فروکش کردن سرمای زمستان و نزدیک شدن بهار و تجدید حیات طبیعت، پیک های نوروزی روستاها و شهرهای مازندران با اجرای مراسم، بازی های نمایشی، خواندن اشعار و ترانه هایی در وصف بهار و نوروز، به عاشقان طبیعت بشارت آمدن نوروز را میدادند. آیین نوروز‌خوانی در شهرهای مختلف استان مازندران از جمله سوادکوه، آمل، بهشهر، ساری، میاندورد و... برگزاری می‌شود و این آیین تا شب سال تحویل ادامه دارد. " باد بهارون بیمو، نوروز سلطون بیمو، گل هه گلستون بیمو "،... نوای خوش نوروزخوانانی است که در آخرین روزهای زمستان، با کیلومترها پیاده روی در محلات سواکوه، بشارت بهار را می‌دهند. رسم دیرینه نوروز خوانی طوبی اصانلو کارشناس مردم شناسی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران، گفت: نوروز خوان‌ها حدود پانزده روز مانده به عید به خانه‌های مردم می‌روند و رسم دیرینه نوروز خوانی یا بهارخوانی را اجرا می‌کنند. وی افزود: نوروزخوانی در سرزمین علویان از دوران صفویه رنگ و بوی مذهبی گرفت و این سنت کهن در استان‌های شمالی کشور اجرا می‌شود. اصانلو گفت: سال‌های قبل دسته‌های نوروزخوان که به در خانه مردم مراجعه و شروع به آوازخوانی می‌کردند، صاحب خانه هدیه‌ای به آن‌ها میداد و غالبا این هدایا پول نقد، برنج، تخم مرغ، گندم، تخم مرغ و شیرینی‌های محلی بود. جلال محمدی فعال در حوزه موسیقی مازندران و از نوروزخوانان استان در گفت و گو با خبرنگار ما با اشاره به راه‌اندازی کارناوال نوروزخوانی در استان گفت: در این کارناوال، چند نفر سفره هفت‌سین را به‌صورت نمادین حمل می‌کنند و صنایع‌دستی را در این آیین می‌بینیم و در این آیین که همراه با رقص محلی وعیدی دادن به کودکان همراه است، مراسم سال‌تحویل را به‌صورت کامل اجرا می‌کنیم و نوروز خوانی وصف بهار است و در این آیین لحظه تحویل سال را اجرا می‌کنیم. درگذشته‌های نه‌چندان دور، نوروز خوانان که عموماً چند نفر بودند و 15 روز قبل از رسیدن بهار به داخل روستاها می‌آمدند و با خواندن اشعار در مدح امامان و ترانه‌های محلی، طلیعه بهار را به آنان مژده می‌دادند. محمدرضا اسحاقی هنرمند پیشکسوت موسیقی نواحی مازندران نیز گفت: نوروزخوانی در مازندران از 20 روز مانده به نوروز آغاز می‌شود و تا شب تحویل سال نو ادامه دارد، بیشتر اشعار نوروزخوانی ها را مدح ائمه اطهار و همچنین اشعاری با محتوای بهار و مژده عید تشکیل می‌دهند. این آهنگ‌ها از زمان باربد در ایران وجود داشته‌اند که محتوای آن‌ها را فقط بهاریه ها تشکیل می‌داده است، پس از آمدن اسلام به ایران به محتوای آن‌ها، تم مذهبی هم افزوده‌شده است. وی در مورد مراسم سنتی نوروز خوانی در مازندران گفت: نوروز خوان‌های مازندرانی در شب‌های مختلف به خانه آشنایان و به‌خصوص افرادی که اهل ذوق و هنر هستند می‌روند و در آنجا فضایی شاد را با اجرای دو خوانی‌هایشان به وجود می‌آورند. نوروزخوانی ها در مناطق مازندران بیشتر بدون ساز اجرا می‌شوند و دو خواننده به‌صورت هماهنگ باهم به اجرای اشعار می‌پردازند. اسحاقی خاطرنشان کرد: نوروز خوانان مازندرانی در حین اجرای اشعار نوروزی نام اهالی خانه‌ای را که در آن به اجرای قطعه می‌پردازند را تکرار می‌کنند و این موضوع به‌نوعی باعث مشارکت اهالی خانه در موسیقی می‌شود. نوروز خوان باید حافظه بسیار قوی داشته باشد تا در حین اجرای قطعه موسیقی، تمام اسامی اهالی خانه را هم یادش بماند و در میان قطعات از نام آن‌ها استفاده کند. نوروزخوانی در تمامی مناطق مازندران رواج دارد و این افراد به‌صورت فعال در آخرین روزهای زمستان با اجرای موسیقی به پیشواز بهار می‌روند. مردم هم با این نوروز خوانان همکاری زیادی دارند و منتظرند تا بهار بیاید و نوروز خوانان به اجرای آثار بپردازند. اگرچه نوروز خوانان در شهرها فعالیتشان کم‌تر شده است، اما در روستاها به شکل مستمر فعالیت می‌کنند. تقریباً در تمام محله‌های مازندران نوروز خوان وجود دارد، اما به‌طور حرفه‌ای تنها چند گروه هستند که فعالیت می‌کنند. این چند گروه هم به همت چند تن از پژوهشگران نواحی به تهران و جشنواره‌های موسیقی آمده‌اند. «بهار آمد، بهار آمد، خوش آمد / علی با ذوالفقارآمد، خوش آمد / علی با ذوالفقار آن شاه مردان / دل ناشاد ما رِ شاد گردان / محمد، یا محمد، یا محمد / قبای اطلسی داره محمد / اگه خواندی محمد، ره شناسی / بئو صل علی و ال محمد» تکه ای اشعار نوروزخوانی است که با مدح و ثنای اهل بیت (ع) عجین شده است. *نوروزخوانی، نماد ورود بهار و برکت جعفر سبحانی، یکی از اهالی مازندران اظهار کرد: نوروزخوانی که هم اکنون نیز کم و بیش رواج دارد، در روستا نماد ورود بهار و خیر و برکت است. وی افزود: در زمان‌های گذشته نوروزی خوانان اکثرا افراد بزرگسال بودند که به صورت 5 تا 6 نفره در روستاها و شهرها دور می‌زدند و نوید بهار را به مردم می‌دادند. این پیرمرد مازندرانی تصریح کرد: نوروزخوانان بشارت دهنده بهار بودند و قرن‌ها شنیدن صدای آنان به معنی پایان زمستان‌های سخت و سرد، و گرم شدن هوا و در نتیجه شکوفایی و رویش گیاهان بوده است. وی خاطرنشان کرد: همه اقشار مردم با شنیدن صدای نوروزخوانان شوری درونی و گشایشی مبهم و در عین حال شوق انگیز را در خود احساس می‌کردند و آماده آمدن بهار می‌شدند. سبحانی با بیان اینکه نوروزخوانی نماد میمنت و برکت، شادمانی و سرور، رفاه و آسایش و فراوانی بودند، اظهار کرد: در این راستا نوروزی خوانان از جایگاه ویژه‌ای نزد مردم برخوردار بودند. وی افزود: کار نوروزخوانان معمولا از غروب آغاز می‌شد و تا پاسی از شب ادامه داشت و از همین رو فانوس وسیله‌ای جدی در پیشبرد کار آنان بود. * نوروزخوان تداعی‌کننده بیداری احمد رضانژاد که به گفته خودش 15 سال است، نوروزخوانی می‌کند، یاد گرفتن نوروزخوانی را مدیون همین ذوق و شوق کودکی‌اش می‌داند. وی می‌گوید: کودک که بودم دنبال نوروزخوان‌ها راه می‌افتادم و از دیدن این نوروزخوانی لذت می‌بردم، وقتی هم که بزرگ‌تر شدم یاد گرفتم که نوروزخوانی کنم. رضانژاد به اینکه احیاگر و پاسدار این سنت کهن و قدیمی ایرانی و مازندرانی است افتخار می‌کند و می‌گوید: نوروزخوانی سنتی است که گفته می‌شود از زمان خسروپرویز در میان آیین‌های ایرانی گنجانده شده و از آن زمان به بعد فراموش نشده است. وی که سابقه 22 ساله در آموزش و پرورش دارد خود را امانتدار پیشینیان می‌داد و می‌گوید: نوروزخوان پیام‌رسان بهار و تداعی‌کننده بیداری است، همانگونه که خداوند در قرآن مژده زنده شدن پس از مرگ را داده نوروزخوان نیز مژده بیداری می‌دهد به بهار. رضانژاد اهمیت نوروز را در این می‌داند که به اعتقاد پیشینیان عید غدیر خم در نوروز بنا شده و می‌گویند امام زمان (عج) نیز در روز نوروز ظهور می‌کند و این مهم موجب می‌شود تا نوروز که روز رویش و آغاز زندگی نو است برای همیشه برای مردم عزیز باشد. وی با این موضوع نیز اشاره می‌کند که نوروزخوانان در ابتدای اشعار خود ابتدا نام خدا و سپس مدح ائمه (ع) را می‌کنند و از واقعه عاشورا و کربلا برای مردم می‌خوانند. رضانژاد می‌گوید: وصف بهار و ترغیب صاحبخانه به دادن انعام و دعای خیر و برکت برای سال جدید از مهم‌ترین اشعاری که نوروزخوانان می‌خوانند. وی استقبال مردم از گروه‌های نوروزخوان را در سال‌های اخیر خوب توصیف می‌کند و می‌گوید: در دو سال اخیر استقبال مردم از نوروزخوانی رو به افزایش است و مردم خواهان اجرای برنامه‌های بیشتری در این زمینه هستند. احیای آئین‌های سنتی و فرهنگ اصیل مازندرانی نیازمند پشتکار و همت مردم است و مقابله با هجمه‌ها نیز نیازمند احیای همین سنت‌هاست. باید در استانه نوروز که سرشاز از میراث ناملموس است به گونه ایی عمل کرد تا جوانان نیز با سنت های قدیمی خود آشنا شده و ان را پاس بدارند. انتهای پیام /