از قحطی بزرگ پس از اشغال تهران تا کوتاه شدن قد افراد

به گزارش ایسنا، این که رویدادهای کودکی و مهم‌تر از آن جنینی، می‌توانند پیامدهایی در طول عمر افراد داشته باشند، موضوعی است که به خوبی ثابت شده است. فرضیه «ریشه جنینی» یکی از فرضیاتی است که اقتصاددانان به آن توجه دارند. این فرضیه می‌گوید که دوره 9 ماهه جنینی، مهم‌ترین دوران زندگی فرد است و اثرات قابل توجهی بر سلامت و سرمایه انسانی دارد.

یکی از عوامل علاقه اقتصاددانان به این فرضیه این است که پدیده‌های رایجی مانند زلزله، سیل و بحران‌های اقتصادی، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه وجود دارند، که به طور بالقوه می‌توانند سرمایه انسانی کودک در شرف تولد را تحت تاثیر قرار دهند.

با وجود این‌که شواهد محکمی پیرامون فرضیه ریشه‌های جنینی وجود دارد، در ایران پژوهشی در مورد تاثیر رویدادهای تاریخی به عنوان یک شوک، بر سلامت یا تشکیل سرمایه انسانی، انجام نشده است.

با توجه به این موضوع؛ پژوهشگران با انجام یک مطالعه به این پرسش پاسخ دادند که آیا یک شوک تاریخی مانند اشغال ایران در شهریور 1320 و قحطی ناشی از آن می‌تواند تا آستانه 70 سالگی سلامت افراد را تحت تاثیر قرار دهد؟

شواهد تاریخی وجود دارد که از سال 1319 یک دوران سخت همراه با شوک تغذیه‌ای، به دلیل افت محصولات به ویژه در بخش کشاورزی آغاز شده و از سوم شهریور 1320 همزمان با اشغال ایران توسط متفقین، به اوج خود رسیده است. این شرایط سخت در شهر تهران دست‌کم تا آذرماه 1321 ادامه داشته و قیامی به نام «بلوای نان» به ثبت رسیده است.

یک مطالعه تاریخی از اقتصاد ایران نشان داده که پس از اشغال ایران توسط متفقین، حدود یک دهه طول کشیده است تا سرانه تولید ناخالص داخلی به سطح قبل از اشغال برگردد.

در این پژوهش متولدان دوره زمانی 1320 تا 1322، با افراد متولد در بازه‌های زمانی قبل و بعد از این دوران سخت، یعنی متولدان 1318 تا 1320 و متولدان 1322 تا 1324 که در دوره جنینی از این دوره گریخته‌اند، از نظر قد مقایسه شدند.

اطلاعات مورد نیاز این تحقیق در مهر ماه سال 1390 از طریق پرسش‌نامه‌ای با عنوان پیمایش «سنجش عدالت در شهر تهران دور دوم» جمع‌آوری شدند. این پیمایش توسط سازمان بهداشت جهانی و مرکز توسعه سلامت طراحی شده و توسط شهرداری تهران اجرایی شد.

در این پژوهش به صورت تصادفی 33 هزار و 915 خانوار، شامل 118 هزار و 464 نفر از خانوارهای 22 منطقه شهر تهران، مورد بررسی قرار گرفتند. با توجه به این‌که تاریخ تولد 22هزار و 350 نفر گزارش نشده، در نتیجه 96 هزار و 114 نفر بررسی شدند.

افراد شرکت‌کننده در این پژوهش به سه گروه تقسیم شدند:

1. گروه در معرض شوک: گروهی که بر اساس تاریخ تولد، دوران جنینی آن‌ها با دوران قحطی سخت هم‌پوشانی داشته است (تاریخ تولد بین شهریور 1320 تا شهریور 1322) که تعداد آن‌ها 987 نفر بود.

2. گروه کنترل پیشینی: گروهی که تولد آن‌ها در فاصله زمانی دو ساله مشابه قبل از قحطی بوده است. یعنی متولدان شهریور 1318 تا شهریور 1320 که تعداد آن‌ها 820 نفر بود.

3. گروه کنترل پسینی: گروهی که تولد آن‌ها پس از دوران سخت قحطی و در فاصله زمانی از مهر 1322 تا شهریور 1324 بوده و تعداد آن‌ها 1024 نفر بود.

بررسی تمامی متغیرهای در دسترس تاثیرگذار بر قد در هر سه گروه نشان داد که با وجود آن‌که جز سن، سایر ویژگی‌های اقتصادی و اجتماعی سه گروه؛ اعم از جنسیت، تحصیلات پدران و رسته کاری پدران تفاوت معناداری ندارند، ولی قد افراد به عنوان شاخصی از سلامت در گروه در معرض شوک، به طور میانگین حدود 1.1 سانتی‌متر از دو گروه دیگر کوتاه‌تر است.

همچنین این نتایج نشان داد که تاثیر شوک در 9 ماهه جنینی، بیش از دو سال اول زندگی است. زیرا گروهی که پیش از شوک به جای دوره جنینی در دو ساله اول زندگی به همین شوک دچار شده‌اند، حتی با وجود این‌که در زمان انجام بررسی مسن‌تر بودند، قد بلندتری داشتند.

محققان این مطالعه می‌گویند: «اثر اندازه‌گیری شده یک سانتی متری در این پژوهش از بسیاری از مطالعات پیشین بیش‌تر است. در پژوهش‌های صورت‌گرفته، فقط قرار گرفتن در معرض یک قحطی بسیار سخت، اثر بزرگ‌تر از این اثر داشته است». برای مثال قحطی سال‌های 1959 تا 1961 در چین، باعث کاهش 17 میلیمتری قد زنان حدود 32 ساله‌ای که در سال تولد خود در معرض قحطی قرار بوده اند، شده است.

به گفته پژوهشگران این تحقیق؛ این پژوهش حاوی پیام‌های سیاستی برای مادران باردار، سیاست‌گذاران و مجریان سلامت و رفاه، در اهمیت دوره جنینی در تشکیل سلامت و سرمایه انسانی است.

در انجام این مطالعه یدالله دادگر و محمد نوفرستی؛ پژوهشگران دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، محمد وصال؛ پژوهشگر دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف و محمدعلی مختاری؛ پژوهشگر و دانشجوی دکتری اقتصاد توسعه دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه لوگانو سوییس، با یکدیگر مشارکت داشتند.

یافته‌های این پژوهش به صورت مقاله علمی با عنوان «اثر پایدار شوک اشغال ایران در شهریور 1320 بر قد افراد در تهران» در فصل‌نامه علمی پژوهشی برنامه‌ریزی و بودجه، منتشر شده است.

انتهای پیام