پنج‌شنبه 18 بهمن 1403

توانمندی علمی ایران روی ریل توسعه پایدار

وب‌گاه مشرق نیوز مشاهده در مرجع
توانمندی علمی ایران روی ریل توسعه پایدار

پایگاه جهانی (WoS)، رتبه بندی کشورها در ارزیابی تولید علم با اهداف هفده گانه در حوزه توسعه پایدار جهانی را طی سال های 2015 تا 2022 اعلام کرد. ما جایگاه 17 ایران و ابعاد این ارزیابی را بررسی کرده ایم.

به گزارش مشرق، امروز به گواه آمارهای بین‌المللی، مسیر تولید علم و پیشرفت در ایران در راستای اهداف توسعه پایدار جهانی قرار دارد؛ به طوری که بررسی‌های پایگاه جهانی نمایه‌سازی مقالات علمی (WoS)، نشان می دهد، ایران در فرایند تولید علم در شمار کشورهای متعهد به روند توسعه‌ای است و در رتبه‌های آبرومند قرار دارد.

طبق اعلام روز گذشته دکتر سید احمد فاضل‌زاده، رئیس مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC)، فرایند نگاه و فعالیت های علمی پژوهشگران و دانشمندان کشور، نشان‌دهنده توجه جدی به اهداف توسعه پایدار است.

در ضمن مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تولیدات علمی و فناوری ایران در جهت سیاست‌گذاری و برنامه ریزی های کلان جهانی را برای ارائه به دانشگاه ها و موسسات پژوهشی و فناوری کشور رصد می کند.

رتبه 5 ایران در آب تمیز و 13 در انرژی پاک

آن‌طور که سایت (ISC) به نقل از رئیس این موسسه خبرداده، جایگاه علمی و تولید مقالات جمهوری اسلامی ایران در پایگاه جهانی نمایه‌سازی مقالات علمی (WoS) از سال 2015 که این اهداف توسط سازمان ملل متحد به تصویب رسید تا سال 2022 (1396 تا 1401) بررسی شده است:

آب تمیز و فاضلاب، رتبه 5

انرژی مقرون به صرفه و پاک، رتبه 13

ریشه کن کردن گرسنگی، جایگاه 14

شهرها و جوامع پایدار، رتبه 15

مصرف و تولید مسئولانه، رتبه 17

سلامت و تندرستی، رتبه 18

در دو هدف تغییرات آب و هوایی و عدالت جنسیتی، رتبه 19

دکتر سید احمد فاضل‌زاده رئیس «ISC» در ایران می گوید: این رتبه ها نشان‌دهنده توجه جدی پژوهشگران کشور به اهداف هفده‌گانه است که انتظار می‌رود در راستای کاربردی کردن این پژوهش ها در سطح شرکت های دانش بنیان و صنایع مرتبط، بیش از گذشته حمایت ها و سرمایه گذاری های مورد نیاز انجام شود.

توسعه پایدار جهانی و اهداف هفده گانه چیست؟

اما این که توسعه پایدار جهانی و این رتبه بندی ها به چه منظور و بر چه اساس صورت می گیرد، باید گفت که در سال 2015 تمامی کشورهای عضو سازمان ملل، طرح مشترکی را برای صلح و رفاه مردم و کره زمین به تصویب رساندند که بتوانند در مسیر مشارکت جهانی تا سال 2030 به فقر و سایر محرومیت‌ها پایان دهند، سلامت و آموزش را بهبود بخشند، نابرابری را کاهش و رشد اقتصادی را جهش دهند؛ ضمن این که با تغییرات آب و هوایی مقابله و برای حفظ اقیانوس‌ها و جنگل‌ها تلاش کنند.

بنابر این رویکرد، کشورها 17 هدف را مشخص کردند که برای وصول به آن تا سال 2030 میلادی تلاش کنند. سایت سازمان ملل در بخش اهداف توسعه پایدار (DSDG) در دپارتمان امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد، اهداف هفده‌گانه را این طور ذکر کرده است: حذف فقر، گرسنگی صفر، سلامت و رفاه خوب، آموزش باکیفیت، عدالت جنسیتی، آب تمیز و فاضلاب، انرژی مقرون به‌صرفه و پاک، کار شایسته و رشد اقتصادی، صنعت، نوآوری و زیرساخت، کاهش نابرابری، شهرها و جوامع پایدار، مصرف و تولید مسئولانه، اقدام اقلیمی، زندگی زیر آب، زندگی در خشکی، صلح، عدالت و نهادهای قوی و مشارکت در وصول به این اهداف.

سال 2021 رتبه 16 و 2022 رتبه 17

جالب است بدانیم که وضعیت ایران در رتبه‌بندی تولید مقالات در جهت اهداف هفده‌گانه سازمان ملل، در سال 2021 یعنی حدود سال1400 نسبت به سال 1401(2022 میلادی) با انتشار 48156 مدرک علمی یک رتبه نزول یافته و به رتبه 17 رسیده است.

همچنین طبق گفته دکتر فاضل‌زاده، تحلیل مدارک و مقالات علمی ایران در اهداف هفده‌گانه توسعه پایدار سازمان ملل نشان می دهد که بیشترین آثار علمی ایران در هدف سلامت و تندرستی و کمترین تعداد انتشارات نیز در هدف صلح، عدالت و نهادهای قوی بوده است.

در عرصه عمل چه اتفاقاتی رقم خورد؟

اما درباره این که توسعه پایدار و اهداف هفده‌گانه آن، در فضای عملیاتی کشور، چه اتفاقاتی را رقم زده است، خوب است به بررسی‌های «ندای توسعه» به عنوان موسسه‌ای پژوهشی تخصصی در حوزه توسعه پایدار مراجعه کنیم که ضمن کاوش در ابعاد اهداف هفده‌گانه، موضوع توسعه پایدار را در چند دهه اخیر در کشور کندوکاو کرده و می گوید: «در برنامه‌های توسعه قبل از انقلاب سیاست‌گذاری مشخصی در این زمینه انجام نشد.

در برنامه‌های سوم و چهارم توسعه پس از انقلاب مفاهیم ارتقای امنیت انسانی و توانمندسازی مورد توجه قرار گرفت و برخی شاخص‌های پایداری مانند حفظ محیط زیست و ایجاد فرصت‌های برابر در متن برنامه وارد شد.

تحلیل نتایج محاسبات انجام‌شده نشان می‌دهد که وضعیت توسعه پایدار در برنامه سوم توسعه نامطلوب بوده و شاخص پایداری منفی است، اما این روند به تدریج اصلاح شده و در طول برنامه مقدار منفی شاخص رو به کاهش گذاشته و دو سال پایانی این برنامه مقدار شاخص مثبت شده است.

این روند در برنامه چهارم توسعه نیز ادامه یافته است؛ به طوری که در سال 84 بیشترین مقدار را نشان می‌دهد. همچنین در برنامه پنجم در ابعاد اقتصادی و در قالب برخی نهادها به این مفهوم پرداخته شده است و این امر در برنامه ششم توسعه کشور نیز تا حدود زیادی تعریف و تبیین شد.»

حال این که توسعه پایدار، امروز به چه میزان در اصل برنامه ها و رویکرد دستگاه ها نقش و اثر دارد، بررسی آن خود مجال مستوفایی می طلبد که در این گزارش نمی گنجد.