در سایه کرونا از سایر بیماریها غافل نشویم /4 میلیون فوتی دیابت در جهان
تهران - ایرنا - امروز، همه نگران کرونا هستند. درحالی که کرونا از زمان شیوع تاکنون حدود پنج میلیون نفر تلفات داشته اما در سال 2019 و فقط طی یک سال، حدود چهار میلیون نفر در جهان به دلیل ابتلا به دیابت و عوارض آن جان خود را از دست دادهاند.
دیابت یک بیماری شایع متابولیک در دنیا است که شیوع بالایی دارد و هم اکنون حدود 460 میلیون نفر به این بیماری مبتلا هستند. این درحالی است که پیش بینی می شود تا سال 2045 یعنی تا 25 سال آینده مبتلایان این بیماری به 700 میلیون نفر افزایش یابد؛ از همین امروز دنیا با چالش بزرگی در این زمینه مواجه است.
به نظر می رسد کشورهای در حال توسعه که از نظر درآمد ضعیف یا در سطح متوسطی قرار دارند، بیش از کشورهای توسعه یافته درگیر این بیماری هستند. به گفته کارشناسان تا سال 2045 از هر چهار نفر دیابتی سه نفر در کشورهای توسعه نیافته خواهند بود.
در شیوع این بیماری عوامل مختلفی از جمله اقتصادی، اجتماعی، جمعیتی و محیطی اثرگذار است. ضمن اینکه در دیابت نوع 2 که شایع ترین نوع دیابت است و حدود 90 درصد دیابتی ها را شامل می شود، فاکتورهای زیادی از جمله چاقی، زندگی بی تحرک و تغذیه ناسالم اثرگذار هستند.
از این نظر انجمن بین المللی دیابت دنیا در روز جهانی دیابت 14 نوامبر مصادف با 23 آبان ماه، این روز را برای آگاهی رسانی به کل جوامع دنیا اختصاص داده تا سطح آگاهی مردم، به ویژه خودآگاهی بیماران دیابتی را از این بیماری را افزایش دهد و از طرفی فعالان این حوزه سعی دارند درباره خطرات این بیماری به سیاستمداران دنیا برای تدوین برنامه ای کلان جهت پیشگیری از دیابت و شیوع آن هشدار دهند. چراکه به گفته کارشناسان این حوزه، امروز نیمی از افراد مبتلا به دیابت، از اینکه درگیر این بیماری شده اند، اطلاعی ندارند و نیمی از افرادی که نیازمند انسولین هستند، از هر دو نفر یک نفرشان به انسولین دسترسی ندارد. در همین خصوص اعظم کوهکن عضو هیات علمی پژوهشگاه رویان و مدیر کلینیک دیابت رویان روز یکشنبه در گفت و گو با خبرنگار علم و آموزش ایرنا درباره این بیماری توضیح می دهد.
ایرنا: دیابت چقدر اهمیت دارد و تا چه حد باید به آن توجه شود؟
کوهکن: پرداختن به این بیماری و آگاهی رسانی درباره دیابت باید در اولویت قرار گیرد. چراکه دیابت یک قاتل خاموش است. امروز، چیزی که باعث نگرانی کل دنیا شده، کرونا است. در سال 2019 کرونا وارد دنیا شد و ظرف 2 تا سه سال حدود پنج میلیون نفر را به کام مرگ فرو برد. به نظر این بیماری خیلی نگران کننده است اما بد نیست بدانید در سال 2019 یعنی ظرف یک سال، حدود چهار میلیون نفر به خاطر دیابت و عوارض آن فوت شدند. حال کدام خطرناک تر است. کرونا یا دیابت؟ اگر بخواهیم مقایسه کنیم باید بگوییم که دیابت قاتل خاموشی است که خیلی به آن توجه شده و جدی گرفته نشده است.
ایرنا: برای رهایی از این معضل چه باید کرد؟
کوهکن: شعار امسال "2021" مصادف با روز جهانی دیابت، «دسترسی به مراقبت های دیابتی» است. این شعار به این صورت مطرح شده که «دسترسی به مراقبت دیابتی اگر امروز نه، پس چه زمانی؟». یعنی اینکه در اولین فرصت دنیا باید به این مساله برسد که برای بیماران دیابتی فضا و امکانات لازم را مهیا کند تا بیمار دیابتی دسترسی به دارو و درمان داشته باشد. فرد دیابتی باید دسترسی راحت به تغذیه سالم، فعالیت بدنی و امکانی داشته باشد که بتواند خود ارزیابی دیابتی را در منزلش انجام دهد و با دستگاه گلولکومتر خودش تست قند انجام بدهد. از همه مهمتر اینکه بیمار دیابت باید بتواند آموزش های لازم در حوزه دیابت را دریافت و حمایت روانی شود. با پیشگیری و آگاهی رسانی می توان دیابت را کم و شرایطی را فراهم کنیم که بیماران دیابتی بوانند بهتر زندگی کنند.
ایرنا: از معضلات موجود در حوزه دیابت به چه مواردی می توان اشاره کرد؟
کوهکن: یکی از معضلات ما در این حوزه این است که بیمار دیابتی مشکل خود را نمی پذیرد. یعنی وقتی از مریض می پرسیم دیابت داری، می گوید ندارم و پس از بررسی مدارک متوجه می شویم که سال ها است درگیر و در حال مصرف دارو است یا وقتی می خواهیم بیمار را مجاب به استفاده از انسولین کنیم، گاهی وقت ها با چالشی بزرگ مواجه هستیم. چراکه بیمار به این باور نرسیده که دریافت دارو و انسولین می تواند از عوارض خطرناک بیماری دیابت پیشگیری کند. در نتیجه باید جامعه دیابتی آگاهی لازم را در این زمینه دریافت کند.
ایرنا: کدام نوع دیابت ارثی است؟
کوهکن: دیابت به سه نوع اصلی تقسیم می شود. دیابت نوع یک، دو و دیابت بارداری. دیابت نوع یک بیشتر در گروه سنی کودکان شناخته شده و از همان ابتدا نیازمند دریافت انسولین هستند. دیابت نوع دو در بالغین و بزرگسالان دیده می شود. این افراد در ابتدا نیاز به دارو و درمان دارند اما اگر دیابت طولانی شود، در این افراد نیز سول های سازنده انسولین طی زمان دچار تخریب و ممکن است در بخشی از زندگی شان نیازمند انسولین شوند. نوع دیگری از دیابت، دیابت بارداری است. دیابتی که برای اولین بار طی حاملگی شناخته می شود. یعنی فردی که سابقه دیابت نداشته در طول حاملگی برای وی دیابت رخ می دهد. در این میان دیابتی ارثی است که در بزرگسالی اتفاق می افتد. اگر از خانواده فرد سوال کنیم مشخص می شویم که در نزدیکان، مثل خواهر مادر، برادر دیده می شود و دیابت بزرگسالان یا نوع دو اغلب سابقه خانوادگی دارند.
در این میان اگر مردی دچار دیابت نوع یک باشد احتمال اینکه فرزندش دچار دیابت شود حدود چهار تا 6 درصد است. اما اگر زنی مبتلا به دیابت نوع یک شود احتمال اینکه فرزندش دچار دیابت نوع یک بشود سه تا چهار درصد است. پس می بینیم برای پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع دو باید تلاش کنیم.
ایرنا: چه کسی بیشتر در معرض بیماری دیابت قرار دارد و باید غربالگری شود؟
کوهکن: افرادی که باید حتما غربالگری شوند افرادی هستند که دارای اضافه وزن و چاقی اند. سن بالای 45 سال، کسانی که دچار عوارض پرفشاری خون، کلسترول بالا، چربی خون بالا یا دارای سابقه خانوادگی مثبت دیابت هستند، افرادی که زندگی غیرفعال دارند و فعالیت بدنی و تغذیه مناسبی ندارند و خانم های دچار دیابت بارداری بیشتر در معرض دیابت هستند و نیاز به غربالگری دارند. مطالعات نشان داده خانم های دارای دیابت بارداری 10 سال بعد از آن به دیابت نوع دو مبتلا می شوند. در حالی که این افراد با انجام یک آزمایش غربالگری می توانند تشخیص دهند که در معرض دیابت هستند یا خیر و سپس با چکاب های سالیانه از دیابت جلوگیری کنند.
ایرنا: در این میان چطور می توانیم دیابت را تشخیص دهیم؟
کوهکن: با اندازه گیری قند خون. یعنی قند ناشتا بگیریم. اگر قندمان زیر 100 باشد، معمولی است و اگر قند خون روی 125 باشد، پیش دیابت و قند بالای 126 که دوبار این حالت تکرار شود، نشان دهنده دیابت فرد است. از طرفی آزمایش هموگلوبین ایوانسی (راهی برای مدیریت کنترل دیابت) هم برای تشخیص دیابت مورد استفاده قرار می گیرد. ای وان سی بیانگر قند خون فرد طی سه ماه گذشته است. اگر ای وان سی زیر 5 و 6 دهم باشد نرمال، بین 5 و 7 دهم تا 6 و چهار دهم به عنوان پیش دیابت و اگر فردی ای وان سی بالای 6.5 باشد عنوان دیابتی محسوب می شود. در واقع ما از این شاخص ها برای تشخیص و غربالگری استفاده می کنیم.
ایرنا: اگر فردی دیابتی شد باید قند را به چه عددی برساند؟
کوهکن: بیمار دیابتی باید قند ناشتای اش مابین 80 تا زیر 130 کنترل کند. قند 2 ساعته یک بیمار دیابتی باید زیر 180 باشد و ای وان سی یک فرد دیابتی البته با توجه به سن وی، شرایط جسمانی اش، بیماری زمینه ای باید سعی شود عدد ای وان سی آن زیر 7 باشد.
ایرنا: از عوارض حاد دیابت به چه مواردی می توان اشاره کرد؟
کوهکن: بیماری دیابت در مواردی امکان دارد عوارض حادی ایجاد کند. افت قند خون ممکن است فرد را به کما ببرد. البته عوارض مزمن هم دارد که در پی آن ممکن است رگ های کوچک و بزرگ بدن درگیر و فرد مستعد سکته های قلبی و مغزی، درگیری های زخمی مثل زخم پا، آسیب به اعصاب بدن از جمله پای فرد، درگیری چشم در بیماران دیابتی و درگیری کلیه که ممکن است فرد را به مرحله دیالیز بکشاند. اینها تنها بخشی از عوارض دیابت هستند اما دیابت آنقدر گسترده است که شاید باورپذیر نباشد که آلزایمر و فراموشی نیز می توان از نشانه های شایع بیماری دیابت باشد. در نتیجه لازم است بیماران دیابتی از نظر آلزایمر در سن های بالا چکاب شوند. حتی یبوست، بیماری گوارشی نیز از دیگر عوارض شایع در بیماران دیابتی است.
ایرنا: نقش بیماران دیابتی برای کنترل این بیماری چیست؟
کوهکن: بسیار مهم است که بیمار دیابتی بیماری خود را بپذیرد و آمادگی اش را برای درمان های مختلف اعلام کند. از طرفی فرد دیابتی باید تحت حمایت خانواده قرار بگیرد و خانواده یا حداقل یک نفر از اعضای خانواده به طور کامل در جریان بیماری فرد و حمایت های درمانی آن قرار بگیرد. برای مثال اگر فرد دیابتی انسولینی است کارت انسولین را به همراه داشته باشد و در واقع این کارت، شناسنامه ای برای فرد به حساب می آید که اگر ناگهان دچار کما شد دیگران با اطلاع از این موضوع بتوانند به وی کمک کنند. از طرفی پیشنهادی که به بیماران دیابتی می کنیم این است که حتما وعده های غذایی منظمی داشته باشند و برای کنترل قند خون خود باید تغذیه و رژیم غذایی مناسب با شرایط بیماری شان داشته و سالی یکبار پیش دکتر تغذیه بروند و برنامه رژیم غذایی مناسب وزن و قند خود را دریافت کنند. بحث دیگر فعالیت بدنی است. بیمار دیابتی نمی تواند کنترل قند خون خوبی داشته باشد مگر اینکه میزان فعالیت بدنی مناسبی داشته باشد. یعنی روزی نیم ساعت تا 45 دقیقه فعالیت بدنی داشته تا ضربان قلب خود را افزایش بدهند. اگر فرد مشکل قلبی دارد می تواند تحت نظر متخصص قلب و فیزیولوژیست ورزشی برنامه مناسبی جهت انجام فعالیت بدنی دریافت کند.
ایرنا: آیا بیماران دیابتی باید تا پایان عمر قرص یا انسولین مصرف کنند؟
کوهکن: در شرایط فعلی دنیا، اگر بیمار تشخیص دیابت برایش در نظر گرفته شود باید طبق نظر متخصص و شرایط پزشکی فرد دارو یا انسولین بگیرد. بسیار مهم است که فرد به صورت خودخواسته دارو یا انسولین را ناگهانی قطع نکند. کم کردن یا قطع کردن دارو انسولین باید تحت نظر پزشکی متخصص صورت بگیرد و قطع ناگهانی دارو و انسولین می تواند عوارض بدی برای فرد داشته باشد.
ایرنا: برخی از بیماران دیابتی نگران چاقی ناشی از استفاده انسولین هستند. برای حل این معضل چه راهکاری وجود دارد؟
کوهکن: فرد مبتلا به دیابت بدنش دچار کمبود است و نمی تواند انسولین کافی بسازد. برای اینکه قند از خون وارد سلول شود به کلیدی به نام انسولین نیاز دارد. اگر فردی بدنش انسولین نمی سازد ما باید از بیرون به وی قند تزریق کنیم تا در سلول سوخت و ساز اتفاق بیفتد. اما افراد مبتلا برای اینکه دچار چاقی و اضافه وزن نشوند باید روی تغذیه خود کنترل و فعالیت بدنی داشته باشند. برای اینکه عوارض دیابت اتفاق نیفتد یا به تاخیر بیفتد با کنترل و مدیریت صحیح روی قند می توانیم عوارض را به تاخیر بیندازیم. دانش و اطلاعات بیماران دیابتی را بالا ببریم تا به کمک خودشان عوارض را به حداقل برسانیم.
ایرنا: چقدر پیشگیری از درمان دیابت اهمیت دارد؟
کوهکن: با توجه به شایع بودن این بیماری و روند رو به رشد آن در جهان، پیشگیری از درمان اهمیت بیشتری دارد. با افزایش آگاهی و اطلاعات مردم درباره این بیماری می توانیم قدم های مفیدی در این راه برداریم. چراکه وقتی فردی مبتلا به دیابت می شود، نه فقط خود فرد و خانواده اش بلکه کل سیستم پزشکی نیز درگیر شده و این اتفاق هزینه های زیادی را هم به فرد و خانواده اش و هم به جامعه تحمیل می کند.
*س_برچسبها_س*