شایع‌ترین عامل نابینایی در نوجوانان

به گزارش مشرق، تنبلی چشم اختلالی است که در سنین زیر 6 سال و از زمان کودکی آغاز می شود، در این حالت چشم فرد بیمار از دید طبیعی برخوردار نیست و به دلایلی مانند عیوب انکساری، انحراف چشم و یا عدم شفافیت مسیر بینایی، دید فرد بیمار دچار اختلال می شود. یکی از نشانه‌های این بیماری، عدم وجود وضوح تصویر در چشم بیمار است که در مقابل، یک فرد بدون این اختلال، تصاویر را به صورت بهتر می‌بیند.

تنبلی چشم معمولاً از سوی والدین فرزندان شناسایی می شود و ممکن است بیماری های مسبب تنبلی چشم را به چشم وآب مراورید ربط دهند. اما وقتی این تنبلی از نوع عیوب انکساری باشد مشکلات چندین برابر می‌شود و تشخیص دادن این بیماری بسیار مشکل است.

این بیماری در صورتی که در زمان مناسب تشخیص داده شود به راحتی درمان می شود، این نوع از درمان شاید هفته ها و یا ماه ها به طور بینجامد. برای مقابله با تنبلی چشم، باید کودکان پس از به دنیا آوردن دربیمارستان ها از سوی متخصصان کودکان و بین 3 تا 4 ماهگی و در 2تا 3سالگی از سوی اپتومتریست معاینه شوند. یکی از روش های دیگر برای این مقابله می تواند استفاده از روش های نوین درمان تنبلی چشم و استفاده از عینک‌های هوشمند تنبلی چشم باشد.

به دنبال طرح مسأله اختلال تنبلی چشم و خطرناک بودن آن برای سلامتی کودکان، ما با سمانه زمانی مدیرکل بهزیستی استان تهران گفت‌وگو کردیم، مهمترین محورهای این گفت‌وگو بررسی علل تنبلی چشم و چالش‌های پیش روی بیماران، درمان تنبلی چشم، فرآیند انجام بینایی سنجی و برخی موضوعات دیگر مانند مشکلات حوزه تنبلی چشم در سازمان است که متن این گفت‌وگو را در ذیل می‌توانید بخوانید:

ابتلای یک میلیون ایرانی به تنبلی چشم در کشور

به عنوان نخستین پرسش بفرمایید براساس پژوهش‌ها آیا می‌توان تنبلی چشم را یک بیماری دانست؟

تنبلی چشم علت نابینایی و کم بینایی بیش از یک میلیون نفر از مردم کشور است. از هر 100 نفر، 3 تا 4نفر به تنبلی چشم مبتلا هستند که شایع ترین عامل نابینایی یک چشم در افراد زیر 20 سال می باشد. تنبلی چشم یک بیماری نیست؛ بلکه زاییده بیماریهای چشم نظیر عیوب انکساری (دوربینی، نزدیک بینی یا آستیکماتیسم)، انحراف چشم (لوچی) و یا عدم شفافیت مسیر بینایی (ناشی از عوامای نظیر آبا مروارید، کدورت قرنیه یا افتادگی پلک) است که در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع می تواند باعث کاهش بینایی شدید یا نا بینایی شود.

هنگامی که بینایی یکی از چشم ها خوب باشد و دیگری خوب نباشد، مغز بین دو چشم، چشم سالم را برای دیدن انتخاب می کند و در واقع مسیر ارسال تصویر از چشم بیمار به مغز را مسدود یا اصطلاحاً دید چشم بیمار را خاموش می‌کند. چنانچه چشم سالم نیز بیمار شود یا به آن آسیبی برسد، ممکن است فرد تا آخر عمر از بینایی ضعیف رنج ببرد و حسرت بسیاری از والدین کودکان دارای آسیب این است که چرا در کودکی فرزندمان معاینه و درمان نشد.

تنبلی چشم علت نابینایی و کم بینایی بیش از یک میلیون نفر از مردم کشور است. از هر 100 نفر، 3 تا 4نفر به تنبلی چشم مبتلا هستند

با توجه به اینکه گفته می شود تنبلی چشم اغلب اوقات هیچ علامتی ندارد چاره چیست؟

تنها راه پیشگیری از تنبلی چشم تشخیص به موقع عوامل ایجاد کننده آن است و از آنجایی که بسیاری ازاین عوامل برای خانواده ها ناشناخته است، کودک باید بعد از تولد در زایشگاه توسط متخصص کودکان و در 3 تا 4 ماهگی توسط متخصص معاینه شود و پس از آن از سه سالگی تا 6 سالگی، سالانه به صورت یکبار در مراکز غربالگری بررسی شود تا در صورت نیاز توسط متخصصین مجرب معاینه شود.

لزوم تشخیص تنبلی چشم در زمان مناسب

آیا تنبلی چشم به راحتی قابل درمان است؟

تنبلی چشم در صورتی که در زمان مناسب تشخیص داده شود، به راحتی قابل درمان است. نکته ای که باید به آن توجه داشت این است که تکامل دستگاه بینایی از دوره جنینی آغاز و تا حدود 8 الی 10 سالگی ادامه دارد اما حداکثر رشد آن تا 5 سالگی است. نتیجه تکامل دستگاه بینایی در این دوران دید واضح و کامل است. هر عاملی که باعث اشکال در دید یک یا هر دو چشم کودک شود رشد و تکامل دستگاه بینایی را متوقف می سازد و در نتیجه باعث کاهش میزان بینایی طفل می شود.

معنی این سخن آن است که امکان دارد چشمی که از نظر ظاهر کاملاً طبیعی است از بینایی کامل و طبیعی برخوردار نباشد. در صورتی که اشکال در دید کودک بر اثر بیماری‌های مادرزادی مانند آب مروارید، افتادگی پلک یا دیگر عیوب ساختمانی ایجاد شده باشد باید قبل از 3 ماهگی درمان شود و اگر به علت های دیگر به وجود آمده باشد، درمان قطعی و مؤثر تا قبل از 5 سالگی امکان پذیر است، به طوریکه حتی اگر چشم دچار تنبلی نیز شده باشد، بینایی به طور کامل برمی‌گردد اما هر چه تشخیص عقب بیفتد، درمان دشوارتر می‌شود و میزان بهبودی کمتر خواهد بود.

تنبلی چشم در صورتی که در زمان مناسب تشخیص داده شود، به راحتی قابل درمان است

به همین علت همه تلاش هایی که پزشکان امروزی انجام می دهند برای تشخیص به موقع و درمان مناسب آن است. در درمان تنبلی چشم هرچه سن کودک پایین تر باشد شانس درمان بیشتر و مدت درمان کوتاه تر خواهد شد.

والدین تا پایان10 سالگی پیگیری وضعیت بینایی کودک باشند

چه پیامی به والدین دارای فرزندان خردسال دارید؟

والدین در صورت تشخیص تنبلی چشم حتماً تا پایان 10 سالگی پیگیری وضعیت بینایی و تغییرات عیوب انکساری کودک باشند چرا که امکان عود تنبلی چشم وجود دارد.

استقبال والدین از طرح بینایی سنجی در سطح استان تهران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

در سال 1400 با وجود شیوع بیماری کرونا و مشکلات اجرایی موجود بر سر راه برنامه موفق به غربال بالغ بر 513455 کودک و شناسایی 872 کودک آمبلیوپ و 8124 بیمار مبتلا به سایر مشکلات دید شدیم. در سال جاری تا کنون بالغ بر 200000 کودک مورد غربال قرار گرفته اند که در مقایسه با سال‌های پیش از کرونا اُفت قابل توجهی را نشان می دهد. به طوری که در سال 1399 در سطح استان تهران بالغ بر 395 هزار کودک غربال شده و از بین آنها 1403 بیمار آمبلیوپ شناسایی شد. از این رو اقبال والدین به امر غربال کودکان می‌تواند ضامن سلامتی دید کودکان آن‌ها شود.

در سال 1400 موفق به غربال بالغ بر 513455 کودک و شناسایی 872 کودک آمبلیوپ و 8124 بیمار مبتلا به سایر مشکلات دید شدیم

هزینه‌ای که والدین برای انجام بینایی سنجی باید پرداخت کنند

آیا در فرایند انجام بینایی سنجی کودک هزینه ای بر عهده والدین است؟

در بخش غربال هزینه سرانه اجرای برنامه 10000 تومان برای هر کودک با چارت و 17000 تومان برای غربال با دستگاه می باشد. البته رقم در استانها متغیر است.

باید در نظر گرفت که برنامه در سه سطح غربالگر (نیروهای آموزش دیده توسط سازمان) که با هزینه اندکی (غربال دستگاه 17000 تومان و غربال چارت 10000 تومان) که توسط مردم پرداخت می شود و برای افراد بی بضاعت و بخش روستایی نیز این خدمت رایگان ارائه می شود و مرحله بعد یا دوم در صورت نیاز 68اپتومتر برنامه به صورت رایگان ارائه خدمت می کنند و مرحله نهایی یا سطح سوم چشم پزشکان برنامه که شامل 5 چشم پزشک متخصص در سطح استان می باشد به صورت رایگان کودکان را بررسی می‌کنند.

582 پایگاه آماده ارائه خدمات به کودکان

در انجام و اجرای طرح بینایی سنجی در سال جاری چه تمهیداتی در نظر گرفته شده است؟

در سال جاری جهت پوشش حداکثری کودکان رده سنی سه تا شش سال که بالغ بر 735000 نفر هستند با به کارگیری 2730 نیرو در بخش غربال و تشخیص در 582 پایگاه ارائه خدمات به کودکان این رده سنی هستیم. در هر مرکزی که امکان هماهنگی و حضور غربالگران در آن فراهم باشد از جمله پیش دبستانی ها، مهد های کودک، مراکز مثبت زندگی، برخی از مساجد و خانه های فرهنگ حضور خواهیم داشت.

راه های ارتباطی والدین تهرانی در صورت داشتن سئوال چگونه است؟

والدین برای اطلاع از چگونگی و سوال مرتبط با بینایی سنجی فرزندخود می توانند از طریق مراجعه به سایت سازمان بهزیستی و یا تماس با شماره های 88787198-88779356-77510067-36806889 کسب اطلاع و پاسخ سئوال خود را دریافت کنند.

والدین کودکان اقبال چندانی به حضور در مراکز غربالگری نشان نمی‌دهند

در اجرای طرح با چه چالش هایی روبرو هستید؟

اول اینکه والدین کودکان سه ساله اقبال چندانی به حضور در مراکز غربالگری نشان نمی دهند و از این رو در این بخش با موفقیت چندانی روبرو نیستیم این در حالی که هر چه سن شناسایی بیماری کمتر باشد میزان دستیابی به درمان صد درصدی بالاتر است پس اهمیت حضور این رده سنی در فرایند برنامه اهمیت بسزایی دارد.

دومین چالش اینکه والدین کودکان مبتلا با دوری از هرگونه دلهره و دغدغه روحی - روانی روند درمان کودک خود را تا پایان 10 سالگی مدیریت کنند، چرا که امکان عود مجدد گاهی وجود دارد حتی دیده شده برخی والدین در ادامه روند درمان کوتاهی کرده اند.

سومین نکته در خصوص چشم پزشکان و اپتومتر ها مطرح است که این افراد تنها می توانند پدر و مادر را درباره نحوه درمان تنبلی چشم راهنمایی کنند و مسئولیت انجام درمان اصلی بر عهده پدر و مادر است.

نکته دیگری که حائز اهمیت است اینکه برخی خانواده ها تصور می کنند از سن 3 تا 6 سالگی اگر یکبار کودک خود را بررسی و غربال نمایند کافی است که این اشتباه است توصیه این است که در هر سال تا شش سالگی غربال انجام شود.

در آخر اینکه ترس از شرایط کرونایی باعث شده خانواده ها اقبال چندانی به حضور در مراکز غربال نشان ندهند. درصورتیکه با ابزارهای یکبار مصرف و با رعایت پروتکل های بهداشتی غربال انجام میشود و جای نگرانی نیست.

ترس از شرایط کرونایی باعث شده خانواده ها اقبال چندانی به حضور در مراکز غربال نشان ندهند*حرف آخر؟

والدین، اگر کودک 6-3ساله دارید برای ارزیابی بینایی او به پایگاههای سنجش بینایی که آدرس این پایگاه‌ها در تارنمای بهزیستی استان تهران قرار دارد و یا با شماره هایی که قبلاً ذکر شد مراجعه و از سلامت دید کودکانتان مطمئن شوید.