مهدی سحابی؛ در جست‌و‌جوی زمان از دست رفته

عصر ایران؛ سروش بامداد - چندی پیش می‌خواستم به بهانه بازگشایی موزه هنرهای معاصر تهران پس از تعمیرات دوره کرونا و برپایی نمایشگاه «تکاپوی واژه» با آثار مهدی سحابی - نویسنده، مترجم، روزنامه‌نگار، نقاش، عکاس و مترجم - در آن بنویسم اما سوژه های روز چیره شد و به تأخیر افتاد و نمایشگاه هم تا پایان آذر برپا بود تا امروز دیدم زادروز اوست و بهانه ای است تا یادی کنیم.

12 سال از مرگ مهدی سحابی در سال 1388 می‌گذرد. در فضای ملتهب آن ماه‌ها حق او ادا نشد و چون در آبان و آذر نمایشگاهی از او برپا شد و امروز 16‌بهمن هم زادروز اوست جا دارد هم به زندگی او اشاره شود و هم یادی از نمایشگاه مناسبت دارد. زاده قزوین بود اما در کودکی به تهران آمدند و با این که از دبیرستان البرز در اوج دوران باشکوه دکتر مجتهدی دیپلم ریاضی گرفت دنبال رشته‌های مهندسی نرفت و در هنرکده هنرهای تزئینی دانشگاه تهران به نقاشی مشغول شد، ولی با گذشت یک سال و نیم، ادامه نداد و برای تحصیل در رشته کارگردانی سینما در سال 1346 به ایتالیا رفت.

در چینه چیتا دوره‌ای کوتاه گذراند و با با فرانچسکو رزی هم دوست شد اما پس از مدتی، سینما را هم رها کرد تا باز نقاشی بخواند. منتها در سال 1347 تحصیل در آکادمی هنرهای زیبای رم را نیز نیمه کاره رها کرد و به فرانسه رفت. در سال 1348 با یک خانم فرانسوی ازدواج کرد. حاصل این ازدواج سه پسر است به نام‌های کاوه، سهراب و کیومرث. او در سال 1351 به قصد کار در سینمای ایران، به ایران بازگشت ولی از ورود به این حرفه نا‌امید شد و سپس مدتی به روزنامه‌نگاری، بازیگری، عکاسی و کارهای مشابه پرداخت و در آخر، ادبیات، نقاشی و ترجمه را انتخاب و با تسلط به زبان های ایتالیایی، فرانسه و انگلیسی نویسندگان متفاوتی را به ایرانی‌ها معرفی کرد. چنان چیرگی یی که از پارسی به زبان دیگر هم برمی گرداند. در سال 1351 به صورت پاره وقت به استخدام کیهان در آمد و پس از طی دو سه ماه به صورت تمام وقت در آنجا مشغول به کار و روزنامه نگار شد. در سال 1357 و بعد از 64 روز اعتصاب مطبوعات به عضویت شورای سردبیری کیهان درآمد ولی سه ماه بعد به همراه 20 تن از اعضای تحریریه ناچار به ترک آنجا شد.

نخستین ترجمه او کتابی است نوشته ماریو دمیکلی به نام «نقاشی دیواری و انقلاب مکزیک» در سال 1352 و مهم‌ترین بی شک رمان حجیم «در جست و جوی زمان از دست رفته» مارسل پروست. در سال 1366 هم رمان «شرم» را ترجمه کرد که جایزه بهترین کتاب سال ایران را هم به دست آورد.

مهدی سحابی با مجلات حرفه‌ای تخصصی مانند «صنعت حمل و نقل» و «پیام امروز» نیز همکاری داشت و در سال 1373 جلدهای مجموعه داستان «چشم دوم» از محمد محمدعلی را طراحی کرد. برپایی چند دوره نمایشگاه های متعدد در ایران و جهان با مضمون صورتک‌های متعدد انسانی از دیگر فعالیت‌های او به شمار می‌روند. مهدی سحابی دست در کار ترجمه ای دیگر و دل مشغول نقاشی و درگیر خواندن بود که دل تنگ خانواده شد. پس شال و کلاه کرد و شهریور 1388 به پاریس رفت. اما نه برای ماندن که درنگ و بازگشتن و بازف خلق کردن اما این بار بی بازگشت بود و دو ماه بعد در 65 سالگی درگذشت. با این که خانواده در فرانسه زندگی می کردند و امکان تدفین او در آنجا هم بود اما چون می دانستند شیفته ایران است و هرگاه می رفت بازمی گشت این بار نیز پیکرش را برگرداندند و در قطعه هنرمندان به‌خاک سپرده شد. در نمایشگاهی که به تازگی در موزه هنرهای معاصر تهران برپا شده بود بعضی از دست نوشته های او را با فناوری های هنرمندانه چنان روی دیوار موزه انداخته بودند که انگار خود یادگار به جا گذاشته است. نقل یکی از آنها خالی از لطف نیست: «دوباره تنها شدیم. چقدر همه چیز کند و سنگین وغم ناک است. به زودی پیر می شوم. بالاخره تمام می شود. خیلی ها آمدند اتاقم. خیلی چیزها گفتند. چیز به درد بخوری نگفتند. رفتند. دیگر پیر شده اند. مفلوک و دست و پا چلفتی. هر کدام یک گوشه دنیا.»- از ترجمه کتاب «مرگ قسطی» - لویی فردینان سلین.

اگر مهدی سحابی کاری نکرده بود جز این که پس از کشف دنیای پروست ما را به شناخت هزارتوی فرم و معنای او فرابخواند کافی بود اما این یگانه کار او نبود. هم ترجمه کرد هم نوشت. هم اهل تخیل و رمان بود هم واقعیت و روزنامه نگاری. هم نقاشی کرد و هم مجسمه سازی. یک عمر کوشید تسلیم پوچی نشود و معنایی بیافریند و در 65 سالگی در حالی که چشمه خلاقیت او هنوز جوشان بود چشم از جهان بست.