نقدو بررسی دو کتاب از آیتالله سید محمدباقر صدر
کارگروه ویرایش متون دینی انجمن «ویرایش و درستنویسی» و پژوهشگاه تخصصی شهید صدر با همکاری انجمن علمی گروه علوم اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران مراسم رونمایی و نقد دو کتاب اعتقاد ما و انسان و عبادت را برگزار می کند.
این جلسه با حضور حجتالاسلام ملکزاده، مترجم کتاب اعتقاد ما؛ نرگس خسروی، مترجم کتاب انسان و عبادت؛ دکتر عبدالله نصری، عضو هیئتعلمی دانشگاه علامه طباطبایی و راضیه حقیقت، دبیر کارگروه ویرایش متون دینی برگزار خواهد شد.
ضمنا این مراسم در روزیک شنبه، 22 دی 1398 ساعت 15 تا 17 در سرای اهل قلم، خیابان انقلاب، خیابان فلسطین جنوبی، کوچه خواجهنصیر، پلاک 2 برگزار میشود. معرفی کتاب ها:
اعتقاد ما:
کتاب "اعتقاد ما" در واقع ترجمه مقدمه اعتقادی رساله عملیه استاد شهید آیتالله سید محمدباقر صدر است. وی در ابتدای رساله عملیه خود، مقدمهای اعتقادی با عنوان "موجز فی اصول الدین" در سه فصل «المرسل»، «الرسول» و «الرسال» نوشت که دارای نوآوریهای مهمی در زمینه اثبات اصول عقاید است.
استاد شهید آیتالله سید محمدباقر صدر در این مقدمه به تبیین استدلالی اصول عقاید شیعه پرداخته و در استدلالهای خود بهجای بهرهگیری از روشهای کلامی و فلسفی مرسوم، روش علمی رایج در علوم تجربی را بهکار گرفته است. خود او در توضیح معنای دلیل علمی مینویسد: «دلیل علمی هر دلیلی است که بر حس و تجربه تکیه دارد و از روش استقرایی مبتنی بر حساب احتمالات پیروی میکند.»
البته شهید صدر در فصل اثبات وجود خداوند متعال از دلیل فلسفی نیز بهره میگیرد. این دلیل او ریشه در استدلالهای دیرین فلسفی دارد، اما بهشکلی کاملا نوآورانه ارائه شده است. او با توجه به غلبه اندیشه مدرن و شیوههای پژوهشی آن بر ذهن فرهیختگان زمانه خود، در تطبیقهای این دو استدلال از مثالهایی دقیق و روزآمد در علم جدید و فلسفه مدرن استفاده میکند و در عین حال تلاش میکند مطالب برای عموم خوانندگان مفید باشد.
بهرهگیری از روش علومتجربی برای اثبات وجود خالق متعال، سابقهای کهن ندارد و اولین بار شهید آیتالله سید محمدباقر صدر با نگارش کتاب «الأسس المنطقی للاستقراء» که کتابی بدیع در ساحت شناخت است، این راه را گشود. او در این کتاب برای مشکل یقین در استقراء با بهرهگیری از روش حساب احتمالات، راهی نو پیش نهاد و سپس از منطق استقراء و روش حساب احتمالات که پایه همه علومتجربی مدرن است، برای اثبات وجود خداوند و دیگر مبانی دین استفاده کرد. ازآنجاکه کتاب «الأسس المنطقی للاستقراء» دارای انبوهی از مطالب عمیق، پیچیده و نو فلسفی و ریاضی بود و فهم آن برای عموم امکان نداشت، تا مدتها دستیابی به این ثمره اعتقادی برای عموم دینداران فراهم نشد تا اینکه علامه صدر با نگارش و انتشار رساله عملیه خود (الفتاوی الواضح) و در مقدمه آن رساله با زبانی ساده و درعینحال با بهرهگیری از همان روش علمی به اثبات اصول عقاید پرداخت.
انسان و عبادت:
کتاب "انسان و عبادت"، بخش هایی از رساله عملیه استاد شهید آیت الله سید محمدباقر صدر با نام الفتاوی الواضح است که در آن جنبه هایی از موضوع عبادت در اسلام بررسی شده است. شهید صدر این رساله را بر اساس ضرورت تحول رساله های عملیه و به هدف ارائه احکام اسلامی به مسلمان معاصر با شیوه ای جدید و به روز و متناسب با تحولات تمدنی به رشته تحریر درآورد. ازاین رو، ضمن بررسی و نقد کاستی های موجود در رساله های رایج طرحی متفاوت را برای نگارش رساله عملیه پی ریخت. شهید صدر در پایان جلد اول رساله عملیه اش که بخش عبادات شریعت اسلامی را دربر می گیرد، برای تبیین سیمای کلی عبادت در اسلام، بخش ویژه ای را در نظر گرفته و مطالب ناب و ارزشمندی را در این باره به مقلدان ارائه کرده است. شهید صدر در این بخش ابتدا به این موضوع می پردازد که چرا عبادت نیازی همیشگی برای همه انسان هاست و چه نقشی را در مسیر تمدنی انسان ایفا می کند. سپس ویژگی های کلی عبادات را تبیین می کند و از این رهگذر فهمی دقیق تر و عمیق تر از مفهوم و کارکرد عبادت را به دست می دهد تا مکلفی که می خواهد از طریق رساله عملیه به همین احکام عمل کند، دیدگاهی روشن تر داشته باشد و آگاهانه تر به عبادت بپردازد.
مطالب عمیق و نو این بخش سبب شد که بارها و به طور مجزا به چاپ برسد و به زبان های مختلف ترجمه شود. همچنین این کتاب همراه با اضافات برخی شاگردان شهید صدر با نام "نظام العبادات فی الاسلام" منتشر شد که بخش عمده آن کتاب نوشته شهید صدر نبود. نویسنده همچنین در چاپ اول رساله عملیه خود مقدمهای درباره اصل اجتهاد و تقلید و ضرورت تحول شیوه تدوین رسالههای عملیه نوشته که با توجه به نکات مهم آن و ارتباطش با موضوع، در این کتاب نیز با عنوان مقدمهای درباره اجتهاد و تقلید آورده شده است.