درباره ضیاءالدین سجادی
تهران_ایرنا_ مرداد یادآور درگذشت سیدضیاءالدین سجادی استاد دانشگاه، مترجم، مصحح و پژوهشگری است که عمده وقت خود را در پرداختن به زبان فارسی گذراند.
سیدضیاءالدین سجادی در 1299 در مشهد و در خانوادهای مذهبی به دنیا آمد. پدرش حاج سیدمصطفی سرابی خراسانی اهل شعر و ادب و از جمله فضلای مشهد و شاگرد ادیب نیشابوری بود. با وجود همه اینها او برای ادامه تحصیلاتش در دانشگاه در 1321 خورشیدی از مشهد به تهران آمد و در رشته زبان و ادبیات فارسی مشغول به تحصیل شد. در آن زمان اساتید برجستهای در دانشگاه تهران حضور داشتند که از آن جمله میتوان به ملکالشعرای بهار، بدیعالزمان فروزانفر، جلالالدین همایی، احمد بهمنیار و... اشاره کرد.
او که علاقه خاصی به خاقانی شروانی و اشعارش داشت، برای رساله دکتری خود این موضوع را دستمایه نگارشش قرار داد و بعدها هم به بررسی و تفحص در آثار و اشعار خاقانی پرداخت. علاقه اش به معلمی و تدریس او را بر آن داشت از 1344 خورشیدی در دانشسرای عالی و دانشگاه تهران مشغول به تدریس شود و بعدها هم در تربیت معلم، دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه فردوسی مشهد به کار تدریس پرداخت.
موفقیتها
سجادی در 26 شهریور 1381 به عنوان یکی از مفاخر فرهنگی ایران معرفی شد. او در 65 کنگره و مجمع و مجلس علمی و ادبی به سخنرانی پرداخت که بیشترشان در مجموعه سخنرانیها و مقالات آن کنگرهها و مجامع به چاپ رسیده است. از جمله این مجامع، کنگرههای تحقیقات ایرانی، کنگره بزرگداشت فردوسی، حافظ، بیهقی، ناصرخسرو، کنگره ایرانشناسان، کنگره جهانی سعدی و حافظ، نشستهای بحث درباره زبان و ادبیات فارسی، کنگره بزرگداشت سیبویه، کنگره جهانی نظامی گنجوی، کنگره جهانی خواجوی کرمانی و کنگره جهانی خاورشناسان بود. سجادی عضو انجمن ایرانی فلسفه و علوم انسانی، انجمن استادان زبان و ادبیات فارسی و کنگره تحقیقات ایرانی نیز بود.(1)
آثار و تالیفات:
از آثار و تالیفات این ادیب میتوان به دیوان خاقانی شروانی (با مقدمه و تصحیح و تعلیقات)؛ مجموعه نامههای خاقانی شروانی (با مقدمه و تصحیح و تعلیقات)؛ مثنوی ختمالغرائب خاقانی (با مقدمه و تصحیح و شرح)؛ شرح قصیده مسیحیت از شمسالدین لاهیجانی (با مقدمه و تصحیح و شرح)؛ حواشی دکتر محمد معین بر اشعار خاقانی (با سه مقاله و توضیحات)؛ مثنویهای قضا و قدر (تصیح و شرح مثنوی سلیم تهرانی)؛ مفتاحالکنوز (رضا قلیخان هدایت، با مقدمه و تصحیح و شرح)؛ یک دوره کتاب فارسی و دستور و تاریخ ادبیات دبیرستانی؛ شرح حال شاعران در کارنامه بزرگان ایران؛ شرح حال شاعران در فرهنگ امیرکبیر؛ گزیده اشعار خاقانی (با شرح و تفضیل کامل)؛ در مکتب استاد (گفتارهایی درباره زبان و ادبیات فارسی)؛ گزیده اشعار سنایی (با مقدمه و توضیحات)؛ رساله تحقیق در اشعار و امثال فارسی تاریخ بیهقی؛ سخنان گزیده درباره فردوسی و شاهنامه؛ کوی سرخاب تبریز و مقبرهالشعرا؛ مباحث لغوی و دستوری فرهنگ جامع لغات و تعبیرات و اعلام با شرح اشعار خاقانی شروانی؛ اشعار معروف و گویندگان آنها با شرح و تحقیق؛ قصه حیبنیقظان و سلامان و ابسال اشاره کرد.
کتاب "قصه حیبنیقظان و سلامان و ابسال" محصول پژوهشی تطبیقی است در دو قصه کهن، قصه حی بن یقظان و قصه سلامان و ابسال، به روایت راویان بزرگ آن در زبان و ادب فارسی و عربی و جامعترین تحقیق به زبان فارسی است که درباره اصل و مأخذ 2 قصه و تجزیه و تحلیل و تأویل آنها و نیز تطبیق اجزای مختلف و قصههای فرعی با سایر داستانها و روایات ملل و اقوام انجام یافته است. ضیاءالدین سجادی خود گفته است که موضوع اصلی این تألیف تحقیق و بحث درباره قصه سلامان و ابسال است؛ قصهای رمزی و تمثیلی، فلسفی و عرفانی که ریشه یونانی دارد و بعضی همانندی نیز برای آن از داستانهای قبایل عرب نقل کردهاند. ولی به سبب همانندی و همبستگی این 2 داستان ناچاریم به قص حیبن یقظان نیز بپردازیم: قصهای تمثیلی و عرفانی و بسیار پیچیده و رمزی که نخستین بار ابن سینا آن را نوشته است.(2)
به جز آنچه ذکر شد، مرحوم سجادی بر چاپ کتابهایی نظارت میکرد یا مقدمه، حواشی و توضیحات بر آنها مینوشت که میتوان از چاپ دوم «تاریخ ادبیات ایران»(تالیف جلاجالدین همایی)؛ جشننامه مدرس رضوی؛ مقدمه بر رباعیات خیام؛ تاریخ ادبی ایران از صفویه تا عصر حاضر (نوشته ادوارد براون، ترجمه دکتر بهرام مقدادی)؛ مقدمه و توضیحات و حواشی بر تاریخ ادبیات عرب (نوشته نیکلسون، ترجمه کیواندخت کیوانی) نام برد.
"سید ضیاءالدین سجادی" استاد دانشگاه تهران در مقدمه کتاب "منتخب اشعار اعتماد" اثر سیداحمد اعتمادالاسلام درباره ایشان چنین میگوید: "من او را از روی آثارش شناختم و دانستم که مردی بوده است طالب علم و اهل فضل و صاحب ذوق و متدین و با همه دیانت و تقوی مردی روشندل و تجددخواه بوده، به همه آداب و مراسم دینداری عمل میکرده و راه و رسم تجدد و زندگانی نوین آنروز را نیز طرفدار بوده است. در انواع شعر طبعآزمایی نموده و در غزل و قصیده و مثنوی و رباعی وارد شده و نمودارهایی بهدست داده است".(3) در ضمن از او بیش از 170 مقاله در موضوعات ادبی، علمی، تاریخی، مذهبی، در مجلات و نشریات معتبر و دانشنامهها منتشر شده، از جمله: راهنمای کتاب، یغما، سخن، رادیو ایران، آینده، مجلات دانشکدههای ادبیات دانشگاه تهران، دانشگاه تربیت معلم، دانشسرای عالی، دانشنامه ایران و اسلام و دانشنامه جهان اسلام، مجموعه مقالات حافظ شناسی و نشریات دیگر.(4)
پینوشت:
1- زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم سیدضیاءالدین سجادی، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
2- حی بن یقظان و سلامان و ابسال، نویسنده سیدضیاءالدین سجادی
3- اعتمادالاسلام، سیداحمد (1335) منتخب اشعار اعتماد، خراسان: شرکت چاپخانه خراسان، صص، ص 8.
4- محمد حمید، یزدانپرست لاریجانی؛ (1385)، نامه ایران (مجموعه مقالهها، سرودهها و مطالب ایرانشناسی) جلد سوم، تهران: اطلاعات، چاپ اول.
*س_برچسبها_س*
