دیپلماسی در باکو؛ سناریوی تنشی که شکست خورد

به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، حسین امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه دیروز به منظور گفت‌وگو و تبادل نظر در خصوص راه‌های گسترش مناسبات دو جانبه و همچنین تحولات منطقه‌ای با مقامات عالیرتبه جمهوری آذربایجان، در راس هیئتی به باکو پایتخت این کشور شد.

سعید خطیب زاده سخنگوی دستگاه دیپلماسی کشورمان نیز در نشست خبری این هفته خود از سفر رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان به باکو خبر داده بود و گفت که موضوع سفر پیگیری توافقات دو جانبه است.

این نخستین سفر امیرعبداللهیان به باکو بعد از تصدی وزارت امور خارجه است. امیرعبداللهیان و جیحون بایرام اف وزیر خارجه جمهوری آذربایجان در حاشیه نشست سازمان همکاری اسلامی در اسلام آباد با یکدیگر دیدار و گفت‌وگو کرده بودند.

وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان در این دیدار دعوت از وزیر امورخارجه کشورمان برای سفر به باکو را تجدید کرد. وزرای خارجه جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان در این دیدار از روند رو به رشد روابط ابراز خرسندی کردند.

این دو وزیر خارجه در حاشیه نشست سران اکو در عشق آباد هم با یکدیگر دیدار کردند. وزیر امور خارجه کشورمان نیز دیدارش با همتای آذربایجانی در عشق آباد را مثبت و دوستانه خواند و با بیان این‌که دو کشور و دو ملت فراتر از همسایگی خویشاوند هستند، اعلام کرد: به توسعه مناسبات با همسایگان ادامه خواهیم داد.

وزیر امور خارجه کشورمان در بدو ورود به باکو در جمع خبرنگاران گفت که دیدار‌های سطح بالایی را با مقامات جمهوری آذربایجان خواهیم داشت و خوشحالیم روابط دو کشور رو به رشد و توسعه و تحکیم است. ایده‌های متنوعی را برای توسعه هر چه بیشتر همکاری‌ها در جریان این سفر به همراه دارم که در دیدار با رئیس جمهور آذربایجان این ایده‌ها مطرح خواهد شد.

امیرعبداللهیان یادآور شد در سه ماه گذشته با همتای خودم وزیر خارجه جمهوری آذربایجان تماس‌های زیادی داشتیم و حداقل دو یا سه دیدار حضوری در نیویورک، عشق آباد و اسلام آباد انجام شد و در خصوص چارچوب‌های خوبی برای توسعه همکاری‌ها توافق کردیم که ان شاءالله در جریان این سفر این چارچوب‌ها را در ملاقات با رئیس جمهوری آذربایجان نهایی خواهیم کرد و پس از آن شاهد رفت و آمد هر چه بیشتر هیئت‌های اقتصادی، بازرگانی و فرهنگی دو کشور به پایتخت‌ها و سایر مراکز خواهیم بود.

در اولین قرار دیپلماتیک در باکو؛ وزیر امور خارجه کشورمان با الهام علی‌اف رئیس جمهور جمهوری آذربایجان دیدار و رایزنی کرد. امیرعبداللهیان در این دیدار با اشاره به دیدار اخیر حجت‌الاسلام و المسلمین سید ابراهیم رئیسی رئیس جمهور کشورمان با الهام علی اف در ترکمنستان گفت رئیس جمهور در دیدار اخیری که در عشق آباد با هم داشتید از جنابعالی برای سفر به تهران دعوت کرد و از من خواستند دعوت مجدد ایشان از جنابعالی را مجددا تکرار کنم. خوشبختانه ملاقات دو رئیس جمهور نقطه عطف و تحول جدیدی در روابط دو کشور دوست و برادر جمهوری اسلامی ایران و آذربایجان است.

الهام علی‌اف هم در این دیدار با اشاره به اینکه در دیدار ماه گذشته‌اش با رئیس جمهور ایران در عشق آباد بار دیگر بر دوستی و برادری ایران و جمهوری آذربایجان بار دیگر تایید شده، تصریح کرد: دستور کار همکاری دوجانبه ایران و آذربایجان گسترده‌تر است و اطمینان دارم که این همکاری فی‌مابین نتایج خوبی خواهد داشت.

این سخن امیرعبداللهیان و علی‌اف یعنی روابط ایران و جمهوری آذربایجان به عالی‌رتبه‌ترین سطح خود رسیده و همین موضوع یعنی شکستی دیگر برای سناریوی تنش در منطقه و به خصوص درگیری میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان.

محسن پاک آیین کارشناس ارشد مسائل بین الملل سیاست دولت سیزدهم در حوزه تنش‌زدایی را قابل تقدیر دانست و گفت بحث تنش زدایی دقیقا در چارچوب تقویت روابط با همسایگان قابل تحلیل است و دولت سیزدهم عزم خود را برای تقویت روابط با همسایگان در عمل نشان داده است؛ حتی اگر تحریم‌های ظالمانه هم لغو شود باید همکاری با کشور‌های همسایه به خصوص در حوزه اوراسیا و اعضای سازمان همکاری شانگ‌های را دنبال کنیم. ما باید یک نگاه راهبردی به همکاری با کشور‌های همسایه داشته باشیم تا بتوانیم ظرفیت‌های موجود در منطقه در حوزه‌های مختلف تجارت، انرژی، ترانزیت، کشاورزی و گردشگری را شناسایی و عملیاتی کنیم.

پاک‌آیین، تنش لفظی بین ایران و جمهوری آذربایجان در ماه‌های ابتدایی دولت سیزدهم را یادآور شد و گفت که خوشبختانه با رویکرد سازنده دولت سیزدهم و همچنین دولت جمهوری آذربایجان، این اختلافات خیلی سریع کاهش پیدا کرد و ظرفیت‌های همکاری تقویت شد. در حاشیه اجلاس اخیر سازمان همکاری اقتصادی اکو، شاهد امضای قرارداد سواپ صادرات گاز از ترکمنستان به آذربایجان با وساطت ایران بودیم که گامی رو به جلو برای کاهش اختلافات بود. با برخی از کشور‌های آسیای مرکزی، تنش‌هایی داشتیم که خوشبختانه کاهش پیدا کرده است، این رویه را با حفظ عزت، اقتدار و احترام متقابل و همچنین احترام به تمامیت ارضی کشور‌ها و مخالفت با تغییر مرز‌ها و تغییر ژئوپلیتیک منطقه باید ادامه دهیم. ما می‌توانیم با کشور‌های همسایه ارتباطات دقیقی داشته باشیم و در این راستا، ترکیه را نباید فراموش کنیم و آنکارا از دوستان خوب ما است و کماکان می‌توانیم رابطه نزدیکی را با این کشور همسایه داشته باشیم.

در ماه های گذشته تنش بین جمهوری آذربایجان و ایران به دلیل اقدامات باکو از جمله بستن راه ترانزیتی جنوب به شمال ارمنستان که بخشی از آن از خاک جمهوری آذربایجان عبور می‌کند، وضع عوارض 380 دلاری، بازداشت دو راننده ایرانی، برگزاری رزمایش در دریای خزر با حضور کشور‌های خارجی که خلاف کنوانسیون خزر است و همچنین اظهارات ضدایرانی علی‌اف که منجر به برگزاری رزمایش ایران در مرز‌های شمالی خود شد، افزایش یافته بود، اما با آزادی رانندگان زندانی و نیز ممنوعیت تردد به قره‌باغ از طریق لاچین از سوی ایران این تنش‌ها تا حدودی فروکش کرد.

پاک آیین گفت: چنانچه مبنای دولت سیزدهم افزایش همکاری‌ها و کاهش رقابت‌ها باشد، منافع جمهوری اسلامی و همه کشور‌هایی که با ایران همکاری می‌کنند تامین خواهد شد، زیرا وضعیت جهان امروز به شکلی است که کشور‌هایی که باهم رقابت غیرسازنده دارند، ضرر خواهند کرد؛ لذا در چارچوب همکاری و دوستی، منافع تمام کشور‌ها تامین می‌شود و جمهوری اسلامی ایران هم خوشبختانه دست دوستی خودش را به سوی کشور‌های همسایه دراز کرده و دست‌های آن‌ها را برای تقویت همکاری‌ها می‌فشارد.

همانطور که به آن اشاره شد، سفر رئیس دستگاه دیپلماسی به باکو بعد از آن انجام می‌شود که چندی پیش شاهد تنشی میان ایران و جمهوری آذربایجان بودیم. پس از درگیری‌های سال گذشته در قره‌باغ و به واسطه ایفای نقش مخرب برخی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، روابط دو کشور تحت تاثیر برخی سوء تفاهم‌ها قرار گرفته و تنش‌های کلامی به واسطه پاره‌ای اظهارنظر‌ها بالا رفته بود. به بیان کارشناسان رفت و آمد های دیپلماتیک میان دو کشور نشان می‌دهد که تیر دشمنان دو ملت به سنگ خورده و دو کشور در حال بازگشت به مسیر قبلی خود و توسعه روابط گرم و تاریخی میان تهران - باکو هستند.

حسن هانی زاده کارشناس مسائل منطقه معتقد اسنت به طور طبیعی رژیم صهیونیستی که در ایجاد سوء تفاهم‌های اخیر میان ایران و آذربایجان نقش محوری داشت از این سفر ناخشنود است، چراکه تمام تلاش‌های چند سال اخیر خود در راستای جدایی دو همسایه را تا حدود زیادی بر باد رفته می‌بیند. این رژیم طی سال‌های گذشته در تلاش بوده تا ضمن ایجاد جای پایی محکم در این کشور، اولا از عمق نفوذ سیاسی و معنوی ایران در میان ملت آذربایجان بکاهد و ثانیا این کشور را به کشوری متخاصم علیه ایران تبدیل کند، غافل از اینکه ریشه‌های در هم تنیده فرهنگی و اعتقادی دو کشور به این آسانی قابل از هم گسستن نیست و مسئولان عالی تهران و آذربایجان نیز هوشمندتر از آن هستند که در دام‌های این‌چنینی گرفتار شوند.

به گفته هانی زاده سفر وزیر خارجه کشورمان به آذربایجان می‌تواند آغازی مهم و قابل توجه در مسیر ترمیم فضای موجود میان دو کشور باشد و زنگ خطر را برای شیاطینی که تمام تلاش خود را برای بر هم زدن مناسبات تهران - باکو بکار بسته‌اند به صدا درآورد.