رویش امید برای حفاظت بهتر از خاک در قزوین
قزوین - ایرنا - گسترش قابل توجه طرحهای آبخیزداری و افزایش چشمگیر کشاورزی حفاظتی در کنار اجرای قانون حفاظت از خاک طی یکسال اخیر امیدهای زیادی را برای حفظ و صیانت بهتر از خاک، این منبع ارزشمند خدادادی در استان قزوین ایجاد کرده است.
به گزارش ایرنا، پنجم دسامبر برابر با پانزدهم آذر ماه مصادف با روز جهانی خاک است، روزی که برای توجه بیشتر جهانیان به حفظ و حراست از این ماده ارزشمند و حیاتی و اتخاد سیاست ها و برنامه هایی برای رفع چالش های پیش روی آن نام گذاری شده است.
بی شک بدون وجود خاک تصور ادامه حیات در زمین ممکن نیست و درک همین موضوع برای دانستن اهمیت و جایگاه این ماده ارزشمند خدادادی کافی است.
بستر و محیط رشد گیاهان، کمک به تامین و تصفیه آب، زیستگاه ارگانیسم ها و اصلاح و تعدیل کننده دما و آب و هوا از وظایف و کارکردهای مهم و اساسی خاک به شمار می روند.
جدا از مسایلی چون نقش اکوسیستمی خاک، کمک به حفظ آب و چرخه آن، تبادل اکسیژن و گازها، تنظیم چرخه کربن و تامین نیاز انسان در تامین مواد خام در صنایع مختلف مانند مسکن و راه سازی، خاک مهم ترین منبع به منظور تهیه غذا برای انسان هاست و در صورتی که قابلیت کشت آن مورد تهدید قرار بگیرد حیات در این کره خاکی نیز به خطر می افتد، پس بیراه نیست که بگوییم زندگی و حیات انسان با خاک گره خورده است.
با رشد روزافزون جمعیت در قرن بیستم و گسترش چشم گیر بهره برداری از خاک و استفاده ناصحیح از آن موجب تخریب و فرسایش بخشی از این منبع ارزشمند شده که ادامه این روند می تواند اثرات منفی در محیط زیست و طبیعت گذاشته و قابلیت های کشاورزی در اراضی را نیز کمرنگ کند و همین خطرات موجب شده تا دولت ها از طریق اجرای برنامه هایی در حوزه های کشاورزی، آبخیزداری و محیط زیست برای حفاظت از منابع خاک بکوشند.
در دولت یازدهم و دوازدهم فعالیت های گسترده ای در حوزه حفاظت از خاک در استان قزوین به انجام رسیده که از جمله آن ها باید به افزایش قابل توجه اعتبارات آبخیزداری و آبخوان داری و عملیات بیولوژیکی تثبیت خاک و رشد قابل توجه کشاورزی بی خاکورزی و کم خاکورزی یاد کرد که در این گزارش به آنها اشاره شده است.
همچنین اجرای قانون حفاظت از خاک و حساسیت بیشتر به این حوزه از سوی دستگاه های ذیربط به ویژه حفاظت محیط زیست نیز به ظرفیتی برای صیانت بهتر از این منبع خدادادی در استان قزوین تبدیل شده است.
اجرای طرح های حفاظت از خاک در 35 هزار هکتار از اراضی ملی قزوین
اعتبارات حوزه آبخیزداری در قزوین با هدف اجرای طرح هایی به منظور صیانت از منابع آب و خاک این استان سال گذشته 93 درصد رشد یافت
فعالان حوزه آب و خاک، محیط زیست و کشاورزی همگی بر نقش پررنگ طرح های آبخیزداری در حفاظت و صیانت از منابع آب و خاک و تقویت آن واقف هستند.
این طرح ها به دلیل اجرا در مناطق دوردست از زندگی انسان ها اگرچه آنچنان که باید در پیش چشم افراد جامعه محسوس نبوده و دیده نمی شوند اما اثرات آنها در کمک به حفظ آب و خاک و در زندگی ما بسیار محسوس و قابل لمس هستند.
طرح های آبخیزداری با اجرای برنامه های بیولوژیکی همچون کاشت گونه های گیاهی و عملیات مکانیکی مانند اجرای بندها کمک بزرگی به تثبیت و تقویت خاک و جلوگیری از فرسایش آن می کند.
علی اکبر اسدالهی مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قزوین در همین خصوص در گفت و گو با ایرنا اظهار داشت: یکی از اهداف مهم ما از اجرای طرح های آبخیزداری، کنترل و پیشگیری از فرسایش و رسوب خاک و حفاظت از آن است.
وی با بیان اینکه تشکیل یک سانتیمتر خاک به صدها سال زمان نیاز دارد، افزود: تخریب و از بین بردن خاک تقریبا راه جبران و برگشتی به همراه ندارد و اگر مواردی چون فرسایش خاک پیشگیری نکنیم در آینده نزدیک با چالش های زیادی در حوزه محیط زیست و امنیت غذایی روبرو خواهیم شد.
این مسوول، میزان فرسایش خاک در استان قزوین را سالانه به طور میانگین بین 13 تا 14 تن در هر هکتار عنوان کرد و گفت: با بهره برداری مناسب از خاک، تقویت طرح های بیولوژیکی و مکانیکی آبخیزداری و اصلاح برخی روش های کشاورزی می توان این تهدید و آسیب را کاهش داد که بخش اول آن شامل آبخیزداری با جدیت از سوی اداره کل منابع طبیعی قزوین پیگیری می شود.
وی اظهار داشت: البته برای حفاظت شایسته از منابع آب و خاک باید یک مدیریت جامع را در این خصوص شاهد باشیم چرا که این موضوع مهم یک مساله فرادستگاهی و حتی عام است که پیشبرد اهداف در آن به جز مشارکت دستگاه های مختلف از جمله جهاد کشاورزی، منابع طبیعی، آب منطقه ای و حفاظت محیط زیست، استانداری و شهرداری ها نیازمند همراهی بهره برداران و مردم نیز هست.
اسدالهی گفت: نباید برای حفاظت از آب و خاک فقط از دولت انتظار داشت بلکه باید اعضای جامعه به ویژه بهره برداران نیز در صیانت از این منابع خدادادی که حفظ آنها برای تداوم زندگی بشر ضروری است، مشارکت جدی داشته باشند.
این مسوول، فعالیت های سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور و ادارات تابعه استانی در حوزه حفاظت از خاک را شامل برنامه ها و فعالیت های مکانیکی و بیولوژیکی برشمرد و افزود: فعالیت های مکانیکی شامل ایجاد سازه ها از جمله بندهای رسوب گیر و عملیات بیولوژیکی نیز شامل کشت گیاهان برای تثبیت و تقویت خاک است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری قزوین با بیان اینکه در سال های اخیر اعتبارات حوزه آبخیزداری با رشد چشم گیری روبرو شده به طوری که سال گذشته شاهد رشد 93 درصدی اعتبارات این بخش در استان بودیم، افزود: پارسال از محل اعتبارات صندوق توسعه ملی 350 میلیارد ریال به این حوزه در استان تخصیص یافت و امسال نیز 160 میلیارد ریال برای این حوزه درنظر گرفته شده است.
وی با بیان اینکه در 2 سال گذشته عملیات مکانیکی و سازه ای آبخیزداری در سطح 40 هزار متر مکعب از اراضی ملی استان قزوین به انجام رسیده است، افزود: این طرح ها 30 هزار هکتار از اراضی ملی استان را تحت پوشش قرار داده است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قزوین، کنترل سیلاب ها که می توانند حجم زیادی از خاک را دچار فرسایش و تخریب کنند را نیز از مزایای اجرای طرح های آبخیزداری برشمرد و افزود: کنترل روان آب ها در سطح هزار هکتار از اراضی ملی از طریق ایجاد هلالی در خاک اراضی بیابانی از دیگر فعالیت های اداره کل منابع طبیعی برای حفاظت از منابع آب و خاک در سال جاری بوده است.
اسدالهی به نقش طرح های بیابانزدایی در تثبیت و جلوگیری از فرسایش خاک و حفاظت از آن اشاره کرد و گفت: امسال عملیات بیابان زدایی از طریق نهال کاری گونه های مقاوم در سطح 700 هکتار از اراضی ملی استان با کاشت 130 هزار اصله نهال دنبال و پیگیری شده و همچنین طی یکسال گذشته شاهد اجرای عملیات تثبیت شن های روان در 400 هکتار از اراضی بیابانی جنوب استان قزوین بوده ایم.
این مسوول، دولت تدبیر و امید را پیشگام در اجرای برنامه های حفاظت از خاک از طریق آبخیزداری و مقابله با بیابانزدایی دانست و گفت: بیش از 40 درصد طرح های بیابانزدایی از طریق کشت نهال از ابتدا تاکنون در استان قزوین مربوط به دولت یازدهم و دوازدهم بوده و در هفت سال گذشته بیش از پنج هزار هکتار نهال کاری در اراضی بیابانی استان انجام شده است.
وی یادآور شد: البته سطح عملیات مقابله با بیابانی شدن اراضی استان قزوین از طریق مدیریت چرای دام و قرق به 50 هزار هکتار می رسد که این موضوع نیز به شکل غیرمستقیم در حفاظت از خاک موثر است.
اسدالهی با اشاره به تصویب قانون حفاظت از خاک، اظهار امیدواری کرد با اجرای دقیق این قانون از سوی دستگاه های ذیربط تهدیدات و مخاطرات این حوزه در استان و کشور به حداقل رسیده و از بین برود.
کشت بی خاکورزی و کم خاکورزی در 73 هزار هکتار از اراضی کشاورزی قزوین
استفاده از کود سبز در سطح هزار و 500 هکتار و کشت 18 هزار هکتار از مزارع گندم به روش کم خاک ورزی از فعالیت های مهم کشاورزی انجام شده برای حفاظت از خاک طی سال جاری در قزوین بوده است.
باید اذعان کرد بخشی از فرسایش و تخریب خاک بر اثر بهره برداری نامناسب از آن در حین فعالیت های کشاورزی رقم می خورد.
با رشد علم و فناوری و ساخت تجهیزات و ادوات جدید راهکارهایی برای حفاظت بهتر از خاک در حین زراعت پدیده آمده که از جمله آنها باید به کشاورزی حفاظتی (بی خاکورزی و کم خاک ورزی) اشاره کرد.
این روش ها کمک می کنند تا جلوی فرسایش خاک گرفته شده و مواد آلی آن نیز باقی بماند و همچنین خاک بتواند قابلیت کشاورزی خود را برای سال های آتی حفظ کند.
احمد مستخدمی مدیر امور فنی و مهندسی و آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی قزوین در گفت و گو با ایرنا اظهار داشت: به دلیل شرایط اقلیمی که کشور ما در آن قرار دارد شرایط شکننده ای در حوزه آب و خاک داریم و آسیب پذیری این منابع ارزشمند و حیاتی در سرزمین ما نسبت به دیگر نقاط کره خاکی بیشتر است بنابراین چنین شرایطی ایجاب می کند تا برنامه های جدی برای حفاظت از این منابع داشته باشیم.
این مسوول با بیان اینکه کشت های حفاظتی یا بی خاکورزی و کم خاکورزی در استان قزوین امسال به بیش از 73 هزار هکتار رسیده است که این رقم در سال قبل 60 هزار هکتار بود، گفت: در این شیوه از کشت بوسیله استفاده از تجهیزات مدرن کشاورزی، بقایای گیاهان در خاک باقی مانده و بذور مورد نظر در اراضی شخم نخورده کشت میشوند و به این ترتیب حفاظت از خاک های کشاورزی در بهترین شرایط محقق می شود.
مستخدمی همچنین گفت: یکی از روش های کشاورزی که در آن مراقبت از خاک بسیار بالاست کشت های مستقیم بدون خاکورزی است که امسال در سطح حدود سه هزار هکتار از اراضی کشاورزی استان انجام شده است.
وی با بیان اینکه افزایش رطوبت خاک، کمک به کاهش فرسایش خاک و افزایش ماده آلی آن از جمله مزایای استفاده از روش کشت مستقیم یا بی خاکورزی و همچنین کم خاکورزی به شمار می رود، گفت: توسعه اجرای طرح کم خاکورزی در حوزه کشت گندم آبی در سطح 18 هزار هکتار در استان گام بلندی در راستای حفاظت از خاک های کشاورزی استان قزوین بوده که در سال زراعی جاری عملیاتی شده است.
این مسوول با اشاره به کشت بی خاکورزی حبوبات برای نخستین بار در استان قزوین در سطح حدود 700 هکتار، افزود: عملیات افزایش ماده آلی و ترمیم بافت خاک با اجرای طرح کشت مخلوط بقولات (گیاهانی مانند لوبیا، عدس، ماش، باقلا و ماش) و غلات در سطح هزار هکتار را نیز باید از زمره فعالیت های مهم جهاد کشاورزی در حوزه صیانت از خاک دانست.
اجرای تناوب زراعی مطابق با الگوی کشت با استفاده از بقولات پاییزه در سطح کشت پنج هزار هکتار و اجرای طرح زراعت - باغ در سطح 2 هزار هکتار در کنار اجرای طرح مدیریت تلفیقی تغذیه ای باغات استان با حفظ ساختار فیزیکی و شیمیایی خاک در سطح 1500 هکتار از دیگر فعالیت های جهاد کشاورزی در حوزه حفاظت خاک بوده است.
مدیر امور فنی و مهندسی و آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی قزوین گفت: امسال همچنین استفاده از کود سبز یا کشت محصولات پوششی در سطح هزار و 500 هکتار از مزارع استان قزوین به انجام رسیده است. این مسوول همچنین اظهار داشت: تناسب اراضی و بررسی تاثیر آلاینده های حاصل از پساب های شهری و صنعتی بر روی خاک در اراضی آبیاری شده نیز به طور مستمر در دستور کار اداره امور فنی و مهندسی و آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی قرار دارد.
قانون حفاظت از خاک با جدیت در قزوین اجرا میشود
اطلس آلودگی های خاک در قزوین برای مقابله با آلایندگی ها در این حوزه باید با استفاده از ظرفیت های قانون حفاظت از خاک در شورای پژوهش استان تصویب و تهیه شود
فعالیت های آبخیزداری و کشاورزی به روش های جدید از جمله حفاظتی بخشی از راهکارها و برنامه های حفاظت و صیانت از خاک به شمار می رود.
اگر قانون جامع و مناسبی برای حفاظت از خاک و برخورد با عاملان تخریب آن وجود نداشته باشد بدون شک فعالیت هایی از قبیل آبخیزداری و کشاورزی حفاظتی نمی توانند آنطور که باید در حفاظت از خاک موثر واقع شوند.
قانون حفاظت از خاک سال گذشته در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و با ابلاغ آن به دولت اجرا آن عملیاتی شد، از آن زمان تاکنون این قانون به ظرفیتی جدید برای اداره کل حفاظت محیط زیست قزوین برای حفاظت بهتر از خاک در استان در مقابل آلایندگی ها تبدیل شده است.
عبدالحسین مظفری معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست قزوین نیز در گفت و گو با ایرنا اظهار داشت: قانون حفاظت از خاک سال گذشته در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید که اجرای آن گام مهمی در راستای صیانت این ماده ارزشمند دارد.
وی با بیان اینکه در این قانون وظایف هرکدام از دستگاه ها در قبال صیانت از خاک پیش بینی و معین شده است و برخی وظایف در این حوزه نیز به شکل مشترک باید پیگیری و انجام شود که در این قانون به آنها اشاره شده است، افزود: این قانون با حساسیت اداره کل حفاظت محیط زیست با جدیت در قزوین اجرا می شود البته منتظر ابلاغ آئین نامه های شیوه اجرای این قانون در بخش هایی که هنوز عملیاتی نشده هستیم و امیدواریم با اجرایی کردن آنها شاهد حذف همه منابع آلوده کننده خاک در استان باشیم.
این مسوول اظهار داشت: در این قانون جرائم کیفری برای آلوده کنندگان خاک پیش بینی شده و اگر مورد آلودگی پرخطر باشد با اعلام وزارت جهاد کشاورزی یا سازمان حفاظت محیط زیست بلافاصله باید آلایندگی مورد نظر متوقف شده و شخصیت حقیقی یا حقوقی متخلف باید پس از طرح پرونده در دستگاه قضا خسارت و جریمه بپردازد و اگر نیز مورد غیراضطراری باشد واحد در مدت زمانی مشخص ملزم به رفع و قطع آلودگی می شود در غیر این صورت پرونده تخلف در دستگاه قضا تشکیل و باید خسارات وارد شده پرداخت شود.
مظفری به خطرات آلودگی خاک برای انسان ها و سایر جانداران اشاره کرد و گفت: آلودگی خاک می تواند کیفیت و قابلیت کشاورزی آنرا از بین برده و یا باعث آلوده شدن ریشه گیاهان و تولید محصولات ناسالم شده و می تواند سلامت و جان ما را به خطر بیاندازد.
وی با بیان اینکه در حال حاضر مشکل حادی در حوزه آلایندگی خاک در استان قزوین نداریم، افزود: فرسایش و فرونشست خاک در برخی مناطق، کشت نایلونی در بعضی مزارع شهرستان ها، دفن غیربهداشتی پسماندها و یا رهاسازی آنها در برخی نقاط از عمده موارد آلودگی و آسیب به خاک در استان به شمار می رود که اداره کل حفاظت محیط زیست تلاش کرده تا عوامل ایجاد و انجام آنها را شناسایی و از ادامه این روند جلوگیری کند و در همین راستا متخلفانی نیز شناسایی و به دستگاه قضایی معرفی شده اند.
مظفری با بیان اینکه باید با استفاده از ظرفیت قانون حفاظت از خاک، اطلس آلودگی خاک استان قزوین در شورای پژوهش استان به تصویب برسد، افزود: با تصویب این طرح پژوهشی و بهره گیری از مطالعات و یافته های آن می توان به شکل علمی و با جزییات بیشتر نسبت به زمان فعلی با آلایندگی های حوزه خاک در استان مقابله کرد.
معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست قزوین اظهار داشت: در راستای صیانت هرچه بهتر از منابع خاک باید تهیه اطلس خاک و تدوین استاندارد کود و سم با همکاری سازمان ملی استاندارد و وزارت بهداشت و سازمان حفاظت محیط زیست باید با جدیت دنبال و پیگیری شود.
وی با بیان اینکه اداره کل حغاظت محیط زیست هرگونه ایجاد آلودگی برای خاک با هر منشاء را با جدیت پیگیری می کند و تلاش می کند تا از این ظرفیت برای پیشگیری از آلودگی خاک به شکل حداکثری استفاده کند، افزود: شهروندان در صورت مشاهده تخلف در این زمینه می توانند مراتب را برای پیگیری با اداره کل حفاظت محیط زیست قزوین در میان بگذارند.
نیم نگاه:
با وجود تهیه قانون جامع و کامل در حوزه حفاظت از خاک و اجرای طرح های حفاظتی در حوزه آبخیزداری و کشاورزی، به نظر می رسد جای آموزش های جامع و فرهنگ سازی به جامعه به ویژه بهره برداران خاک برای استفاده درست از این منبع ارزشمند غیرقابل تجدید پذیر و پیشگیری از تخریب آن ضروری باشد، چرا که هر قدر حاکمیت ها و دولت ها در این خصوص قانون و برنامه داشته باشند اما اگر بر روی آموزش به منظور بهره برداری درست کار نکنند، نمی توان امیدی به حفاظت مناسب و اصولی از خاک داشت.
البته به طور طبیعی حوزه خاک در قزوین مانند سایر نقاط کشور با برخی چالش ها و تهدیدها شامل فرسایش خاک، کشت های نایلونی و دفع نامناسب پسماندها نیز مواجه است که در گزارشی جداگانه به طور مفصل به آنها پرداخته خواهد شد.
*س_برچسبها_س*
