فرزین چه چیزی را به همتی تحویل داد؟

محمدرضا فرزین از دی 1401 سکان هدایت بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران را در بحبوحه نوسانات شدید اقتصادی و پیچیدگی‌های بازار ارز به دست گرفت. انتصاب او در شرایطی انجام شد که اقتصاد کشور با چالش‌های متعدد مانند تزلزل ارزش پول ملی، فشار تحریم‌ها و تورم بالا مواجه بود. با وجود تکذیب بانک مرکزی طی روزهای گذشته، استعفای او از سمت رئیس کلی بانک مرکزی نهایتا تایید شد و عبدالناصر همتی نیز به عنوان جانشین وی معرفی شد.

حال با توجه به شرایط نه چندان خوب کشور از نظر افزایش نرخ تورم، کاهش ارزش پول ملی و رانت موجود در بحث چند نرخی بودن ارز، عبدالناصر همتی باید بتواند در دوره سختی که این سمت را بر عهده گرفته است، شرایط را بهبود ببخشد. اما با توجه به کنار رفتن فرزین در ادامه بخشی از اقدامات او و دستاوردهای او را مشاهده می‌کنید.

عدم موفقیت در مدیریت نقدینگی و کنترل تورم

یکی از محورهای اصلی برنامه‌های اعلامی فرزین در سال‌های اخیر، کاهش رشد نقدینگی و مهار تورم بوده و بارها تاکید کرده است که هدف‌گذاری بانک مرکزی در بخش نقدینگی، تثبیت آن نزدیک به رقم 25 درصد بوده و تلاش شده تا ضمن کاهش رشد نقدینگی، اثرات آن بر قیمت‌ها و نرخ تورم کشور کنترل شود.

هرچند روند نقدینگی و تورم در اقتصاد ایران تحت تأثیر عوامل متعدد داخلی و خارجی قرار دارد، اما گزارش‌ها نشان می‌دهد که بانک مرکزی در دوره اخیر توانسته نرخ تورم سالانه را نسبت به سال‌های گذشته کاهش دهد، اگرچه بسیاری از کارشناسان، فاصله زیادی با اهداف برنامه‌ریزی شده را یادآور شده‌اند. برخلاف صحبت‌های فرزین نرخ نقدینگی در سال 1404 نسبت به سال 1403 و قبل‌تر بالا رفت که البته بانک مرکزی اصلی‌ترین دلایل این اتفاق را پرداخت وام‌های ازدواج و فرزند آوری و.... مطرح کرد.

در سال 1401 که فرزین شروع به فعالیت کرد، حجم نقدینگی کشور حدود 6 هزار و 300 همت بود، اما تا پایان بهار سال 1404 حجم نقدینگی کشور به بیش از 11 هزار و 58 همت افزایش یافت. به بیانی دیگر، نقدینگی کشور در سه ماهه اول سال 1404 تنها به نسبت انتهای سال 1403، حدود 32 درصد افزایش داشت.

نظام بانکی و اصلاح ساختارها

در حوزه نظام بانکی، فرزین بارها به مسائل ناترازی بانک‌ها و ضرورت اصلاح ساختارها اشاره کرده و برنامه‌هایی برای ارتقای گزارش‌دهی مالی، کنترل اضافه برداشت بانک‌ها و افزایش سرمایه شبکه بانکی مطرح کرده است. او معتقد بود مشکلات بانکی تا حد زیادی ناشی از «دارایی‌های غیر نقد شونده» است و برای بهبود این وضعیت، اقدامات نظارتی و اصلاحی در دستور کار قرار گرفت.

در همین راستا، بانک مرکزی هشدار داده بود که در صورت عدم اصلاح وضعیت چندین بانک ناتراز، ممکن است روند ادغام یا انحلال آن‌ها در سال‌های آینده تسریع شود؛ موضوعی که در رسانه‌ها بازتاب گسترده‌ای داشت و نهایتا امسال (1404) بانک آینده به عنوان یکی از بانک‌های ناتراز وارد دوره گزیر شد. موضوع مهم دیگر نیز مخالفت فرزین با بنگاه داری بانک‌ها بود که این مورد را یکی از عوامل ناترازی‌ها در سیستم بانکی اعلام می‌کرد.

بازار ارز و سیاست‌های ارزی

بازار ارز ایران در طول دوره مدیریت فرزین، با نوسانات قابل‌توجهی روبه‌رو بوده است؛ امری که انتقاداتی را از سوی تحلیلگران و رسانه‌ها به دنبال داشت. همزمان، بانک مرکزی اقدامات و راهکارهایی برای ایجاد ثبات نسبی در بازار اتخاذ و اعلام کرد که سیاست‌های ارزی با هدف جلوگیری از انتقال موج تورمی به کالاها و خدمات صورت می‌گیرد.

در تاریخ 8 دی 1401 دقیقا روزی که محمدرضا فرزین به عنوان رئیس کل بانک مرکزی معرفی شد، بالاترین نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد مبلغ حدودی 41 هزار و 300 تومان بود که اکنون در شروع هفته دوم دی 1404، نرخ دلار در بازار آزاد به بیش از 144 هزار و 500 تومان نیز رسید (بیش از 103 هزار تومان افزایش قیمت در کم‌تر از سه سال).

دلار چند نرخی و نارضایتی‌ها

یکی از موضوعات مهمی که همواره در زمان فرزین توسط کارشناسان مورد نقدقرار گرفت و اصلاح نشد، بحث چند نرخی بودن قیمت دلار و خصوصا وجود دلار 28 هزار و 500 تومانی بود که بسیاری از کارشناسان این نرخ را عاملی برای ایجاد فساد مطرح می‌کردند. نکته مهمی که یکی از محورهای اصلی فعالیت عبدالناصر همتی معرفی شده است.

دوره مدیریت محمدرضا فرزین در بانک مرکزی ایران همزمان با چالش‌های عمیق اقتصادی، فشار تحریم‌ها و نوسانات بازار ارز بوده است. دستاوردهایی مانند تلاش برای کاهش رشد نقدینگی، توسعه ابزارهای مالی نوین، مشارکت در ایجاد ثبات ارزی و برنامه‌ریزی برای ریال دیجیتال در کنار انتقاداتی نسبت به کنترل بهتر تورم و اصلاح ساختار بانکی از مهم‌ترین وجوه این دوره محسوب می‌شد.

حذف چهار صفر از پول ملی

یکی از اقداماتی که فرزین همواره به دنبال رخ دادن آن بود، حذف چهار صفر از پول ملی و تبدیل واحد پول ملی به تومان بود که نهایتا نیز به شکل نیمه کاره موفق به انجام آن شد. بانک مرکزی (فرزین) تصمیم داشت با حذف چهار صفر از پول ملی واحد پول نیز به تومان تغییر کند. نهایتا با پیگیری‌های بانک مرکزی، مجلس با حذف چهار صفر موافقت کرد اما واحد پول همان ریال باقی ماند. این موضوع را می‌توان مهم‌ترین دستاورد دوره فرزین نام برد که البته به شکل کامل نیز محقق نشد.

بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.