نگاهی به «اتحادیه اروپا»

وب‌گاه عصر ایران 1401/10/13 - 23:56 مشاهده در مرجع

پس از جنگ جهانی دوم، فرایند بی‌سابقه‌ای از یکپارچگی در اروپا پدید آمد که به گفته برخی، هدف آن ایجاد چیزی است که وینستون چرچیل در 1946 نام "ایالات متحده اروپا" را بر آن گذاشت.

عصر ایران - اتحادیه اروپا (European Union) یک اتحادیه اقتصادی - سیاسی است متشکل از 27 کشور اروپایی. در 7 فوریه 1992، پیمان اتحادیه اروپا با نام غیررسمی پیمان ماستریخت بین اعضای "جامعه اروپا" امضا و از 1 نوامبر 1993 به اجرا گذاشته شد.

از سال 1999 یورو به عنوان واحد پول مشترک اتحادیه اروپا معرفی و تا کنون در اکثر کشورهای این اتحادیه جانشین پول ملی شده است.

از منظر اندیشه سیاسی، ایده شکل‌گیری اتحادیه اروپا به چندین قرن قبل بازمی‌گردد. پیش از سال 1945 چیزی به نام "اندیشه اروپا" ایجاد شده بود. اندیشه اروپا متضمن چنین باوری بود که اروپا، گذشته از تفاوت‌های تاریخی، فرهنگی و زبانی، جامعه سیاسی واحدی بوجود می‌آورد.

قبل از جنبش اصلاح دین در سده شانزدهم، وفاداری عمومی به رم باعث شده بود که پاپ صاحب اختیاری فراملی بر بخش اعظم اروپا شود. پس از پیدایش دولت - ملت‌های اروپایی، متفکرانی مانند روسو (1778-1712)، سن سیمون (1825-1760) و ماتزینی (1872-1805) در راه هدف همکاری اروپایی کوشیدند.

اما با توجه به جنگ‌های عصر ناپلئون و دو جنگ جهانی در نیمه اول قرن بیستم، اروپا در زمان روسو و سن سیمون راه درازی برای رسیدن به وحدت و یکپارچگی داشت.

پس از جنگ جهانی دوم، فرایند بی‌سابقه‌ای از یکپارچگی در اروپا پدید آمد که به گفته برخی، هدف آن ایجاد چیزی است که وینستون چرچیل در 1946 نام "ایالات متحده اروپا" را بر آن گذاشت.

پس از جنگ جهانی دوم، زمینه‌های شکل‌گیری اتحادیه اروپا تقریبا عبارت بودند از:

نیاز به بازسازی اقتصادی اروپای جنگ‌زده از راه همکاری و ایجاد بازاری بزرگ.
گرایش به حفظ صلح از راه حل و فصل همیشگی رقابت فرانسه و آلمان، که از ایجاد آلمان متحد در سال 1871 پس از جنگ فرانسه - پروس (71-1870) ناشی شد و به جنگ در سال‌های 1914 و 1939 انجامید.
پذیرش این موضوع که "مسئله آلمان" فقط از راه یکپارچگی آلمان با اروپای بزرگ حل می‌شود.
تمایل به حفظ اروپا از خطر توسعه‌طلبی ارضیِ شوروی.
خواست ایالات متحده برای ایجاد اروپایی پررونق و متحد، که از یکسو بازاری برای کالاهایی آمریکایی بود و از سوی دیگر، دیواری در برابر گسترش کمونیسم و نفوذ شوروی.
تقویت این رأی که پدیده "دولت - ملت" دشمن صلح و موفقیت اقتصادی است و باید آن را با استفاده از ساختارهای ملی کنار گذاشت.

حرکت در راستای یکپارچگی اروپا، تا حدی با تعهد ایده آلیستی به انترناسیونالیسم و این باور تقویت شد که سازمان‌های بین‌المللی به اقتدار اخلاقی بالاتر از اقتداری که دولت - ملت‌ها دارند، عینیت می‌بخشند.

در سال 1967 "جامعه زغال و فولاد اروپا"، "جامعه اقتصادی اروپا" و "سازمان اروپایی انرژی اتمی" به طور رسمی ادغام شدند و نهادی را که "جامعه اروپا" نامیده شد، بوجود آوردند.

اعضای اولیه شش‌گانه "جامعه اروپا" (فرانسه، آلمان، ایتالیا، هلند، بلژیک، لوکزامبورگ) با پیوستن بریتانیا، ایرلند و دانمارک در سال 1973 بیشتر شدند.

با این حال دهه 1970 عصر ظهور بحران‌های اقتصاد کینزی بود و همین موجب توقف روند اتحاد کشورهای اروپایی شد.

امضای قانون اروپای واحد در 1986، موجب شد جریان کالاها، خدمات و گذر مردم در سراسر اروپا از 1993 به طور نامحدود برقرار شود و در نتیجه روند یکپارچه شدن از سر گرفته شد.

تا سال 1995 پانزده کشور عضو اتحادیه اروپا شدند. یونان و پرتغال و اسپانیا در دهه 1980 به 9 عضو مذکور "جامعه اروپا" پیوسته بودند و اتریش و فنلاند و سوئد هم در 1995 به اتحادیه اروپا پیوستند.

این پانزده کشور به اتحاد سیاسی و پولی متعهد شدند. بخش اصلی این پیشنهاد ایجاد واحد پول اروپایی (یورو) بود که اسکناس و سکه‌های آن در سال 2002 به جریان افتاد.

اتحادیه اروپا بدون تردید پیشرفته‌ترین تجربه جهانی در یکپارچگی منطقه‌ای است. گذار از جامعه اروپا به اتحادیه اروپا، همکاری میان‌حکومتی را وارد عرصه‌هایی مانند سیاست خارجی، سیاست امنیتی، مسائل میهنی و سازمان قضایی، مهاجرت و سیاستگذاری درباره آن کرد.

گذار مذکور همچنین عقیده شهروندی اتحادیه اروپا را نیز با تاکید بر حق زندگی، کار و فعالیت سیاسی به هر یک از دولت‌های عضو قبولاند. یکپارچگی در این سطح، به سبب شرایط ویژه اروپای پس از 1945 ممکن شد و کمک کرد تا تلقی عمومی از ناسیونالیسم به سمت همکاری سوق یابد و نخبگان متقاعد شوند که منافع ملی، در تحلیل نهایی، با عمل جمعی بهتر تامین می‌شود تا با استقلال.

هر جا که این زمینه‌ها کمرنگ بودند، مانند بریتانیا که اغلب "شریک ناجور" نامیده می‌شد و عاقبت نیز از اتحادیه اروپا خارج شد، مشارکت در فرایند یکپارچگی با تردید و دودلی همراه بوده.

اتحادیه اروپا با شماری از مسائل دشوار روبرو بوده است. شاید کهن‌ترین مسئله، سیاست مشترک کشاورزی باشد.

مسئله دوم، چیزی است که "کاستیِ دموکراتیک" خوانده می‌شود. یعنی اتحادیه اروپا به طور دموکراتیک پاسخگو نیست و این ویژگی ر ضعف تنها هیئت آن که اعضایش به طور مستقیم انتخاب می‌شوند، یعنی پارلمان اروپا، نمایان است.

مسئله سوم، گسترش اتحادیه بوده است که موانعی را بر سر راه تخصیص بودجه برای پشتیبانی از دولت‌های کمونیستی سابق ایجاد کرد و علاوه بر این، فرایند تصمیم‌گیری را در اتحادیه پیچیده ساخته است.

مسئله چهارم، یکسان نبودن سطح پیشرفت اقتصادی کشورهای عضو اتحادیه است.

مسئله پنجم، تقابل بالقوه‌ای است که در افزایش استقلال اتحادیه اروپا نهفته است. مثلا نگرانی ایالات متحده از ایجاد نیروی واکنش سریع اروپا و پیامدهای آن بر جایگاه و موقعیت ناتو، چنین مشکل بالقوه‌ای را آشکار کرد. در مجموع میزان استقلال اروپا از سایر قدرت‌های جهانی، جزو مسائل مهم این اتحادیه است. وابستگی به نفت و گاز روسیه نیز در ماجرای جنگ اوکراین، مشکلات خودش را نشان داد.

کارکرد اتحادیه اروپا عمدتا از طریق عملکرد پنج نهاد زیر حاصل می‌شود:

کمسیسیون اروپا: بازوی اجرایی - بوروکراتیک اتحادیه اروپاست. این کمیسیون قانون پیشنهاد می‌کند، ناظر بر رعایت اجرای قراردادهای اتحادیه اروپا و مسئول اصلی اجرای سیاست آن است.
شورای وزیران: شاخه تصمیم‌گیرنده اتحادیه اروپاست و از وزیران 27 دولت عضو، که پاسخگوی مجلس‌ها و حکومت های خاص خود هستند، تشکیل می‌شود. در این شورا تصمیمات مهم به اتفاق آرا و سایر تصمیم‌ها از راه رای‌گیری با اکثریت خاص یا اکثریت ساده گرفته می‌شوند.
شورای اروپا: مجلسی عالی که در آن سران حکومت، همراه با وزیران امور خارجه و دو عضو کمیسیون، درباره دستور کار عمومی اتحادیه اروپا بحث می‌کنند. شورا به طور ادواری تشکیل جلسه می‌دهد و رهبری راهبردی اتحادیه اروپا را به عهده دارد.
پارلمان اروپا: اعضای این پارلمان هر پنج سال به طور مستقیم از سوی شهروندان اروپایی انتخاب می‌شوند. پارلمان اروپا مجلس بررسی است، نه مجلس قانونگذاری. اختیارات اصلی آن رد بودجه اتحادیه اروپا و انحلال کمیسیون اروپا است. در نهمین دوره پارلمان اروپا (24-2019) 705 کرسی بین 27 کشور عضو تقسیم شده است.
دیوان دادگستری اروپا: این دیوان، قوانین اتحادیه اروپا را تفسیر و بر اساس آن‌ها قضاوت می‌کند. چون قانون اتحادیه اروپا بر قوانین ملی دولت‌های عضو اتحادیه برتری دارد، دیوان می‌تواند قوانین داخلی را "لغو" کند. دادگاه بدوی این نهاد نیز به برخی دعواهای حقوقی افراد و شرکت‌ها رسیدگی می‌کند.

تماشاخانه