چالش‌های روسیه در جنگ با اوکراین و میراث شوم اقتصاد رفاقتی | مشکل کمبود نیروی کار حاد شد | جذب صدها هزار نفر به ارتش با مسکو چه کرد؟

وب‌گاه اقتصاد نیوز 1405/05/14 - 09:51 مشاهده در مرجع

اقتصادنیوز: کرملین موانع اشتغال جوانان را کاهش داده و با کاهش ظرفیت‌های دانشگاهی شهریه محور و حمایت از پیشنهادهایی برای کاهش محدودیت‌های اشتغال جوانان، به دنبال تسریع ورود دانش‌آموزان به بازار کار، در برخی موارد حتی قبل از اتمام دبیرستان بوده است.

به گزارش اقتصادنیوز، در میان چالش‌های مختلفی که روسیه از زمان تهاجم تمام‌عیار به اوکراین با آن مواجه بوده، یکی از حادترین آنها کمبود شدید نیروی کار است.

بنا بر گزارش محمدحسین باقی در روزنامه دنیای اقتصاد، بحران جمعیتی رو به رشد روسیه، همراه با مهاجرت گسترده و البته جذب صدها هزار نفر به ارتش، این مشکل را تشدید کرده است. در سال‌های اخیر، بیکاری در پایین‌ترین سطح خود، کمی بیش از 2درصد، باقی مانده است؛ درحالی‌که تخمین کمبود نیروی کار (که توسط الویرا نابیولینا، رئیس بانک روسیه، در تاریخ مدرن روسیه بی‌سابقه توصیف شده است) از 1.5میلیون تا 2.5میلیون کارگر متغیر بوده است.

به گفته «آنتون کوتیاکوف»، وزیر کار، تا سال2030، روسیه باید 10.9میلیون نفر را وارد بازار کار کند که بیش از 90درصد آنها جایگزین کارگران بازنشسته و تقریبا 800هزار نفر نیز جایگزین موقعیت‌های شغلی جدید ایجادشده خواهند شد.

خبر مرتبط تحریم شریان مالی روسیه در جنگ با اوکراین | ناوگان سایه زیر ذره بین آمریکاست | افزایش قدرت چانه‌زنی ترامپ مقابل پوتین؟

اقتصادنیوز: گروهی از سناتورها از هر دو حزب آمریکا لایحه‌ای را تدوین کرده‌اند که هدف آن کاهش درآمدهای صادراتی روسیه و محدود کردن توان مالی کرملین برای ادامه جنگ است.

«ساموئل بندت»، محقق مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی و «ماریا اسنگووایا»، پژوهشگر پسادکترا در دانشگاه جورج تاون در مقاله‌ای در «فارن پالیسی» نوشتند، گسترش سریع تولید دفاعی، کارگران را از بخش‌های غیرنظامی دور کرده و رقابت برای نیروی کار کمیاب را تشدید کرده است. حتی در سال2024، مجتمع نظامی - صنعتی روسیه با کمبود 400 تا 500هزار کارگر، از جمله بیش از 100هزار مهندس و سایر متخصصان بسیار ماهر، مواجه بود. بخش پهپادهای غیرنظامی روسیه به تنهایی با کمبود14500 متخصص، عمدتا اپراتورهای پهپاد، مواجه است و پیش‌بینی می‌شود تقاضا در دهه آینده بیش از 20برابر افزایش یابد و به 300هزار متخصص برسد.

استخدام نظامی نیز با کندی مواجه است: طبق گزارش «تیم اطلاعات درگیری»، یک گروه تحقیقاتی مستقل روسی، به‌رغم تلاش‌ها برای استخدام دانشجویان و زنان واجد شرایط، وزارت دفاع در نیمه اول سال2026 کمی بیش از 8000متخصص پهپاد را آموزش داده است، تقریبا یک‌چهارم از هدف 34400نفری خود برای این دوره. پاسخ کرملین بر سه ستون استوار بوده است: بسیج نیروی کار داخلی که کمتر مورد استفاده قرار گرفته است؛ گسترش نیروی کار زندانیان و افزایش استخدام نیروی کار مهاجر.

کرملین موانع اشتغال جوانان را کاهش داده و با کاهش ظرفیت‌های دانشگاهی شهریه محور و حمایت از پیشنهادهایی برای کاهش محدودیت‌های اشتغال جوانان، به دنبال تسریع ورود دانش‌آموزان به بازار کار، در برخی موارد حتی قبل از اتمام دبیرستان بوده است. این پیشنهادها شامل پیشنهادی برای کاهش حداقل سن کار از 14 به 12سال است؛ اقدامی که می‌تواند با ماده32 کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل در تضاد باشد. علاوه بر این، روسیه در حال کاهش فهرست مشاغلی است که به دلیل نیاز جسمی زیاد یا خطرناک بودن، از نظر قانونی برای زنان بسته هستند. این فهرست در سال‌های اخیر بیش از چهار برابر کاهش یافته است. با این اوصاف، مشارکت بالای زنان در نیروی کار روسیه - میراث شوروی - به این معنی است که در مقایسه با بسیاری از اقتصادهای تاریخی دوران جنگ، نیروی کار زنان کمتر مورد استفاده قرار گرفته و ذخیره شده است.

اگرچه این اقدامات ممکن است کمبودهای کوتاه‌مدت را کاهش دهد، اما تاثیر چندانی بر گسترش نیروی کار رو به کاهش روسیه ندارد. این اقدامات همچنین با اولویت دادن به نیازهای فوری نیروی کار بر آموزش و توسعه مهارت‌ها، خطر فرسایش بیشتر سرمایه انسانی بلندمدت را به همراه دارند و در اقتصادی که در آستانه رکود است، کارگران را از صنایع غیرنظامی منحرف می‌کنند. گزینه دیگر، یعنی گسترش کار زندان (در راستای احیای رویه دیرینه شوروی) نیز با محدودیت‌هایی روبه‌رو است. قبل از سال 2022، زندانیان عمدتا در داخل زندان‌ها کار می‌کردند (مثلا خیاطی، نجاری و فلزکاری) و فقط به صورت دوره‌ای توسط شرکت‌های خصوصی و دولتی استخدام می‌شدند. با این حال، در دوره پس از 2022، زندانیان به تعداد زیادی برای جنگ در اوکراین جذب شدند که به کاهش شدید جمعیت زندان‌ها کمک کرده است.

تا ماه مه سال جاری، رئیس «سازمان زندان‌های فدرال» (FSIN) گزارش داد که جمعیت زندانیان روسیه در کمتر از پنج سال تقریبا 40درصد کاهش یافته و از 465هزار زندانی در پایان سال2021 به 282هزار نفر رسیده است. خود همین سازمان نیز با کمبود شدید نیروی انسانی مواجه است، به طوری که بیش از 30درصد از پست‌های آن خالی است و کمبود پرسنل رده پایین فرماندهی در برخی مناطق به 40 تا 50درصد رسیده است. این وضعیت مقامات منطقه‌ای را مجبور کرده که در سال‌های اخیر ده‌ها زندان کم‌استفاده یا خالی را تعطیل کنند.

در نهایت، برای کاهش کمبود نیروی کار، روسیه به‌طور فزاینده‌ای به دنبال جذب کارگران خارجی بوده و برنامه‌های جدیدی مانند کارزار «زمان زندگی در روسیه» را با هدف ساده‌سازی جابه‌جایی متخصصان خارجی واجد شرایط راه‌اندازی کرده است. کرملین همچنین کارگرانی را از طیف وسیع‌تری از کشورهای دوست فراتر از آسیای مرکزی (منبع اصلی سنتی نیروی کار خارجی روسیه)، از جمله هند، کره‌شمالی، چین، بنگلادش و سریلانکا، جذب کرده و اغلب روابط کارگری را با کشورهایی که روابط نزدیکی با اتحاد جماهیر شوروی داشتند، احیا کرده است. روسیه همچنین سعی کرده از سرزمین‌های اشغالی اوکراین به عنوان منبع نیروی کار اضافی استفاده کند.

در برخی موارد، استخدام، گروه‌های جمعیتی خاصی را مانند زنان آفریقایی که در کارخانه تولید پهپاد «آلباگا» استخدام شده‌اند، هدف قرار داده است، احتمالا به این دلیل که دولت روسیه آنها را قابل کنترل‌تر از مردان می‌دانست. با این حال، استخدام چنین کارگرانی از کشورهای دورتر نیروی کار را به یک مکمل و نه جایگزین برای مهاجران آسیای مرکزی تبدیل می‌کند. علاوه بر این، روسیه امروز تجربه تاریخی بسیار محدودی در ادغام تعداد زیادی از مهاجران از خارج از فضای امپراتوری شوروی سابق و روسیه دارد. در عمل نیز، این استراتژی با محدودیت‌های قابل‌توجهی روبه‌رو بوده است: با وابستگی بیشتر روسیه به نیروی کار خارجی، محیط سیاسی آن به‌طور پیوسته از مهاجران استقبال کمتری کرده است. از همه مهم‌تر، حمله تروریستی مارس2024 به تالار شهر «کروکوس» باعث افزایش احساسات ضد مهاجرتی در کشوری شد که از نظر تاریخی نسبت به مهاجرت محتاط بوده است.

احساسات ضد مهاجرتی نیز در فضای آنلاین گسترش یافته است، به طوری که تعداد نظرات منفی در مورد مهاجران در وب‌سایت محبوب رسانه‌های اجتماعی «VKontakte» بین سال‌های 2022 تا 2024 بیش از هفت برابر افزایش یافته است. احساسات ضد مهاجر توسط خبرنگاران نظامی روسیه و وبلاگ‌نویسان طرفدار جنگ که مرتبا حوادث یا مشکلات مربوط به مهاجران را برجسته می‌کنند تا مهاجرت را به‌عنوان نشانه‌ای از بی‌نظمی داخلی و بی‌ثباتی بالقوه نشان دهند؛ درحالی‌که روس‌ها در جبهه می‌جنگند و می‌میرند، بیشتر دامن زده می‌شود. افزایش احساسات ضد مهاجرتی در روسیه باعث ایجاد محدودیت‌های جدید در مورد مهاجرت و وضع قوانین سختگیرانه‌تر شده است، از جمله ایجاد فهرست «اشخاص تحت کنترل» برای تسهیل اخراج، جریمه برای شهروندان روسی که به مهاجران بدون مدرک کمک می‌کنند، محدودیت‌هایی در مورد توانایی مهاجران برای آوردن خانواده‌هایشان به کشور و محدودیت‌هایی در مورد ثبت‌نام کودکان مهاجری که به زبان روسی صحبت نمی‌کنند در مدرسه.

در اوت2025، سن پترزبورگ مهاجران را از کار به عنوان پیک (با وجود کمبود مداوم نیروی کار در این بخش) منع کرد، ظاهرا برای حفظ چنین مشاغلی برای جوانان و دانشجویان روسی. این سیاست‌ها، همراه با وخامت شرایط اقتصادی روسیه و جذابیت روزافزون مقاصد جایگزین برای کارگران مهاجری که معمولا روسیه را برای کار انتخاب می‌کنند (جایگزین‌هایی از جمله اتحادیه اروپا، بالکان غربی، بریتانیا و کشورهای خلیج فارس) به کاهش مهاجرت، عمدتا از آسیای مرکزی، منجر شده است. در نتیجه، بین ژانویه2025 و ژانویه2026، تعداد اتباع خارجی ساکن در روسیه 10درصد کاهش یافت. تعداد واقعی مهاجران در سایت‌های ساختمانی در سه‌ماه اول سال2025 در بحبوحه رشد کندتر و سیاست‌های اجرایی سخت‌گیرانه‌تر، 15درصد به 20درصد کاهش یافت.

همچنین بخوانید