اصفهان مرکز تولید قلمکاری ایران / آشنایی با هنر دست صنعت گران نصف جهان

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از صاحب نیوز؛ قلمکار نوعی پارچه از جنس پنبه، کرباس و کتان است که به‌وسیله قلم‌مو، قالب و یا مهر روی آن نقوشی به تصویر کشیده شده باشد، گفتنی است این هنر از اوایل قرن هفتم هجری قمری در ایران متداول شده است.

موارد استفاده پارچه قلمکار در زندگی ایرانیان متنوع و فراوان بوده است از جمله می توان به پوشاک، سجاده، سفره، بقچه و پرده‌های کتیبه‌دار مراسم سوگواری محرم که برخی از کاربردهای متنوع قلمکار بوده است، اشاره کرد.

در حال حاضر اصفهان مرکز تولید قلمکاری ایران است و در قرن ده هجری بازار قیصریه اصفهان به صورت مرکز تجمع قلمکار سازان درآمد و کارگاه‌های تولید از سردر قیصریه تا انتهای بازار ادامه داشت.

* قلمکاری اصیل باید کاملاً با استفاده از قلم بر روی پارچه طراحی و رنگ آمیزی شود

سجاد تیموری یکی از فعالان این هنر در بازار میدان امام اصفهان است که در گفت و گو با خبرنگار صاحب نیوز اظهار کرد: عموم مردم سفره‌های سنتی اصفهان که با مهرهای چوبی بر روی پارچه چاپ دستی زده می‌شود را به عنوان قلمکاری می‌شناسند اما باید گفت اسم درست آنها چیت سازی است.

هنرمند قلمکار عنوان کرد: قلمکاری اصیل باید کاملاً با استفاده از قلم بر روی پارچه طراحی و رنگ آمیزی شود و اگر به هر نحو چاپ در آن بکار رود این نوعی تلفیق از هنر قلمکاری و چاپ دستی یعنی چیت سازی خواهد بود، قلمکاری اصیل، بسیار ظریف تر و دقیق تر و گران‌قیمت تر است.

تیموری بیان کرد: در گذشته با کمک قلم‌مو و رنگ‌های گیاهی یا معدنی، طرح‌هایی مانند رزم، بزم و شکار یا نقوش تزیینی را بر روی پارچه‌های پنبه‌ای و گاه ابریشمی نقاشی می‌کردند و گاها در نقاشی حاشیه ها از مهر استفاده می شد اما اکنون اکثر قلمکارسازان همه قسمت‌های طرح را با کمک مهرها و قالب‌های چوبی به شیوه چاپ، روی پارچه منتقل می‌کنند.

*دوره شاه عباس؛ دوره اوج هنر قلمکاری

این هنر در دوره شاه عباس در قرن 11 قمری به به کمال رسید؛ در این دوره انواع مختلف قلمکاری تهیه می‌شد که از معروفترین آن‌ها می‌توان به قلمکاری زر یا اکلیل اشاره کرد.

تیموری در ادامه بیان کرد: هنر قلمکار در گذشته در شهرهای اصفهان، شیراز، بروجرد، همدان، رشت، یزد، سمنان، گناباد و کاشان رواج داشت و در حال حاضر اصفهان را می‌توان مهم‌ترین مرکز تولید پارچه‌های قلمکار به شمار آورد.

*مراحل تهیه قلمکار

وی افزود: قالب‌سازی اولین مرحله قلمکارسازی است که بسیار مهم است چرا که در این مرحله نقوش مختلف بر روی یک تکه چوب کنده‌کاری می شود و یک قالب چوبی با یک نقش خاص روی چوب بوجود می آید.

سجاد تیموری تصریح کرد: قالب‌ها و مهرهای قلمکارسازی را معمولا از چوب درخت گلابی و زالزالک می‌سازند چرا که چوبشان نرم است و به راحتی می‌توان روی آن حکاکی کرد، بعد از حک طرح مورد نظر روی قالب، چوب‌های اضافی دور طرح را می‌بُرند و پشت آن یک دسته قرار می‌دهند.

هنرمند قلمکارسازی با اشاره به اینکه روی مهر یا قالب را روغن می زنیم تا دوامش بهتر شود، گفت: رنگ‌هایی که در ساخت پارچه‌های قلمکار استفاده می‌شود، عموما رنگ‌های طبیعی گیاهی و املاح معدنی هستند رنگ‌های اصلی مورد استفاده در قلمکارسازی شامل پنج رنگ سیاه، قرمز، آبی، سبز و زرد است و رنگ‌های قهوه‌ای است.

تیموری ادامه داد: از ترکیب این پنج رنگ، به عنوان رنگ‌های فرعی یاد می شود، پارچه‌های سفید را به مدت پنج روز ترجیحا در آب رودخانه می‌گذاریم و بعد از پنج روز آن‌ها را از آب درآورده و روی سنگ می‌کوبیم تا آهار و مواد زاید موجود در پارچه‌ها خارج شود.

وی خاطرنشان کرد: پارچه را به اندازه‌های مختلف برش می دهیم و سپس نقش قالب‌ها را با رنگ‌های مختلف، روی پارچه‌ها می کوبیم، قالب هر رنگ به صورت جداگانه روی کار زده می‌شود و تا زمانی ادامه پیدا می‌کند که همه رنگ‌ها تکمیل شوند.

سجاد تیموری توضیح داد: بعد از تمام شدن مراحل چاپ همه رنگ‌ها و تکمیل شدن طرح‌ها، یک مرحله شستشوی دیگر انجام می‌شود پس از شستشوی نهایی و خشک شدن، پارچه‌های قلمکاری آماده ارایه به بازار می‌شوند.

به گفته این هنرمند، پارچه‌های معمول مصرفی در قلمکاری عبارتند از پنبه، ابریشم، کتان، چلوار و کرباس، پارچه ویژه قلمکاری باید نخی باشد چون پذیرش رنگ برای الیاف پنبه به‌مراتب زیادتر از پشم است.

وی گفت: امروزه از پارچه های قلمکار برای تولید انواع پرده، سفره، رومیزی، کوسن، پاف، مسند و صنعت مد و طراحی کیف و لباس استفاده می‌شود و با اینکه قلمکاری یک طرح سنتی به شمار می رود اما در دکوراسیون، چیدمان و استایل های مدرن نیز به کار برده می شود.

وی در رابطه با وضعیت بازار و درآمد شغلش متذکر شد: به حد کافی از انجام این کار راضی نیستم چرا که وقت زیادی از من می گیرد ولی به واسطه شرایط اقتصادی بازار، باید حداقل دستمزد را تعیین کنم.

******

به نظر می رسد با حمایت صنایع دستی در اصفهان بتوان علاوه بر حفظ و ایجاد اشتغال به رونق گردشگری نیز کمک کرد که البته مسئولان امر باید در این زمینه حمایت ها را افزایش داده و با برنامه ریزی بهتر و بیشتر عمل کنند.

انتهای پیام /