جاهطلبیهای خطرناک چین در سایه جنگ ایران و اوکراین
به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران، شی جین پینگ رهبر چین، همچون همیشه، یک استراتژیست است؛ او همزمان در داخل و خارج از کشور دست به بلندپروازی زده است. رویکرد او برای نظم جهانی و همچنین اقلیتهای ساکن چین خبر خوبی نیست.
گاردین در گزارشی نوشت: تصور کنید نخستوزیری در لندن به اسکاتلندیها بگوید دیگر حق ندارند پارلمان مستقل، تیم ملی فوتبال یا پرچم سالتیِر خودشان را داشته باشند. یا به مردم ولز اعلام شود زبان و ادبیاتشان ممنوع است و دیگر نباید در مدارس آموزش داده شود.
چنین تصمیمی احتمالا موجی از اعتراض به راه میانداخت که میتوانست موجودیت بریتانیا را به خطر بیندازد. با این حال، دقیقا چنین رویکردی را شی جینپینگ، رهبر چین، در قبال حدود 125 میلیون نفر از اعضای 55 گروه قومی و مذهبی این کشور دنبال میکند؛ اقلیتهایی که در مجموع حدود 9 درصد جمعیت چین را تشکیل میدهند و در کشوری زندگی میکنند که اکثریت آن را قوم هان تشکیل میدهد.
شی مدعی است سیاست چینیسازی یا همسانسازی با فرهنگ چینی که در قالب قانون جدید وحدت قومی دنبال میشود، هویت ملی و انسجام اجتماعی را تقویت خواهد کرد و با گسترش استفاده اجباری از زبان ماندارین، فرصتهای زندگی و اشتغال اقلیتها را بهبود خواهد داد.
او میگوید اقلیتها باید برای ساختن چینی قدرتمند و متحد، مانند دانههای انار محکم به یکدیگر بچسبند. اما تبتیها، مغولها، اویغورها و دیگر اقلیتهایی که برای حفظ زبان، فرهنگ و سنتهای خود اهمیت زیادی قائلاند، با این سیاست بهشدت مخالفاند. آنها آنچه را پکن ادغام ملی مینامد، در واقع نوعی همسان سازی میدانند؛ تلاشی برای تبدیل جامعهای متنوع به فرهنگی یکدست و مطیع که تحت سلطه نگاه محدود و ایدئولوژیک حزب کمونیست قرار دارد.
قانون جدید چین برای وحدت قومی
قانون جدید با انتقاد دولتهای غربی مواجه شده است، هرچند این انتقادها چندان بلند و صریح نبودهاند. در مقابل، سازمانهای حقوق بشری مانند عفو بینالملل با صراحت بیشتری به آن اعتراض کردهاند.
ماه گذشته، مرگ لوبگا رنگزن، فعال حامی استقلال تبت، برای مدت کوتاهی توجه افکار عمومی جهان را به این مسئله جلب کرد. او در اعتراض به سیاستهای چین، مقابل سازمان ملل متحد در نیویورک دست به خودسوزی زد و جان باخت. اما چنین تراژدیهایی تازگی ندارند.
سرکوب در تبت و اردوگاههای خشن بازآموزی در سینکیانگ، تنها دو نمونه از سیاستی هستند که طی سالهای گذشته در سراسر چین تشدید شده است؛ سیاستی برای مقابله با هرگونه مخالفت، تفاوت و تنوع.
قانون جدید، همراه با مجازاتهای سنگینی که حتی شهروندان چینی ساکن خارج از کشور را نیز دربرمیگیرد، به تلاشهای حکومت برای تحمیل اراده شی جینپینگ و حزب کمونیست پشتوانه قانونی بیشتری میدهد.
در چین امروز، اراده رهبر و اراده حزب تقریبا به یک معناست. هدف، ساختن جامعهای است که از نظر سیاسی مطیع باشد.
چرا غرب در برابر سیاستهای چین منفعل شده است؟
در غرب، نوعی جبرگرایی و ناتوانی مقابل چین شکل گرفته است. گویی چین دوره شی جینپینگ اکنون بیش از آن بزرگ، قدرتمند و از نظر نظامی تهدیدکننده است که بتوان بر رفتار آن تاثیر گذاشت؛ چه رسد به اینکه بتوان آن را مهار یا کنترل کرد.
وقتی موضوع به مسائل داخلی چین مربوط میشود، بسیاری ترجیح میدهند از ورود به میدان پرهیز کنند.
غرب در تلاش است میان تجارت با چین و ملاحظات امنیتی تعادل برقرار کند و در زمینه حقوق بشر هم سکوتی پرسشبرانگیز در پیش گرفته است. بریتانیا در این زمینه تنها نیست و بسیاری از دموکراسیهای غربی نیز نتوانستهاند سیاستی منسجم و روشن در قبال چین ارائه دهند.
جاهطلبی شی جینپینگ برای تبدیل چین به قدرت مسلط جهان
اما سیاستهای روزبهروز سازشناپذیرتر شی جینپینگ تنها به مسائل داخلی محدود نمیشود.
شی که نزدیک به 15 سال است در راس قدرت قرار دارد، اکنون با اعتمادبهنفس و جسارت بیشتری در حال دنبال کردن فهرست اهداف خود برای میراث سیاسیاش یعنی تبدیل چین به قدرت مسلط جهان، عقب راندن آمریکا به جایگاه دوم و تبدیل کشورش به مرکز اصلی یک نظم امنیتی، اقتصادی و دیپلماتیک چندقطبی جدید است. در این فهرست، مسئله تایوان جایگاه ویژهای دارد.
یکی از اهداف اصلی شی، تصرف یا الحاق تایوان پیش از کنارهگیری از قدرت و تثبیت برتری بلامنازع چین در سراسر منطقه آسیا - اقیانوسیه است.
همه این اهداف در نهایت به یک نقطه ختم میشوند: اینکه شی جینپینگ بهعنوان بزرگترین رهبر چین پس از مائو تسهتونگ در تاریخ ثبت شود.
سال 2027؛ سال سرنوشتساز برای شی جینپینگ؟
با نزدیک شدن به بیستویکمین کنگره حزب کمونیست چین، سال 2027 میتواند برای شی سالی بسیار مهم باشد و او از هماکنون در حال آمادهسازی مقدمات آن است.
به نظر میرسد وضعیت او در حال حاضر تقریبا دستنیافتنی است. انتظار میرود مقامهای ارشد حزب که این هفته در نشستی محرمانه در اقامتگاه ساحلی بیدایه در استان هِبِی گرد هم آمدهاند، از تشدید تلاشهای شی برای تحمیل وفاداری و انضباط در ساختار حزب حمایت کنند.
نشست بیدایه و نشست دیگری که قرار است در ماه اکتبر برگزار شود، در شرایطی انجام میشوند که پاکسازیهای گستردهای در میان مقامهای ارشد سیاسی و نظامی چین در جریان است؛ پاکسازیهایی که یادآور برخی از تصفیههای سیاسی دوران استالین است.
افزایش تنش چین با ژاپن و فیلیپین
نشانههای تغییر رویکرد چین در سیاست خارجی تقریبا همهجا دیده میشود. در ماههای اخیر، چین به تشدید احساسات ملیگرایانه و تنش با ژاپن دامن زده و در مناطق مورد مناقشه دریای چین جنوبی، عمدا فیلیپین را تحت فشار قرار داده است.
فشار و تهدید علیه تایوان نیز بدون وقفه ادامه دارد. ژاپن در تازهترین گزارش دفاعی خود، چین را بهعنوان چالشی راهبردی بیسابقه معرفی کرده و هشدار داده است که تهدید چین بیش از گذشته به مرزهای این کشور نزدیک شده است.
دریادار ساموئل پاپارو، فرمانده نیروهای آمریکا در اقیانوس آرام، اقدامات چین را مورد انتقاد قرار داده و گفته است پکن از این روشها برای دستیابی به سلطه منطقهای استفاده میکند.
چین در چند جبهه مقابل آمریکا ایستاده است
شی جینپینگ اکنون در چندین جبهه دیگر نیز بهطور فعال آمریکا و کشورهای غربی را به چالش میکشد. پکن از نظر مادی به تجاوز نظامی روسیه علیه اوکراین کمک میکند.
از سوی دیگر، چینِ جسورترشده، همانند دونالد ترامپ، از ابزارهای تجاری بهعنوان سلاحی برای اهداف سیاسی استفاده میکند.
سال گذشته، پکن صادرات مواد معدنی کمیاب و حیاتی را محدود کرد؛ اقدامی که نگرانی شدید واشنگتن را به دنبال داشت. همین هفته هم چین در واکنش به تعرفههای جدید ترامپ، فروش فناوری پهپاد را محدود کرد.
ترامپ چگونه به قدرتگیری چین کمک کرده است؟
موضع تهاجمیتر شی جینپینگ تا حد زیادی نتیجه اقدامات دونالد ترامپ است.
ترامپ با تضعیف نظم جهانی پس از سال 1945، بیاعتنایی به حقوق بینالملل و حاکمیت ملی کشورها (همانطور که در قبال ونزوئلا و گرینلند دیده شده) و تیره کردن روابط با متحدان سنتی آمریکا مانند ژاپن، کره جنوبی و کشورهای اروپایی عضو ناتو، فرصت مهمی در اختیار چین قرار داده است.
بسیاری اکنون آمریکا را شریکی غیرقابل اعتماد میدانند. برای چین، تغییر تمرکز ترامپ از آسیا به نیمکره غربی، یک فرصت طلایی است؛ فرصتی که پکن میخواهد تا زمانی که وجود دارد، از آن استفاده کند.
شاید یکی از دلایل اینکه شی جینپینگ برخلاف رویه معمول خود پذیرفته ماه آینده به واشنگتن سفر کند همین باشد.
رقابت آمریکا و چین بر سر هوش مصنوعی
انتظار میرود محور اصلی نشست آینده ترامپ و شی، هوش مصنوعی باشد؛ بهویژه در شرایطی که در واشنگتن نگرانیها درباره عقب افتادن آمریکا از چین در رقابت هوش مصنوعی افزایش یافته است.
به گفته برخی تحلیلگران چینی، ترامپ پس از آن خواستار برگزاری این دیدار شد که چین با 28 کشور، عمدتا از کشورهای جنوب جهانی، درباره همکاریهای هوش مصنوعی به توافق رسید.
ترامپ ماه گذشته درباره هوش مصنوعی گفت: احتمالا این بزرگترین چیزی است که بشر تاکنون دیده است. هرکس در این رقابت پیروز شود، احتمالا برنده نهایی خواهد بود.
آیا شی جینپینگ در حال پیشی گرفتن از ترامپ است؟
نشست آینده احتمالا تصویری را که از دیدار قبلی ترامپ و شی شکل گرفت، تقویت خواهد کرد: اینکه شی جینپینگ با کنار زدن ترامپ در مسائل امنیتی آسیا - اقیانوسیه و تایوان، افزایش نفوذ ژئوپلیتیکی و پیروزی در جنگهای تجاری و فناوری، بیش از هر زمان دیگری به هدف خود برای برتری بر آمریکا نزدیک شده است.
با این حال، شی در نهایت همچنان یک اقتدارگرای غیرمنتخب است؛ سیاستمداری که برای حفظ قدرت به زور و سرکوب متکی است.
او در حوزه اقتصادی نیز نتوانسته انتظارات را برآورده کند و مانند آنچه در هند و برخی کشورهای دیگر دیده میشود، ممکن است نسل جوان و شهرنشین چین برای همیشه حاضر نباشد اقتدارگرایی خفهکننده و متعلق به نسلهای گذشته را تحمل کند.
چه کسی میداند؟ شاید قانون «وحدت قومی» در نهایت به گامی تبدیل شود که شی بیش از حد پیش رفته است؛ همانطور که اجرای چنین سیاستی در بریتانیا میتوانست به یک بحران سیاسی بزرگ منجر شود.
وقتی جهان حواسش به ایران، غزه و اوکراین است، شی پیشروی میکند
همه باید هوشیار باشند. شی جینپینگ که هیچگاه دوست غرب نبوده، ممکن است در حال تبدیل شدن به یک دشمن واقعی باشد؛ آن هم در شرایطی که توجه جهان به ایران، غزه و اوکراین معطوف شده است.
شی، چه در عرصه نمادین و چه در عرصه عملی، در حال بستن درهای همزیستی مسالمتآمیز است؛ هم در داخل چین و هم در عرصه بینالمللی.
بحرانهای ایران، غزه و اوکراین ممکن است بخش بزرگی از توجه جهان را به خود جلب کرده باشند، اما شی جینپینگ در همین فاصله در حال تحکیم قدرت خود، گسترش نفوذ چین و بازتعریف جایگاه کشورش در نظم جهانی است.
