نگاهی به 90 سال تورم در ایران / خروجی سه جراحی اقتصادی، ثبت سه رکورد تورمی بود

به گزارش خبرآنلاین انتشار گزارش تورمی مرکز آمار ایران با این‌که از کاهش تورم ماهانه خبر می‌داد اما پرده از رکوردشکنی تورم هم برداشت؛ تورم سالانه با افزایش 4 درصدی به 66 درصد رسید. این مهم به معنای به ثبت رسیدن بالاترین تورم در سال‌های پس از انقلاب است. ضمن این‌که در مقایسه با سال‌های پیش از انقلاب هم تنها در سال‌های 1321 و 1322 تورمی بیش از این در کشور تجربه شده بود و در 35 سال بعدی رژیم پهلوی، تورم کنترل شده بود. به بیان دیگر تورم ایران در سال جاری، پس از سال‌های اشغال ایران به دست متفقین بالاترین تورم تجربه شده به حساب می‌آید.

این در حالی است که پیش از این در سال 1401 هم با رسیدن تورم به نرخ 53.1 درصدی، بالاترین تورم سال‌های پس از اشغال ایران را از آن خود کرده بود و حالا در حالی‌که فقط 4 سال از آن زمان گذشته باز هم یک رکورد شکنی دیگر به ثبت رسید. تورم ایران در 8 سال گذشته وارد مرحله‌ای شده که نسبت به گذشته سطوح جدیدی را به ثبت رسانده است. با این که اقتصاد ایران همواره با تورم دست و پنجه نرم می‌کرده اما تورم سال‌های اخیر در اقتصاد ایران هم بی سابقه به حساب می‌آید.

این مهم در شرایطی رقم خورده که کشور درگیر جنگ، تحریم و محاصره دریایی هم هست و این امر می‌تواند در صورت به درازا کشیدن و اجرای سیاست‌های موسوم به شوک درمانی و اقداماتی که به گرانی‌های بیشتر منجر می‌شود، باز هم تورم را تشدید کند. به نظر می‌رسد لااقل تا پایان امسال تورم سالانه به روند فزاینده خود ادامه دهد و ارقامی را بیش از نرخ 66 درصدی فعلی به ثبت برساند.

اشغال ایران، زمینه‌ساز اولین موج تورمی معاصر

از سال 1315 داده‌های آماری تورم در ایران جمع آوری شده است. در طول این 90 سال 6 تورم بیش از 49 درصد در کشور تجربه شده که سه تای آن به ابتدای دهه 90 و سال‌های اشغال ایران به دست متفقین برمی‌گردد و سه سال دیگر در سال‌های پس از انقلاب و از جمله در سال جاری تجربه شده‌اند.

تا پیش از اشغال ایران، نرخ تورم چندان بالا نبود. تنها در سال 1316 نرخ تورم به 21.2 درصد رسیده بود و در سال‌های 1318 و 1319 هم تورم تک رقمی شد. در شهریور 1320 ارتش انگلیس از جنوب و ارتش سرخ شوروی از شمال دست به اشغال ایران زده‌اند و از این‌جا تورم به سطحی کم سابقه رسید. در همان سال 1320 نرخ تورم کشور به 49.5 درصد رسید. نرخی که در جدول سال‌های پرتورم ایران، پنجمین تورم بالای 90 سال گذشته به حساب می‌آید.

از سال 1321 شرایط تورمی به مراتب دشوارتر شد. ایران اشغالی، دچار سخت‌ترین روزها شد و تورم به 96.2 درصد رسید. این روند در 1322 هم ادامه پیدا کرد طوری که تنها تورم سه رقمی ایران در آن سال با نرخ 110.5 درصدی به ثبت رسید. نرخی که تا همین امروز هم بالاترین تورم تجربه شده در ایران معاصر به حساب می‌آید. با شکست نازی‌ها و پایان جنگ جهانی دوم به سرعت اقتصاد ایران وارد روندی عادی‌تر شد طوری که در سال 1323 تورم به 2.7 درصد کاهش یافت و در 1324 و 1325 تورم به -14.4 درصد و -11.5 درصد رسید. در سال 1329 هم تورم به -17.2 کاهش یافت تا کمترین تورم 90 سال اخیر را از آن خود کند و در عین حال تا حدی قیمت‌های سربه فلک کشیده سال‌های اشغال کنترل شوند.

ایران از دهه 20 تا دهه 70 روزهای مختلفی را سپری کرد. از کودتای 28 مرداد 32 و حاکم شدن استبداد از پی آن تا روزهای پرشتاب پیشرفت در دهه 40 و افزایش نسبی تورم در دهه 50، از جنگ 8 ساله تا آغاز برنامه تعدیل ساختاری، بالا و پایین‌های زیادی دیده شد. با این حال نرخ تورم که پس از انقلاب دیگر به دو رقمی بودن عادت کرده بود، به مدار رکوردشکنی نرسید.

هر شوک ارزی یک رکورد تازه به ثبت رساند

از ابتدای دهه 70 اما برنامه تعدیل ساختاری به اجرا درآمد و همین امر زمینه را برای جهش تورم فراهم کرد. در ابتدای دهه 70 نه خبری از تحریم‌های فعلی بود و نه خبری از جنگ و کشور در ثبات نسبی قرار داشت. با این حال اقدامات متهورانه دولت در حذف ارزهای ترجیحی و تک نرخی کردن آن در سال 73، افسار تورم را پاره کرد. طوری که ناگهان در سال 74 نرخ تورم به 49.4 درصد رسید، چیزی معادل تورمی که در سال اول اشغال ایران به دست آمد.

البته رییس جمهوری وقت، اکبر هاشمی رفسنجانی دست روی دست نگذاشت؛ او که از نتایج سیاست تعدیل اقتصادی دولت خود ناراضی بود به سرعت سیاست تثبیت نرخ ارز را در پیش گرفت و با این اقدام دوباره به تورم افسار زد. در نتیجه در سال 75 نرخ تورم به 23.2 درصد و در سال 76 که دولت هم تغییر کرد و محمد خاتمی سکان کشور را به دست گرفت تورم به 17.3 درصد رسید.

تورم در ایران پس از سال 74 برای مدت‌ها کنترل شده‌تر بود. حتی روی کار آمدن دولت احمدی نژاد و سیاست‌های زیان بار آن دوره هم موجب نشد که تورم به بیش از 30 درصد برسد. تنها از ابتدای دهه 90 و با آغاز تحریم‌های آمریکا علیه ایران بود که تورم 30 درصدی تجربه شد. تورم بیش از 40 درصد هم تا سال 98 دیگر کشور تجربه نشد. درواقع 24 سال پس از اقدامات تندروانه دولت رفسنجانی در تعدیل ساختاری، با وجود تحریم و فشارهایی از این دست تورم به آن ابعاد پیشین نرسید.

رکورد تورم دولت رفسنجانی اما تا 1401 شکسته نشد. براساس آمارهای بانک مرکزی در آن سال، تورم سالانه به 53.1 درصد رسید. این نرخ تا آن زمان بالاترین تورم پس از انقلاب بود. در ابتدای آن سال هم دولت رییسی با تحمیل یک شوک ارزی به اقتصاد کشور، تورمی که از میانه 1400 روند نزولی داشت را با جهش‌های بزرگی مواجه کرد. در نهایت حذف ارز ترجیحی 4200 تومانی چنان شکست بزرگی برای دولت سیزدهم به بار آورد که چند ماه بعد با تعیین ارز ترجیحی 28 هزار و 500 تومانی سعی کرد تبعات آن شکست را کاهش دهد.

در 1404 هم دوباره دولت که این بار ریاست آن با مسعود پزشکیان اقدام به تحمیل یک شوک ارزی در دی ماه کرد. این در حالی بود که پیش از آن با جنگ 12 روزه، در عمل ایران مورد یورش آمریکا و اسراییل قرار گرفته بود و کمتر از دو ماه پس از این اقدام هم جنگ 40 روزه آغاز شد. شوک ارزی، جنگ و پس از آن محاصره شرایطی را در اقتصاد ایران پدید آورد که با وجود رسیدن تورم به 66 درصد، انتظار افزایش آن تا پایان سال می‌رود.

بررسی روند تورم پس از انقلاب نشان می‌دهد هر گاه دولت‌ها دست به جراحی ارزی زده‌اند، از پی آن یک رکورد تورمی تازه به ثبت رسیده است. طوری که گاه تورم به ثبت رسیده با سال‌های اشغال ایران قابل مقایسه است.

223229