بلایی که درآمد بالای نفتی بر اقتصاد ونزوئلا آورد

اتکای بیش از حد به درآمد های نفتی در برخی کشورها از جمله ونزوئلا، نه تنها موجب توسعه اقتصادی نشده است، بلکه باعث صنعت‌زدایی و تورم های بالا نیز شده است.

به گزارش خبرگزاری مهر، مطالعه تاریخ تحولات اقتصادی کشورها حاوی تجربه‌های مفیدی است که می‌تواند در تصمیم‌گیری ها و سیاستگذاری‌های آتی باقی کشورها مفید فایده باشد.

با توجه به شرایط پیش‌آمده برای قیمت نفت و افزایش چشمگیر درآمدهای نفتی بر اقتصاد ایران، یادداشت زیر با نگاهی به تجربه ونزوئلا در بهره‌مندی از درآمدهای نفتی به خبرگزاری مهر ارسال شده است که در ادامه می‌خوانید:

ونزوئلا کشوری در سواحل شمالی آمریکای جنوبی با 28 میلیون نفر جمعیت، سرسبز و در منطقه گرمسیری قرار گرفته است که برای اولین بار در سال 1522 تحت استعمار امپراتوری اسپانیا قرار گرفت تا سال 1830 که با استقلال ونزوئلا، دولت ونزوئلا شکل گرفت و این کشور در طول این سال‌ها، از سفر کریستوف کلومب که از دیدن این کشور و زیبایی‌های آن بسیار شگفت زده شده بود تا این اواخر، حوادث و فراز و نشیب‌های سیاسی و اقتصادی فراوانی را به خود دیده است.

ونزوئلا کشوری غنی از منابع طبیعی از جمله طلا، آلومینویم، فولاد، آهن و زغال سنگ و از همه مهم‌تر دارای مخازن عظیم نفت و گاز می‌باشد که حدود 70 رصد از درآمد این کشور و حدود 90 در صد صادرات آن را نفت شامل می‌شود.

با این وجود این کشور در سال‌های 2018 و 2019 به تورم شدیدی دچار شد و واحد پولی این کشور تبدیل به بی ارزش ترین واحد پولی جهان شد که این پیامدها نتیجه سیاست‌های غلط و بدون برنامه بود که در ادامه به تشریح آن‌ها پرداخته می‌شود.

تا حدود 40 سال قبل ونزوئلا ثروتمندترین کشور آمریکای جنوبی بود و کشورهای زیادی به وضعیت مطلوب آن رشک می@بردند و آمار مهاجرت به این کشور بالا بود ولی تصویر ونزوئلا در 4 سال گذشته بسیار متفاوت شده است.

این بحران از سال 2016 با فقر شدید در کشور شروع شد و در 2018 تورم چند هزار درصدی را تجربه کرد و نتیجه آن زیر خط فقر قرار گرفتن بیش از 80 درصد مردم شد.

از سال 1920 تا 1980 نفت مهم‌ترین منبع رشد و توسعه سریع ونزوئلا بود اما پس از کاهش قیمت نفت در 1980 مشکلات این آغاز شد و دچار تورم 50 درصدی در طی دو هفته شد.

مجدداً در 1998 که هوگو چاوز رئیس جمهور محبوب این کشور به قدرت رسید، قیمت نفت شیب صعودی گرفت و این امکان را به دولت داد تا بتواند خدمات رفاهی خارق العاده را به مردم بدهد و در سال 2002 چاوز صنعت نفت و بسیاری از صنایع دیگر را کنترل می‌کرد و واردات را به دست گرفت و نرخ ارز را ثابت اعلام کرد و علاوه بر پایین نگه داشتن قیمت‌ها یارانه نقدی نیز پرداخت می‌کرد.

در سال 2013 چاور از دنیا رفت و نیکلاس مادورو با تفکرات سوسیالیستی چاوز روی کار آمد و حتی برنامه‌های رفاهی بیشتری به اجرا گذاشت اما در سال 2014 مجدداً قیمت نفت کاهش شدیدی پیدا کرد و اقتصاد ونزوئلا در 3 سال بعد 30 درصد کوچک‌تر شد.

اما تفاوت این بار با سال 1980 این بود که طی ده سال گذشته، یعنی از 2003 تمام ظرفیت‌های تولیدی از بین رفته یا به شدت تضعیف شده بود.

شرایط به نحوی شده بود که بدون پول نفت واردات غیر ممکن و بدون واردات کشور به سمت قحطی پیش می‌رفت و راه حل مادورو برای حفظ قدرت خرید مردم تثبیت قیمت ارز و چاپ پول بود.

همزمان با کاهش قیمت نفت، قیمت دلار افزایش پیدا کرد و خرید و فروش ارز دولتی در بازارهای آزاد و قاچاق آن موجب افزایش فساد و کاهش کالاهای اساسی در این کشور شد.

در سال 2018 دولت از کنترل ارزی دست برداشت و قیمت ارز را آزاد کرد. همچنین 5 صفر از پول ملی برداشت و هزینه‌های بودجه را به شدت کاهش داد و نرخ مالیات را افزایش و از رشد نقدینگی در بازار پول کاست. این اقدامات سبب آن شد که تورم ماهیانه از 200 درصد به 30 درصد کاهش یابد و کشور از ابر تورم خارج شد ولی هنوز هم درگیر تورم هستند.

به طور کلی دولت‌های نفتی و سایر دولت‌هایی که از منابع سر شاری برخوردار هستند و وابستگی به درآمد مالیاتی ندارند وابستگی سیاسی کمتری به مردم دارند و خود را پاسخگو در برابر مردم نمی‌دانند و در نتیجه دولتی رانتی شکل می‌گیرد که فساد دامن دولت را آلوده می‌کند.

این کشورها عموماً برای جلب اعتماد عمومی روی به سیاست‌های رفاهی کوتاه مدت نظیر پرداخت یارانه نقدی و واردات کالاهای لوکس و واردات کالاهای اساسی با قیمت کمتر از قیمت داخلی می‌آورند که نتیجه‌ای جز تضعیف تولید داخل ندارد.

وابستگی و تکیه بر صادرات نفت بسیار خطرناک برای کشور است و نوع واکنش و برخورد و رفتار با منابع طبیعی در کشورهای غنی به نحوی که مانع از صنعت‌زدایی در کشور و موجب توسعه پایدار شود، حائز اهمیت است.

محمدرضا قده‌چی، دانشجو و پژوهشگر اقتصادی