اقداماتی که مهجور ماندهاند
تهران - ایرنا - بررسی ها نشان می دهد: در حالی که اغلب نقاط جهان تنها درگیر بیماری کرونا هستند و به واسطه این بیماری کاهش رشد اقتصادی و شرایط دشوار این دوره را تجربه میکنند، ایران علاوه بر درگیر بودن با بیماری کرونا، با چالش های بزرگتر تحریمهای اقتصادی و تنشهای منطقهای روبرو بوده که شرایط حاصل از این مسائل بر کشور قابل تامل است.
به نظر میرسد در شرایطی که ایران درگیر جنگ اقتصادی است و در بزنگاههای مختلف نیز با تحریمهای جدیدی روبرو میشود، شرایط اقتصادی و اجتماعی ایران نسبت به شرایط منطقه و جهان از این حیث که گردنههای مهمی را با تدابیر مختلف پشت سر میگذارد، از اهمیت بالایی برخوردار است.
درگیریهای منطقهای پر هزینه برای ایران
یکی از مهمترین اخبار موجود در منطقه که طی هفته گذشته به اوج خود رسیده، جنگ میان «جمهوری آذربایجان» و «ارمنستان» است. به عبارتی نواحی شمال غرب ایران که به عنوان یکی از مسیرهای ترانزیتی صادرات و واردات کالا به این کشورها و اروپا محسوب میشود، این روزها با تنش جدی مواجه است. بدون تردید این شرایط جدید، وضعیت ایران را نیز به عنوان همسایه جنوبی این دو کشور با چالشهایی روبرو میکند. چنانچه اصابت نزدیک به 20 خمپاره و راکت جنگی به نواحی مرزی ایران دلیلی بر این مدعا است.
گذشته از دلایل اختلافات میان آذربایجان و ارمنستان مساله مهم امروز این است که این دو کشور خواسته یا ناخواسته پای اختلاف دیگر کشورها را به منازعه بین خود باز کردهاند. بسیاری از تحلیلهای کشورهای مخالف با ایران حاکی از آن است که احتمالا این جنگ به زورآزمایی میان کشورهای حامی این دو در منطقه تبدیل شود. این در حالیست که بر خلاف نظر آنها، شرایط سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در ایران نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران
با برخورداری از روابط مناسب با هر دو کشور، نه تنها بیطرفی خود را در هر نوع مناقشه در این عرصه ثابت کرده، بلکه تمام تلاش خود برای برقراری صلح در منطقه را هم به کار برده است.
درواقع وضعیت جدید نشان میدهد که درگیری میان همسایههای شمالی ایران به دشواریهای مسائل اجرایی و روابط دیپلماتیک دولت افزوده، اما ثبات در نواحی مرزی و فعالیت جمهوری اسلامی ایران و پیگیری مداوم این کشور برای صلح نشان میدهد که ایران همچنان به عنوان ریش سفید منطقه، سختی های خود را دارد که برای کشور هزینه زیادی نیز به همراه دارد.
مضاف بر موارد یاد شده، عادیسازی روابط رژیم صهیونیستی با کشورهای عربی امارات و بحرین هم از دیگر دشواریهایی است که دولت دوازدهم با آن روبرو است. جمهوری اسلامی ایران مواضع روشنی نسبت به رژیم صهیونیستی داشته و تلاشهای این رژیم علیه ایران هم بر کسی پوشیده نیست. لذا نزدیک شدن این کشور به مرزهای جنوبی، از دیگر مشکلاتی است که دولت در روابط خارجی خود با آن روبروست. تنش در نواحی شرقی نظیر افغانستان و حضور آمریکا در عراق (همسایه غربی) که همواره بر تنشهای موجود در این کشور دامن میزند، هم از نگاه تحلیلگران بینالمللی تهدیدی برای ثبات جمهوری اسلامی ایران است.
اما شرایط حاکم بر ایران نشان میدهد که نه تنها تحلیلهای موجود در مناسبات ایران با همسایگان خود و تاثیر آن بر شرایط داخلی کشور، از قوام لازم برخوردار نیست، بلکه تلاشهای دولت در این زمینه عمدا مورد اغماض قرار گرفته است. شرایط کنونی نشان میدهد که از یک سو برخی کشورهای خاورمیانه بر اثر مناقشه و نیز بحرانهای سیاسی و اقتصادی با تنشهای جدی مواجه هستند، و از سوی دیگر به دلیل ویروس کرونا، میلیونها نفر از ساکنان اردوگاههای پر ازدحام و غیربهداشتی پناهندگان در اروپا هم با مشکلاتی روبرو شده اند و احتمالا به زودی رویارویی جدی با مشکلات خود خواهند داشت.
مجموع شرایط حاضر نشان میدهد که دولت دوازدهم با وضعیت بسیار حساس و نادری در عرصه بینالمللی و داخلی روبرو می باشد.
چشمانداز مثبت در اقتصاد
بررسی برخی آمار نشان میدهد که از 18 اردیبهشت 1397 و خروج یک جانبه آمریکا از برجام، تاکنون 19 دور تحریم علیه ایران اجرا شده و 168 نهاد ایران با تحریم کامل روبرو بوده اند. به گفته «مایک پمپئو» وزیر امور خارجه دولت ترامپ، این تحریمها شامل انرژی، بانکی، حمل و نقل، صنایع نظامی، صنایع کشتیسازی، تجهیزات آزمایشگاهی و... است که هریک به نوبه خود عرصه را بر ایران تنگتر کردهاند. از آنجا که بیشترین درآمد ارزی ایران از فروش نفت حاصل میشود، این تحریمها به شکلی جدی، دامنگیر مسائل اقتصادی کشور است.
با این وجود گزارشهای جدید منتشر شده از سوی «صندوق بینالمللی پول» نشان میدهد که رشد اقتصاد ایران پس از پشت سر گذاشتن دو سال سخت، در سال آینده میلادی مثبت خواهد بود. به گفته «فرشید شکرخدایی» رییس کمیسیون توسعه پایدار اتاق بازرگانی ایران، جدای از بار مالی ویروس کرونا بر بهداشت و درمان و تعطیلی کسب و کارها، محدودیتهای ایجاد شده در تجارت خسارت مالی زیادی را به بسیاری از کشورها وارد کرده است. این در حالی است که تحریمها در سالهای گذشته به نوعی اقتصاد ایران را در یک حالت قرنطینه قرار داد. مبادلات تجاری ایران با سایر کشورها به سختی انجام شد. به گفته وی، به همین دلیل پیشبینی میشود که خسارت مالی کرونا بر اقتصاد ایران کمتر از کشورهای اروپایی و حتی برخی از کشورهای آسیایی باشد.
با این حال علیرغم وجود مشکلات فراوان در حوزه اقتصادی (بر اثر تحریمها)، تلاطم نظامی میان کشورهای همسایه و اپیدمی گسترده کرونا در ایران، آمارها چشم انداز امیدوار کنندهای را ترسیم میکنند. پوشیده نیست که منبع اصلی درآمد دولت در ایران وابسته به صادرات نفت است که همین امر اقتصاد ایران را به سوی «تک محصولی» شدن و آسیب پذیری سوق میدهد. بنابراین راه برون رفت از این شرایط افزایش صادرات غیر نفتی است. تجربهای که کشور ما یکبار دیگر آن را از اواخر سال 1330 تا 1332 در کارنامه اقتصادی خود دارد.
بر اساس آمار منتشر شده از سوی «سازمان توسعه تجارت و گمرک ایران»، سال 92 همزمان با نخستین سال فعالیت دولت یازدهم وزن صادرات غیرنفتی به93.886 میلیون تن به ارزش 41.848 میلیارد دلار رسید و افزایش یک درصدی نسبت به سال قبل را تجربه کرد. این ارقام در سال 98 به لحاظ وزنی با شکستن رکورد 40 سال گذشته به 134.331 میلیون تن ارتقا داشت که ارزشی معادل 41.424 میلیارد دلار برای اقتصاد کشور به همراه داشته است.
مقایسه آمار صادرات در سال 92 و سال 98، در بخش صادرات رشد 43 درصدی در «وزن» را نشان میدهد که البته طی دولت دوازدهم و روی کار آمدن رییس جمهور جدید آمریکا فشار تحریمها برای صادرات کالاهای ایرانی به جهان افزایش پیدا کرد و ایران نیز همواره برای کاهش اثرات این شرایط جدید به دنبال راهکارها و راهبردهایی برای بهبود تجارت بوده است. همچنین سیاست دولت در رابطه با افزایش تولید داخل و کاهش واردات نیز قابل تامل است. آمار واردات سال 92 عدد 33.684 هزار تن را نشان میدهد که ارزشی معادل 49.709 میلیارد دلار داشته که این ارقام در سال 98 به 35.825 هزارتن و به ارزش44.092 میلیارد دلار رسیده است.
مجموع شرایط کلی ایران در مقیاس جهانی، منطقهای و درگیر بودن با انواع تحریمها و اپیدمی کرونا نشان میدهد که تلاش دولت و همراهی جامعه برگ برنده ای است که میتوان در شرایط دشوار کنونی از آن استفاده نمود.
*س_برچسبها_س*