کتابهایی از روایتگران فرهنگ ایران زمین
تهران - ایرنا - ایران گسترهای فرهنگی است که آن را نمی توان به مرزهای جغرافیایی و بازههای تاریخی محدود کرد، شعر و ادبیات، عضو جدایی ناپذیر این تمدن است و شاعران، همیشه بهترین راویان این سرزمین بودهاند.
به گزارش خبرنگار فرهنگی ایرنا، شاعران همیشه مهم ترین راویان از وضعیت ایران بوده اند، ادبیات همواره بخش مهمی از فرهنگ ایرنا به شما می آید و عنصر جدایی ناپذیر تمدنی است که به نام ایران زمین می شناسیم. تمدنی که مزرها و تاریخ را با خود درنوردیده است.
این هفته را با آثار شاعران و پژوهشگران ایرانی، بگذرانید.
ابراهیم پورداوود؛ بنیانگذار ایرانشناسی
ابراهیم، پورِداوود، پورِباقر، پورِمحمدحسین رشتی 20 بهمن 1264 در محله سبزه میدان رشت چشم به جهان گشود. پدرش بازرگان و ملاک، و مادرش دختر ملاحسن خمامی، از مجتهدان بزرگ آن شهر بود. او تحصیلات مقدماتی فارسی و عربی را در این شهر فرا گرفت. از خردسالی به سرودن شعر علاقه نشان داد، زمانی که در مدرسه حاجیمیرزا حسن در سلک طلاب درس میآموخت، به مرثیهگویی پرداخت و دوستانش به وی تخلص لسان دادند. پورداوود، در 1284، در 20سالگی به همراه برادر و استادش، عبدالرحیم خلخالی به تهران رفت و به آموختن طب قدیم پرداخت و از محضر محمدحسینخان سلطان الفلاسفه بهره برد، در سال 1287 به لبنان رفت و در بیروت در مدرسه لائیک به فراگرفتن زبان و ادبیات فرانسه پرداخت و نام پورداوود را برای خود برگزید، در حالی که برادرانش شهرت داوودزاده داشتند.
پورداوود، شهریور 1289 راهی فرانسه، نخست در شهر بووه (Beauvais) خود را برای ورود به دانشکده حقوق آماده ساخت و آن گاه در دانشگاه پاریس به تحصیل در رشته حقوق پرداخت و در انجمن ادبی پاریس با محمد قزوینی (میرزا محمد بن عبدالوهاب قزوینی مشهور به علامه قزوینی، ادیب و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ایران، 1256 تا 1328) آشنا شد و دوستی آنها پایدار ماند.
در 1294 پورداوود برای اقامت در سویس از راه بالکان به برلین رفت، اما آلمانیها از خروج او جلوگیری کردند و او در همان سرزمین اقامت کرد و در سال 1295ش در دانشگاه برلین، و سپس در دانشکده ارلانگن به ادامه تحصیل در رشته حقوق پرداخت. وی در شهریور 1299 با دختر یک دندانپزشک آلمانی ازدواج کرد و در تیرماه 1301 یگانه فرزندش پوراندخت به دنیا آمد. پورداوود در 1303 به همراه خانواده به ایران بازگشت. در مهر 1304 به دنبال دعوت پارسیان هند به هندوستان رفت و دوسال و نیم در آنجا ماند و به انتشار بخشی از ادبیات مزدیسنا و گزارش اوستا پرداخت، در 1307 بار دیگر به آلمان بازگشت و تفسیر جلد دوم یشتها و خرده اوستا و نخستین جلد یسنا را به انجام رساند. او در 1311 به دنبال درخواست رابیندرانات تاگور (شاعر و متفکر صاحب نام هندی، 1861 تا 1941) است از سوی دولت ایران برای تدریس فرهنگ ایرانباستان به هند رفت و در دانشگاه ویسوبهارتی (Visva Bahrati)، واقع در شانتی نیکیتان به تدریس پرداخت و به دستیاری یکی از استادان آنجا به نام ضیاءالدین، 100 بند از اشعار تاگور را از بنگالی به فارسی برگرداند. در فروردین 1313 از بمبئی به آلمان رفت و به کار ترجمه و گزارش اوستا پرداخت، سرانجام در 1316 به ایران بازگشت و در دانشکده حقوق و دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به تدریس پرداخت. وی مدت 4 سال ریاست انجمن روابط فرهنگی ایران و آلمان را برعهده داشت، در 1325 دانشگاه تهران شصتمین سال تولد او را جشن گرفت و به همین مناسبت در 1325 یادنامهای مشتمل بر شرح احوال و آثار او به کوشش محمد معین در دو جلد به چند زبان انتشار یافت. 6 مهر 1324 پورداوود انجمن ایرانشناسی را دایر کرد که تنها انجمن غیردولتی آن زمان بود.
پورداوود در 14دی ماه 1342 برای شرکت در بیست و ششمین کنگره خاورشناسان به دهلی رفت و به ریاست شعبه ایرانشناسی در دانشگاه دهلی انتخاب شد. یک سال بعد، یعنی در 13 دی 1343 دانشگاه دهلی در جشن باشکوهی درجه دکترای افتخاری به او اهدا کرد. در 1344ش پورداوود به عضویت آکادمی جهانی هنر و دانش ورل (که اعضای آن از برجستهترین دانشمندان جهاناند) انتخاب شد و در همین سال نماینده پاپ، پل ششم در ایران به پاس خدمات انساندوستانه پورداوود نشان شوالیه سنسیلوستر را به وی تقدیم کرد. در 18 فروردین 1345 دولت هند نشان تاگور را (که بزرگترین نشان عملی و فرهنگی آن دولت بهشمار میآمد و تا این زمان تنها 4 تن از دانشمندان نامدار جهان موفق به دریافت آن شده بودند) به وی پیشکش کرد. پورداوود عالیترین نشان علمی دولت آلمان را از رئیس جمهور وقت این کشور دریافت کرده است. پورداوود در 1342ش و به قولی 1343ش از دانشگاه تهران بازنشسته شد و در 1346ش عنوان استاد ممتاز دانشگاه را به دست آورد، از زمان بازنشستگی به بعد، به مطالعه و پژوهش گذراند و سرانجام در بامداد 26 آبان 1347 درگذشت و در رشت، در آرامگاه خانوادگی خود به خاک سپرده شد. پورداوود در طول سالها معلمی خود، شاگردان فراوانی تربیت کرد که هریک خود، معلمان و محققان نامدار در عرصه ادب و فرهنگ ایران شمرده میشوند. نام محمد معین، محمد مقدم، محمدکیوان پورمکری، یحیی ماهیار نوابی، بهرام فرهوشی، ساسان سپنتا، احسان یارشاطر، منوچهر ستوده، جلیل دوستخواه، ایرج افشار و...، به عنوان شماری از شاگردان پورداوود بر زبانها میرود.
کتاب خرمشاه، مجموعه سخنرانیهای ابراهیم پورداوود در هندوستان درباره آئین و تاریخ و زبان ایران قدیم است که در یک کتاب گردآوری شده اند.
زبان فارسی و لزوم آموختن آن، تقویم و فرق آیین مزدیسنا، فروردین و فرهوشی، قصیده جم، ایران قدیم، و ایران نو، بخشی از مطالب این کتاب هستند.
کتاب خرمشاه، در 136 صفحه توسط انتشارات شفیعی منتشر شده است.
سیاوش کسرایی؛ راوی آرش کمانگیر
سیاوش کسرایی، 5 اسفند 1305 در اصفهان، متولد شد. تحصیلات متوسطه را در دبیرستانهای نظام و دارالفنون تهران گذراند و در دانشکده حقوق دانشگاه تهران، مشغول به تحصیل شد. پس از آن در سازمان همکاری بهداشت، وابسته به اصل چهار ترومن، بانک ساختمانی و وزارت آبادانی و مسکن کار کرد.
در نیمه دوم دهه 1320 به آراء سوسیالیستی و سرانجام حزب توده گرایش یافت اما کمی با انقلاب اسلامی همراه شد. کسرایی و خانوادهاش، پس از دستگیری شماری درخور توجه از رهبران و فعالان سیاسی چپگرا، به شهر کابل در افغانستان، مهاجرت کردند و در نیمه دهه 60، در مسکو که یکی از شهرهای اتحادیه شوروی پیشین به شمار میرفت، اقامت گزیدند.
19بهمن1374 کسرایی، پس از 3 ماه اقامت در وین اتریش، بعد از جراحی قلب، به دلیل ذاتالریه، زندگی را بدرود گفت و او را در بخش مشاهیر گورستان مرکزی این شهر به خاک سپردند. مزار کسرایی در سال 2016 به عنوان مزار افتخاری شهر وین، معرفی و ثبت شد. کسرایی در وصیتنامهاش، امیرهوشنگ ابتهاج (سایه) را متولی آثار خود، پس از مرگ قرار داده است.
از کسرایی بیش از 16 مجموعه شعر از سال 1336 باقی مانده است که آخرین کار او پس از مرگش منتشر شد، همه اشعار کسرایی در قالب یک مجموعه نیز منتشر شده اند: آوا (1336)، آرش کمانگیر (1338)، خون سیاوش (1341)، سنگ و شبنم (1345)، با دماوند خاموش (1345)، خانگی (1346)، به سرخی آتش، به طعم دود (1355)، از قرق تا خروسخوان (1357)، آمریکا! ا آمریکا! (1358)، چهل کلید (1360)، تراشههای تبر (1362)، پیوند (1363)، هدیه برای خاک (1368)، ستارگان سپیدهدم (1368)، مهرهی سرخ (1374)، هوای آفتاب (1381).
منظومه آرش کمانگیر، یکی از مهم ترین آثار در ادبیات معاصر به شما میآید که نماینده شعر حماسی نیمایی است.
کسرایی در این منظومه، به بیانی نوآورانه روایت آرش شواتیر و تیری که برای مشخص کردن مرز ایران و توران پرتاب کرد را بازگو کرده است، یکی از بهترین نسخه های این اثر، کتابی است که انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، با طراحیهای فرشید مثقالی منتشر کرده است.
این کتاب 23 صفحه ای در قطع رحلی منتشر شده است.
مهرداد اوستا، راوی مهر و آتش
محمدرضا رحمانی با نام هنری مهرداد اوستا در 20 بهمن 1308 خورشیدی در خانوادهای که به شعر و ادبیات علاقه داشتند در بروجرد بدنیا آمد.
اوستا در سال 1320 و هنگامی که نوجوانی دوازده ساله بود به همراه خانواده اش به تهران آمد و دوره دبیرستان خود را در یکی از دبیرستان های شبانه این شهر به پایان رساند. وی تحصیلات دانشگاهی خود را از سال 1327 با ورود به دانشکده معقول و منقول (الهیات) دانشگاه تهران آغار کرد و ابتدا لیسانس معقول و منقول گرفت، سپس با ادامه دادن تحصیل با مدرک کارشناسی ارشد در رشته فلسفه از این دانشگاه فارغ التحصیل شد. این شاعر همزمان با تحصیل در دانشگاه به استخدام وزارت آموزش و پرورش در آمد و به عنوان دبیر در چندین دبیرستان تهران به تدریس پرداخت.
نخستین اثری که از مهرداد اوستا منتشر شده، تصحیح دیوان سلمان ساوجی است؛ کتابی که در سال 1332 به بازار آمد. همچنین از کاروان رفته، عنوانِ نخستین مجموعه چاپ شده شعر اوست. رسالهای در فلسفه، منطق، روانشناسی و اخلاق، عقل و اشراق، تصحیح رسائل خیام با مقدمه و تحقیق در زندگی وی، حماسه آرش، از امروز تا هرگز، اشک و سرنوشت، روش تحقیق در دستور زبان فارسی و شیوه نگارش، شراب خانگی ترس محتسب خورده (در قالب قصیده) و تیرانا از دیگر آثار این شاعر است.
وی در اردیبهشت 1370 خورشیدی در حالی که مشغول تصحیح شعری در شورای شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در تالار وحدت بود، دچار عارضه قلبی شد و چشم از جهان فروبست. پیکر وی در قطعه مشاهیر ادب و هنر ایران در تهران به خاک سپرده شد.
کتاب مهر و آتش، از آخرین آثاری است که از مهرداداوستا به جا مانده و دربردارنده مطالب و نکاتی پیرامون شاهنامه فردوسی می باشد. در ابتدای کتاب، معرفی مختصری از زندگی اوستا، سال شمار زندگی و فهرست آثار وی آمده است. محور اصلی 12 فصل کتاب، پژوهش هایی درباره شاهنامه است در کنار آن مطالبی نیز درباره اساطیر هند و چین و موضوعات فرعی دیگر دیده می شود که وابسته به موضوع اصلی کتاب است. در این نوشته ها کمبودها و نارسایی هایی به چشم می خورد که گمان می رود استاد اوستا به بازخوانی و بازبینی آنها مجال نیافته است. دنباله بعضی از مقالات از جمله حماسه باشکوه یوی بزرگ، گسسته شده است و گردآورنده کوشیده تا این گسیختگی ها را با مراجعه به منابع مربوط پیوند دهد و تکمیل کند.
خاورشناسان و شاهنامه، شاهنامه یا خداینامه نگاری، مقدمه ای بر روش تحقیق درمنطق اساطیری دو آیین متخاصم میترایی و مزدیسنایی، آیین ایرانیان پیش از مزدیسنایی و فضای دوگانه اساطیر در شاهنامه، فضای میترایی شاهنامه، حماسه باشکوه یویی بزرگ، عالم مایا، اعتبار و اهمیت شاهنامه، زبان دری و پهلوی، سیمرغ و استعارات عرفانی و حکمت اشراق، رستم و اسفندیار و...، شاهنامه ای که در دست تحقیق است، بخشی از عناوین فصل های این کتاب هستند.
کتاب مهر و آتش، رویارویی اسطوره های آیین مهر و مزدیسنا در شاهنامه، به اهتمام بهروز ایمانی در 172 صفحه توسط انتشارات سوره مهر به چاپ رسیده است.
برچسبها
