امضای تاریخی برای وصل دو ملت؛ سوت قطار زاگرس در رویای بغداد

خبرگزاری مهر - گروه استان‌ها: راه‌آهن کرمانشاه خسروی سال‌هاست در صدر فهرست پروژه‌های کلان، راهبردی و تحول‌آفرین غرب کشور قرار دارد؛ اَبَرپروژه‌ای که هر بار با پیش کشیدن مباحثی چون توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل ترانزیتی، ارتقای حجم مبادلات تجاری میان ایران و عراق، شکوفایی اقتصاد مرزی و یا تسهیل و ایمن‌سازی سفر میلیون‌ها زائر عتبات عالیات، دوباره نام آن بر سر زبان‌ها می‌افتد. با این حال، قطار این مسیر حیاتی همچنان در ایستگاه وعده‌های پی‌درپی و تأخیر در تخصیص اعتبارات متوقف مانده است. این طرح ملی که از ابتدا قرار بود کرمانشاه را از یک ایستگاه پایانی و بن‌بست در شبکه ریلی کشور، به دروازه‌ای طلایی برای ورود ایران به کریدورهای ترانزیتی بین‌المللی تبدیل کند، پس از گذشت سال‌ها همچنان چشم‌انتظار تزریق مستمر منابع مالی و اتخاذ تصمیم‌های قاطع و شجاعانه برای عبور از مرز و رسیدن به نقطه صفر خسروی است.

واقعیت امر این است که راه‌آهن کرمانشاه خسروی صرفاً یک پروژه عمرانی معمول برای اتصال چند شهر به شبکه ریلی کشور نیست؛ بلکه این خط، شریان اصلی و بخش جدایی‌ناپذیر از یک کریدور پهناور است که می‌تواند جمهوری اسلامی ایران را از کوتاه‌ترین مسیر غرب کشور به عراق و در امتداد آن، به بازارهای بکر و مسیرهای ارتباطی استراتژیک منطقه متصل نماید. اهمیت بی‌بدیل این پروژه زمانی بیش از پیش آشکار می‌شود که بدانیم استان کرمانشاه در مجاورت مرزهای بسیار مهم و فعال تجاری و مسافری با کشور عراق قرار دارد و مرز تاریخی خسروی نیز به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین، اصیل‌ترین و مجهزترین گذرگاه‌های رسمی میان دو کشور، کمترین فاصله را با بغداد و شهرهای کلیدی و زیارتی عراق داراست. به همین دلیل، تکمیل و بهره‌برداری از این خط ریلی می‌تواند به‌طور هم‌زمان چندین هدف کلان اقتصادی، تجاری، مسافری، زیارتی و حتی ژئوپلیتیکی را برای کشور محقق سازد.

ایده بلندپروازانه اتصال ریلی ایران به عراق از مسیر کرمانشاه و خسروی البته موضوع و رویای تازه‌ای نیست. ریشه تاریخی این طرح به توافقات صورت‌گرفته در سال 1355 میان دولت‌های وقت ایران و عراق بازمی‌گردد؛ توافق‌نامه‌ای که در آن، احداث کریدور ریلی اراک کرمانشاه خسروی بغداد با دقت پیش‌بینی شده بود. اما وقوع جنگ تحمیلی هشت‌ساله و تحولات پرشتاب سیاسی و امنیتی منطقه، اجرای این طرح استراتژیک را برای سال‌های متمادی به تعویق انداخت. پس از پایان جنگ و آغاز دوران سازندگی، بار دیگر ضرورت غیرقابل‌انکار تکمیل این مسیر مورد توجه سیاست‌گذاران قرار گرفت. در نهایت، بخش‌های مختلف راه‌آهن غرب کشور با سرعتی لاک‌پشتی و به تدریج به بهره‌برداری رسیدند؛ به‌گونه‌ای که خط اراک ملایر در سال 1389 و مسیر ملایر کرمانشاه سرانجام در سال 1397 به شبکه ریلی کشور متصل شدند. اما حلقه مفقوده و پایانی این زنجیره ارزش، یعنی مسیر کرمانشاه تا خسروی، همچنان نیمه‌کاره رها شده است.

در این میان، سابقه طولانی و فرسایشی این پروژه خود به یکی از مهم‌ترین، تلخ‌ترین و بحث‌برانگیزترین بخش‌های داستان راه‌آهن کرمانشاه خسروی تبدیل شده است. پروژه‌ای که عملیات اجرایی آن با هیاهوی فراوان از سال 1380 آغاز شده، امروز پس از گذشت بیش از دو دهه همچنان با گره‌های کور مالی و موانع اجرایی دست‌وپنجه نرم می‌کند. همین وضعیت تأسف‌بار موجب شده است که راه‌آهن غرب کشور بارها در گزارش‌های رسانه‌ای به‌عنوان نمادی بارز و نمونه‌ای عینی از پروژه‌های طولانی‌مدت، فرسایشی و معطل‌مانده زیرساختی مطرح شود؛ پروژه‌ای که ظرفیت‌های بالقوه آن بسیار فراتر از مرزهای استان کرمانشاه است، اما روند اجرای آن هرگز با سرعتی متناسب با اهمیت راهبردی‌اش پیش نرفته است. در همین راستا، استاندار کرمانشاه در دیدار با معاون وزیر راه و شهرسازی، با انتقاد صریح و جدی از کندی عملیات اجرایی راه‌آهن کرمانشاه خسروی، بر ضرورت شتاب‌بخشی به این پروژه راهبردی تأکید کرد و توضیح داد که با وجود تأمین و اختصاص منابع مالی مناسب، پیشرفت طرح به‌هیچ‌وجه رضایت‌بخش نیست. بر اساس مصوبات حیاتی سفر ریاست‌جمهوری، مقرر شده طی سه سال، 6 هزار میلیارد تومان برای تکمیل قطعه کرمانشاه اسلام‌آباد غرب اختصاص یابد که بخش عمده‌ای از آن نیز محقق شده است و با توجه به پیشرفت 87 درصدی در بخش زیرسازی، دستور تقویت فوری ماشین‌آلات کارگاهی و افزایش سرعت اجرای پروژه صادر شده است.

خبرگزاری مهر استان کرمانشاه نیز همگام با رسالت رسانه‌ای خود، طی سال‌های گذشته به‌طور مستمر تلاش کرده است تا ابعاد مختلف، پنهان و پیدای این پروژه را از منظر تأمین اعتبارات، میزان پیشرفت فیزیکی، اهمیت کلان اقتصادی و ضرورت حیاتی تکمیل مسیر بررسی و مطالبه‌گری کند. در همین چارچوب، گزارش‌های تحلیلی و انتقادی متعددی با عناوینی همچون «توقف قطار کرمانشاه - خسروی در ایستگاه اعتبارات»، «راه‌آهن 17 ساله غرب کشور نیازمند توجه ویژه دولت سیزدهم»، «تکمیل پروژه راه‌آهن کرمانشاه - خسروی چشم انتظار تخصیص اعتبار» و «شاهراه ترانزیتی غرب کشور در ایستگاه وعده‌ها جا مانده است» در این رسانه منتشر شد؛ گزارش‌هایی جامع که هر کدام بخشی از چالش‌های عمیق این پروژه را روایت کرده و به روشنی نشان داده‌اند که مسئله اصلی در راه‌آهن کرمانشاه خسروی، نه نبود توجیه اقتصادی و ضرورت فنی، بلکه استمرار و تکرار مشکل تأمین منابع مالی پایدار و سرعت بسیار پایین در اجرای طرح است. اکنون اما پس از گذشت سال‌ها انتظار، شرایط جدید حاکم بر منطقه و ارتقای جایگاه ژئوپلیتیک کرمانشاه، بیش از گذشته ضرورت و فوریت تکمیل این مسیر را برجسته کرده است. افزایش روزافزون مناسبات تجاری و اقتصادی ایران و عراق، رشد خیره‌کننده و میلیونی تردد زائران اربعین حسینی، اثبات ظرفیت‌های بی‌نظیر مرزهای خسروی و پرویزخان، توسعه چشمگیر تجارت با اقلیم کردستان عراق و همچنین نیاز مبرم کشور به گسترش مسیرهای ترانزیتی برای مقابله با تحریم‌ها، همگی گواه روشنی بر این مدعا هستند که راه‌آهن کرمانشاه خسروی می‌تواند و باید به یکی از مهم‌ترین و حیاتی‌ترین حلقه‌های اتصال شبکه ریلی ایران به غرب آسیا تبدیل شود. از سوی دیگر، فاصله کوتاه و طلایی خسروی با بغداد و شهرهای زیارتی عراق، این مسیر را از منظر جابه‌جایی و حمل‌ونقل مسافر نیز به گزینه‌ای بی‌بدیل و کم‌نظیر تبدیل کرده است. فاصله حدود 207 کیلومتری خسروی تا بغداد، مسافت 300 کیلومتری تا کربلای معلی، فاصله 380 کیلومتری تا نجف اشرف و 330 کیلومتری تا سامرا، در کنار نزدیکی این مرز به شاهراه تجاری پرویزخان، ظرفیت فوق‌العاده‌ای برای شکل‌گیری یک کریدور ترکیبی و بی‌نقص مسافر و بار ایجاد می‌کند. در صورت تکمیل و راه‌اندازی این خط، قطار می‌تواند بخش عظیمی از سفر میلیون‌ها زائر خسته از جاده‌ها و همچنین حجم قابل‌توجه و ارزآوری از کالاهای صادراتی و ترانزیتی را به خود اختصاص دهد و انقلابی در اقتصاد منطقه ایجاد کند.

دیپلماسی ریلی در مرزها؛ صدای پای قطار از بغداد به گوش می‌رسد

سعودن الساعدی، سرکنسول عراق در کرمانشاه، در ایام اربعین و در جریان بازدید از مرز بین‌المللی خسروی، در گفتگو با خبرنگار مهر در خصوص ضرورت و اهمیت حیاتی راه‌اندازی خط ریلی کرمانشاه بغداد و اتصال شبکه ریلی جمهوری اسلامی ایران به عراق از طریق دروازه تاریخی خسروی بیان کرد: توافقات انجام‌شده میان دو کشور برای توسعه همه‌جانبه همکاری‌های ریلی بسیار راهبردی است. تفاهم‌نامه‌های لازم و اساسی برای اتصال شبکه ریلی دو کشور به امضا رسیده و اجرای این پروژه استراتژیک می‌تواند نقش بسیار مهمی در توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و تسهیل بی‌سابقه تردد زائران عتبات عالیات داشته باشد. اتصال خط ریلی ایران به شبکه ریلی عراق از مسیر مرز بین‌المللی خسروی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد یک مسیر ترانزیتی بسیار مناسب، ایمن و تسهیل‌شده برای جابه‌جایی خیل عظیم زائران ایرانی به شهرهای زیارتی عراق باشد.

سرکنسول عراق در کرمانشاه در ادامه گفتگوی خود با خبرنگار مهر افزود: با بهره‌برداری از این مسیر طلایی، استان کرمانشاه می‌تواند به یکی از مهم‌ترین و استراتژیک‌ترین کانون‌های تردد ریلی زائران ایرانی به عراق تبدیل شود و مرز بین‌المللی خسروی نیز جایگاه راهبردی و بی‌بدیل خود را در مناسبات حمل‌ونقلی دو کشور بیش از پیش تقویت خواهد کرد. آثار اجرای این پروژه عظیم محدود به حوزه زیارت و مسافر نخواهد بود و راه‌اندازی خط ریلی کرمانشاه بغداد علاوه بر تسهیل سفر زائران، می‌تواند در توسعه کلان حمل‌ونقل میان دو کشور، جهش مبادلات اقتصادی، تسریع در جابه‌جایی کالا و تقویت بنیادین روابط تجاری ایران و عراق نیز به شدت مؤثر باشد. اتصال شبکه‌های ریلی ایران و عراق می‌تواند فرصت‌های جدید و بی‌نظیری برای توسعه اقتصادی استان کرمانشاه و مناطق مرزی ایجاد کند و با افزایش حجم تردد و مبادلات، زمینه رونق فعالیت‌های تجاری و شکوفایی هرچه بیشتر این منطقه را فراهم آورد.

شاهرگ حیات اقتصادی؛ نگاهی فراتر از مسافر و زیارت

آیت‌الله حبیب‌الله غفوری، نماینده ولی‌فقیه در استان و امام‌جمعه کرمانشاه نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه اهمیت پروژه راه‌آهن کرمانشاه خسروی خانقین بغداد بسیار بالا است، اظهار کرد: توافق دولت‌های ایران و عراق برای احداث این مسیر ریلی، یک اتفاق بسیار مهم، تاریخی و کاملاً راهبردی است که آثار و برکات آن بسیار فراتر از موضوع ارزشمند تردد زائران خواهد بود. این پروژه کلان می‌تواند در آینده‌ای نه‌چندان دور به یک شاهرگ اقتصادی و ارتباطی حیاتی برای کل منطقه تبدیل شود و زمینه‌های تازه‌ای را برای توسعه همه‌جانبه روابط اقتصادی، تجاری و حمل‌ونقلی میان ایران و عراق فراهم کند. راه‌اندازی مسیر ریلی کرمانشاه به خسروی، خانقین و بغداد، بی‌شک مسیر تردد زائران عتبات عالیات را به طور کامل متحول خواهد کرد و امکان جابه‌جایی بسیار آسان‌تر، سریع‌تر و ایمن‌تر زائران را فراهم می‌آورد. حمل‌ونقل ریلی از نظر ایمنی و سهولت، شرایط بسیار مناسبی برای مسافران ایجاد می‌کند و از نظر اقتصادی نیز در مقایسه با برخی شیوه‌های سنتی حمل‌ونقل، هزینه به مراتب کمتری به همراه خواهد داشت.

نماینده ولی‌فقیه در استان کرمانشاه در ادامه گفتگو با خبرنگار مهر تصریح کرد: نباید نگاه ما به این پروژه صرفاً به جابه‌جایی مسافر و زائران محدود شود؛ چراکه اتصال شبکه ریلی ایران به عراق می‌تواند در توسعه تجارت، افزایش حجم ترانزیت کالا و تقویت زیربنایی ارتباطات اقتصادی دو کشور نیز آثار بسیار قابل‌توجه و ارزآوری داشته باشد. انتظار ما این است که استان کرمانشاه برای یک دوره ویژه و طلایی از سوی دولت دیده شود تا بخشی از عقب‌ماندگی‌های انباشته‌شده از گذشته در این استان جبران شود؛ چراکه این استان ظرفیت‌های فراوانی دارد و می‌تواند با استفاده از توانمندی‌های بالقوه خود در مسیر توسعه، با اقتدار روی پای خود بایستد. تلاش‌های مستمر استاندار کرمانشاه، مسئولان مرتبط و مجموعه‌هایی که دلسوزانه در این مسیر فعالیت می‌کنند، زمینه‌ساز پیشرفت این طرح شده است و امیدواریم با تداوم این پیگیری‌ها و حمایت قاطع دولت، روند اجرای پروژه شتاب بیشتری بگیرد و مردم مقاوم استان کرمانشاه در آینده‌ای نزدیک شاهد تحقق رویای اتصال ریلی باشند.

نظارت میدانی و عبور از موانع؛ پیشروی در قطعه اسلام‌آباد

طهماسب نجفی، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر بیان کرد: اهمیت راهبردی پروژه راه‌آهن کرمانشاه خسروی بر کسی پوشیده نیست و این مسیر یکی از مهم‌ترین و استراتژیک‌ترین کریدورهای تجاری، مسافری و زیارتی کشور در غرب ایران به شمار می‌رود. تکمیل خط آهن کرمانشاه خسروی به طول 263 کیلومتر و اتصال نهایی آن به شبکه ریلی کشور عراق، از اولویت‌های مهم، اساسی و غیرقابل‌انکار دولت و مدیریت ارشد استان است و پیگیری‌های لازم برای تسریع در اجرای این طرح ملی با جدیت تمام دنبال می‌شود. فاز نخست این پروژه عظیم در مسیر کرمانشاه تا اسلام‌آبادغرب در حال اجرا است که این قطعه 115 کیلومتر طول دارد و روند پیشرفت فیزیکی آن به‌صورت مستمر و دقیق از سوی مسئولان استان مورد ارزیابی و پایش قرار می‌گیرد.

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری کرمانشاه در ادامه به خبرنگار مهر توضیح داد: در بازدیدهای میدانی انجام‌شده، بخش‌های مختلف پروژه شامل کارگاه‌های اجرایی، جبهه‌های کاری فعال، احداث پل‌ها، تونل‌ها و عملیات سنگین زیرسازی مسیر در محدوده خورخور، هلشی و پشته‌کش به‌صورت دقیق مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس گزارش ارائه‌شده از سوی پیمانکار پروژه، تاکنون حدود پنج کیلومتر از مسیر حدفاصل ایستگاه ده‌پهن تا پشته‌کش وارد مرحله حساس تراورس‌گذاری شده است که این امر، نشان‌دهنده پیشرفت واقعی و ملموس عملیات اجرایی در این بخش است. با توجه به تأکیدات مکرر استاندار کرمانشاه، روند اجرای این پروژه به شکل منظم، هفتگی و ماهانه رصد می‌شود و گزارش پیشرفت آن برای تصمیم‌گیری دستگاه‌های ملی و وزارتخانه مربوطه ارسال خواهد شد.

مطالبه‌ای از جنس توسعه؛ رونق اقتصاد مرزی در گرو سوت قطار

فتح‌الله حسینی، نماینده مردم قصرشیرین، سرپل‌ذهاب و گیلانغرب در مجلس شورای اسلامی در گفتگو با خبرنگار مهر تأکید کرد: موضوع راه‌آهن از جمله مسائل بسیار مهم، اساسی و دغدغه‌های اصلی مردم برای منطقه غرب استان کرمانشاه است و این موضوع با حساسیت ویژه و پیگیری مداوم دنبال می‌شود. در گذشته نیز درباره راه‌آهن و اتصال ریلی منطقه غرب کشور با مسئولان ارشد مربوطه گفت‌وگوهای مفصلی انجام شده و اکنون نیز این موضوع در مجلس و کمیسیون‌های تخصصی با جدیت در حال پیگیری است تا زمینه برای تحقق نهایی این پروژه مهم و خروج منطقه از بن‌بست فراهم شود. راه‌اندازی خط ریلی در غرب استان می‌تواند نقش بسیار مهم و تعیین‌کننده‌ای در توسعه فعالیت‌های تجاری، کارآفرینی و اقتصادی منطقه داشته باشد و ظرفیت‌های عظیم اما خفته موجود در حوزه تجارت و مبادلات گمرکی با کشور عراق را بیش از پیش فعال و شکوفا کند.

هم‌افزایی برای تحقق یک رویای ملی

نماینده مردم غرب استان کرمانشاه در مجلس شورای اسلامی در پایان گفتگو با خبرنگار مهر خاطرنشان کرد: اتصال ریلی غرب استان از اهمیت ویژه‌ای در حوزه زیارت برخوردار است و می‌تواند تردد میلیونی زائران حضرت اباعبدالله الحسین (ع)، به‌ویژه در ایام پرالتهاب اربعین حسینی، به سمت کربلای معلی و نجف اشرف را به شدت تسهیل کرده و از بار ترافیکی جاده‌ها بکاهد. بهره‌برداری از این پروژه علاوه بر ایجاد یک تحول شگرف در زیرساخت‌های حمل‌ونقل منطقه، می‌تواند به رونق تجارت مرزی، تسهیل سفر زائران و تقویت ارتباطات اقتصادی پایدار میان ایران و عراق کمک شایانی نماید. پیگیری این پروژه در مجلس با جدیت تمام ادامه دارد و ما نسبت به تحقق راه‌آهن غرب استان و آثار مثبت و تحول‌آفرین آن برای منطقه بسیار خوش‌بین هستیم.

امضای توافقنامه تاریخی؛ قطار خسروی - بغداد روی ریل اجرا

در میان چشم‌انتظاری‌های دو دهه‌ای برای خروج غرب کشور از بن‌بست ریلی، خبر امضای توافق راه‌آهن کرمانشاه بغداد توسط مقامات عالی‌رتبه دو کشور، نور امیدی در دل‌ها روشن کرد. این توافق راهبردی برای احداث کریدور ریلی خسروی خانقین بغداد، در جریان سفر نخست‌وزیر عراق به تهران و در حضور رئیس جمهوری اسلامی ایران و نخست وزیر جمهوری عراق به امضای نهایی رسید. بر اساس این سند تاریخی، مسیر خسروی خانقین به‌عنوان حلقه اصلی اتصال شبکه ریلی دو کشور تثبیت شده است؛ مسیری که با تکمیل آن، مرز بین‌المللی خسروی به دروازه طلایی ریلی غرب ایران تبدیل خواهد شد. این رخداد، ضمن گشودن فصل تازه‌ای در توسعه مناسبات اقتصادی، تجاری و زیارتی، ثابت می‌کند که چالش‌های تأمین اعتبار در سال‌های گذشته، اکنون با اراده مستحکم سیاسی دو دولت قابل رفع است. اتصال ریلی به بغداد، علاوه بر تسهیل جابه‌جایی آسان‌تر مسافران و زائران دو کشور، ظرفیت‌های بی‌نظیری در حوزه تعاملات فرهنگی و گردشگری مذهبی خلق خواهد کرد و جایگاه کرمانشاه را در هندسه ارتباطات منطقه‌ای به‌طور بی‌سابقه‌ای ارتقا می‌بخشد. اکنون که با امضای یادداشت تفاهم احداث راه‌آهن خسروی خانقین بغداد میان سران دو کشور، بهانه نبود اراده در آن سوی مرزها رنگ باخته و مسیر اتصال ریلی وارد مرحله‌ای تازه و قطعی شده است، توپ در زمین دستگاه‌های برنامه‌ریز داخلی قرار دارد. این خبر نویدبخش، مطالبه‌ای روشن و عاجل را پیش روی دولت، سازمان برنامه و بودجه و وزارت راه و شهرسازی قرار می‌دهد: «تخصیص فوری و صددرصدی اعتبارات ویژه و جهشی برای تکمیل قطعه 263 کیلومتری کرمانشاه تا خسروی». شایسته نیست در حالی که عراق مهیای کشیدن ریل تا نقطه صفر مرزی است، قطار توسعه ما در ایستگاه وعده‌ها و کمبود بودجه متوقف بماند؛ لذا انتظار می‌رود با راه‌اندازی کارگاه‌های چندشیفته در غرب کشور، هرچه سریع‌تر سوت این قطار در دروازه خسروی طنین‌انداز شود تا کرمانشاه جایگاه واقعی خود را به‌عنوان کانون اصلی ترانزیت و اقتصاد خاورمیانه بازیابد.