در دولت تدبیر و امید، همه راهها از ایران میگذرد
تهران - ایرنا - نگاهی به محورهای اصلی قاره آسیا نشان از نقش و جایگاه کلیدی ایران در حوزه حمل و نقل بینالملل دارد که این امر تلاش مضاعف دولت در جهت تقویت این جایگاه از طریق توسعه کوریدورهای ارتباطی و مهمتر از آن آمادهسازی زیرساختهای ارتباطی، دریایی، زمینی (جادهای و ریلی) را میطلبد.
موقعیت خاص ایران در امر ترانزیت بینالمللی باعث شده است که توسعه بینالمللی حمل و نقل از رویکردهای اساسی وزارت راه و شهرسازی دولت تدبیر و امید در برنامههای راهبردی باشد. در این راستا تلاش دولتهای یازدهم و دوازدهم این بوده است که علاوه بر تعریف کوریدورهای جدید برای توسعه حملونقل بین المللی و ترانزیت کالا و مسافر، زیرساختهای مورد نیاز آن را در داخل کشور نیز تامین کند.
در این گزارش نگاهی خواهیم داشت به نقش و جایگاه ایران در شبکه حمل و نقل آسیا و به ویژه آسیای میانه.
گذری به بزرگراههای آسیا و نقش ایران
پایگاه اطلاع رسانی دولت تصویری دقیق از مهمترین بزرگراههای آسیا و نقش و جایگاه ایران در آن ارائه کرده است:
بزرگراه 1 AH: بزرگراه 1 AH از توکیو ژاپن آغاز میشود و پس از عبور از کشورهای چین، کره، کشورهای جنوب شرق آسیا، هندوستان، پاکستان، افغانستان و ایران تا غرب ترکیه و شهرهای استانبول و ادیرنه ادامه مییابد و از مرز بلغارستان وارد بزرگراه E80 در شبکه بزرگراهی اروپا میشود.
بزرگراه 8 AH: این بزرگراه به طول 4.817 کیلومتر از مرز بین روسیه و فنلاند شروعشده و به بندر امام در ایران منتهی میشود که هشتمین بزرگراه مهم از کل شبکه بزرگراهی آسیا به شمار میرود.
بزرگراه 70 AH: طول این بزرگراه 4.832 کیلومتر است و از مرز روسیه و اوکراین آغاز و به بندرعباس ختم میشود.
بزرگراه 71 AH: این بزرگراه نیز به طول 426 کیلومتر از منطقه دلارام در افغانستان واقع در بزرگراه 1 AH آغاز میشود و در منطقه دشتک استان قزوین واقع در بزرگراه 75 AH به پایان میرسد.
بزرگراه 72 AH: این بزرگراه طول 1.147 کیلومتر تهران را به بوشهر متصل میکند که با بزرگراههای 1 AH، 2 AH و 8 AH نیز هم مسیر است.
بزرگراه 75 AH: بزرگراه دیگری است که تجان در ترکمنستان را به منطقه آزاد چابهار واقع در بزرگراه 5 AH به طول 1.871 کیلومتر متصل میکند.
بزرگراه 78 AH: عشقآباد در ترکمنستان واقع در بزرگراه 5 AH نیز با پیمایش مسیری به طول 1.076 کیلومتر به شهر کرمان واقع در بزرگراه 2 AH در ایران میرسد و بزرگراه 78 AH را تشکیل میدهند.
بزرگراه 82 AH: طول این بزرگراه 1.261 کیلومتر است و از مرز بین روسیه و گرجستان آغاز میشود و در شمال شهر خوی واقع در آذربایجان غربی در منطقهای بنام ایواوغلی در بزرگراه 1 AH خاتمه مییابد.
ایران دروازه جهان به آسیای میانه
بزرگراههای فوق در قالب کوریدورهای متفاوتی قرار گرفته و هر یک نقش و جایگاه خاص خود را دارند. برخی از آنها مانند کوریدور شمال - جنوب و کوریدور کتای دروازه ورود به آسیای میانه را شکل دادهاند.
هرچند کشورهای این منطقه از آسیا از پتانسیل بالایی به عنوان شرکای تجاری کشورمان برخوردار هستند، اما کاهش هزینه و کوتاهی زمان ارسال کالا به مقصد این کشورها و بلعکس و به ویژه اهمیت آنها برای دو ابر اقتصاد آسیا، یعنی چین و هند مهمترین انگیزه دولتها در ایجاد کوریدورهای یاد شده است.
کوریدور شمال - جنوب
ایجاد کوریدور شمال - جنوب ابتدا در سال 1995 و با همکاری هند، ایران و ترکمنستان کلید خورد، اما بعدها با پیوستن روسیه و 9 کشور دیگر شامل قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکیه، اوکراین، بلاروس، آذربایجان و عمان بسیار گسترده شد و از طریق شبکهای وسیع از راهها بخشهای زیادی از آسیا و اروپا را به یکدیگر متصل میکند.
چابهار، بندری است که در جایگاه ارتباطی ایران در منطقه و به ویژه در کوریدور شمال - جنوب نقشی کلیدی دارد. این بندر به طور مستقیم یا غیر مستقیم در مسیر چندین شاهراه بینالمللی واقع شده و به همین خاطر از آن به عنوان «دروازه بزرگ» به کشورهای محصور افغانستان و کشورهای آسیای میانه یاد میشود. این بندر مستعد اتصال مراکز تجاری در جنوب آسیا (هند)، خلیج فارس (دوبی) و آسیای میانه و افغانستان است. این بندر 950 کیلومتر یا مرز افغانستان، و 1827 کیلومتر با سرخ در مرز ترکمنستان فاصله دارد.
کوریدور کتای
اگرچه نام افغانستان در محور شمال - جنوب به چشم نمیآید اما این کشور مکمل خوبی برای ایران، در دسترسی به کشورهای آسیای میانه است. کوریدور موسوم به «کتای»، ایران، افغانستان، تاجیکستان، و قرقیزستان را به یکدیگر وصل میکند. این مسیر نیز همچون محور شمال - جنوب بیانگر اهمیت کشورمان در اتصال آسیای میانه به دنیای بیرون است.
در سال 2011 در هشتمین نشست وزرای کشورهای عضو سازمان همکاریهای اقتصادی (اکو) در عشق آباد و به درخواست افغانستان تصمیم به ایجاد کوریدور کتای گرفته شد.
به گزارش ایرنا، این کریدور در نیمه دوم سال 98 در دو مرحله از مسیر هند - چابهار - افغانستان و مسیر بندرعباس - افغانستان - تاجیکستان با استفاده از سند «کارنه تیر» به صورت آزمایشی افتتاح شد. اما در اواخر مرداد سال جاری، استفاده از کوریدور کتای با صادرات چای و تایر خودرو از ایران به ازبکستان آغاز شد و از مرحله آزمایشی عبور کرد. افتتاح این کوریدور علاوه، بر مزیت ترانزیتی و دستآوردهای اقتصادی آن که مورد حمایت «اکو - ایرو» نیز هست برای کشورمان به ارتقای امنیت همسایه شرقی نیز کمک شایانی خواهد کرد.
نکته دیگر د رمورد کوریدور کتای این است که ترانزیت کالا در این کوریدور بر اساس مواد کنوانسیون تیر (T.I.R) است. این کنوانسیون در سال 1959 زیر نظر شورای همکاری های اقتصادی سازمان ملل متحد ایجاد شد. در سال 1975 تجدید و اکنون به نام کنوانسیون تیر 1975 شناخته می شود. در حال حاضر 58 کشور به صورت فعال از این سیستم حمل و نقل بین المللی استفاده می کنند.
قانون الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون گمرکی مربوط به حمل و نقل بینالمللی کالا تحت «کارنه»های تیر در 1 خرداد 1363 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. در این قانون آمده است: به دولت اجازه داده میشود به کنوانسیون گمرکی مربوط به حمل و نقل بینالمللی کالا تحت کارنه تیر (کنوانسیونT.I.R) منعقده در ژنو به تاریخ 14 نوامبر 1975 برابر با 23 آبان ماه 1356 مشتمل بر 64 کاده و هشت ضمیمه ملحق و اسناد الحاق را تسلیم نماید.
افغانستان نیز در ماه سپتامبر 2013 عضویت اش را فعال و حق استفاده از این سیستم را برای خود حفظ کرده است.
از مهمترین ویژگی کنوانسیون تیر عبور کالا از کشورهای مابین مبدأ و مقصد بدون تشریفات گمرکی است که نقش مهمی در کاهش زمان و هزینه حمل و نقل دارد.
*س_برچسبها_س* *س_پرونده خبری_س*